National and Kapodistrian University of Athens
Σχέση κιρκάδιου ρυθμού και χρόνιου πόνου
Abstract
dc:descriptionΚιρκάδιος ρυθμός ονομάζεται η ενδογενής περιοδική μεταβολή οποιασδήποτε βιολογικής λειτουργίας στη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Ο ενδογενής αυτός ρυθμός ευθυγραμμίζεται με τα εξωτερικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος, και έχει ως τελικό στόχο τη διατήρηση της ομοιόστασης. Η πλειονότητα των φυσιολογικών λειτουργιών του οργανισμού υπόκεινται στον αυστηρό συντονισμό ενός κεντρικού βηματοδότη. Ο βηματοδότης αυτός εδρεύει στον πρόσθιο υποθάλαμο, στο σημείο που καταλήγουν εκατέρωθεν οι νευράξονες των οπτικών νεύρων, σχηματίζοντας τους υπερχιασματικούς πυρήνες. Ο υπερχιασματικός πυρήνας «συνομιλεί» με τα υπόλοιπα τμήματα του υποθαλάμου αλλά και με άλλες δομές του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (θάλαμο, υπόφυση, επίφυση, υπομέλανα τόπο), είτε μέσω νευρικών συνδέσεων είτε μέσω χημικών ουσιών. Παράλληλα με τον κεντρικό αυτό μηχανισμό ρύθμισης, οι περιφερικοί ιστοί διαθέτουν τους δικούς τους μοριακούς χρονοδότες, δισεκατομμύρια μοριακά ρολόγια με δυνατότητα αυτορρύθμισης, πάντα όμως κάτω από την αυστηρή εποπτεία του υπερχιασματικού πυρήνα. Η ρυθμική λειτουργία του περιφερικού κιρκάδιου συστήματος εξασφαλίζεται από ένα πολύπλοκο σύνολο ωρολογιακών γονιδίων (clock genes). Τα τελευταία ελέγχουν την έκφραση πρωτεϊνών, οι οποίες είναι ικανές να εισέρχονται στον πυρήνα του κυττάρου και να αναστέλλουν την ίδια τους την παραγωγή με χρονοεξαρτώμενο τρόπο. Προκύπτει έτσι ένας αυτορρυθμιζόμενος μηχανισμός θετικής ή αρνητικής ανατροφοδότησης που στέλνει σήμα στον κεντρικό ρυθμιστή στον υποθάλαμο, αλλά ποτέ στα άλλα περιφερικά κιρκάδια συστήματα. Σε κιρκάδια ρύθμιση υπόκειται η πλειονότητα σχεδόν των φυσιολογικών λειτουργιών του οργανισμού μας: η αρτηριακή πίεση και ο τόνος των αγγείων, ο μεταβολισμός, ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης, ο περισταλτισμός του γαστρεντερικού, η έμμηνος ρύση, η διάθεση, η μνήμη, η συμπεριφορά, η θερμοκρασία του σώματος, η γονιμότητα, ο ενδαγγειακός όγκος. Στόχος η προσαρμογή του οργανισμού στις συνεχείς αλλαγές του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της εικοσιτετράωρης περιστροφής της γης γύρω από τον άξονα της (Circa Diem). Η εναρμόνιση του πολύπλοκου αυτού ενδογενούς ρυθμιστικού συστήματος με το περιβάλλον επιτυγχάνεται χάρη στο βασικό αλλά και τους δευτερεύοντες χρονοδότες (zeitgebers). Το φως αποτελεί το βασικό χρονοδότη του κιρκάδιου συστήματος και πιο συγκεκριμένα η κυανή περιοχή του οπτικού φάσματος, μήκους ~480nm, στην οποία φαίνεται να έχουν μέγιστη ευαισθησία τα κύτταρα του υπερχιασματικού πυρήνα. Δευτερεύοντα ρόλο χρονοδότη παίζουν η θερμοκρασία, ο θόρυβος, η διατροφή, ο ύπνος, η κοινωνική συμπεριφορά. Η κρίσιμη απώλεια της ευθυγράμμισης του εσωτερικού ρυθμού με τον ημερήσιο κύκλο ονομάζεται χρονοδιάσπαση. Διάφοροι εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε χρονοδιάσπαση. Ως αποτέλεσμα αυτής προκύπτει δυσπροσαρμοστική ρύθμιση των βασικών ομοιοστατικών λειτουργιών έως και πλήρης κατακερματισμός τους. Κυρίως επηρεάζει το ενδοκρινικό/μεταβολικό σύστημα, το ανοσοποιητικό, το αυτόνομο νευρικό σύστημα, προκαλεί διαταραχές του ύπνου και της αλγαισθησίας, έχει αρνητική επίπτωση στις γνωστικές και συμπεριφορικές λειτουργίες, στο συναίσθημα και αποτελεί παράγοντα κινδύνου καρδιαγγειακών νοσημάτων και ογκογένεσης. Παρά το γεγονός ότι έως τώρα δεν υπάρχει ομοφωνία των μελετητών στο ερώτημα εάν ο ουδός του πόνου παρουσιάζει ημερήσια διακύμανση και υπό ποίων συστημάτων την αλληλεπίδραση,, είναι βέβαιο ότι ελέγχεται σε πολλαπλά επίπεδα από το κιρκάδιο σύστημα. Η χρονοδιάσπαση φαίνεται να βρίσκεται στο παθοφυσιολογικό υπόστρωμα και του χρόνιου δυσπροσαρμοστικού πόνου, όπως και πολλών άλλων νοσημάτων και στρεσογόνων καταστάσεων. Επιπροσθέτως ο χρόνιος πόνος συνδεόμενος με υψηλά ποσοστά διαταραχών του ύπνου, της διάθεσης, της φυσικής δραστηριότητας, αποτελεί ο ίδιος ένα βασικό παράγοντα χρονοδιάσπασης. Η μελλοντική διερεύνηση των αμφίδρομων αυτών σχέσεων, αλλά και των αλληλεπιδράσεων τους με το ανοσοποιητικό, ενδοκρινικό και κεντρικό νευρικό σύστημα, θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε βαθύτερα τους φυσιολογικούς και παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς τους με στόχο την εφαρμογή χρονοθεραπευτικών πρωτοκόλλων αλλά και την οργάνωση πρόληψης των ευπαθών σε χρονοδιάσπαση ομάδων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Φοράδη Ευγενία
- Foradi Eugenia
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3398051