National and Kapodistrian University of Athens
Ο ρόλος των ηθικών συναισθημάτων στις κοινωνίες των ζώων
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα εργασία διερευνά τον ρόλο των ηθικών συναισθημάτων, ήτοι της συνεργασίας, αλτρουισμού, ενσυναίσθησης, συμπάθειας και ηθικών κανόνων στις κοινωνίες των ζώων, εμβαθύνοντας στις περίπλοκες αλληλεπιδράσεις τους εντός αυτών. Σε αυτές τα ηθικά συναισθήματα φαίνεται να δεσπόζουν. Διερευνάται, λοιπόν, πώς οι πολύπλοκοι αυτοί συμπεριφορικοί μηχανισμοί, διαμορφώνουν τη δυναμική των σχέσεων στην ζωική κοινότητα, παρέχοντας πληροφορίες για την εξέλιξη της κοινωνικότητας, ως τα δομικά υλικά της ηθικής (ανθρώπινων και μη ανθρώπινων ζώων). Καταρχάς, επιχειρείται να οριστούν τα συναισθήματα στα ζώα και ο ρόλος τους στην (κοινωνική) συμπεριφορά αυτών. Αμφισβητείται δε η επικρατούσα επιστημονική θεώρηση, η οποία υπό τον φόβο του ανθρωπομορφισμού, τους αναγνωρίζει ικανότητα να βιώνουν μόνο απλά συναισθήματα. Προτείνεται, λοιπόν, ένας «κριτικός ανθρωπομορφισμός» που θα επιτρέψει στους μελετητές να ερευνήσουν την ύπαρξη (και) σύνθετων ζωικών συμπεριφορών που εκφράζουν πολύπλοκες συναισθηματικές καταστάσεις, χωρίς να διακυβεύεται η «επιστημονικότητα» του έργου τους. Εν συνεχεία, γίνεται μια ανασκόπηση της εννοιολόγησης των ηθικών συναισθημάτων, και μέσω παράθεσης σύγχρονων νευροεπιστημονικών δεδομένων, επιχειρείται μια επανένταξη της σημασίας των συναισθημάτων εν γένει, στην λήψη ηθικών αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό αναλύονται η συνεργασία και ο αλτρουισμός, συμπεριφορές που συναντώνται στο ζωικό βασίλειο υπό διάφορες μορφές και αποτελούν γνωρίσματα κοινωνικής συμπεριφοράς στα ζώα. Η διερεύνηση των κινήτρων πίσω από μορφές αλτρουιστικών πράξεων, όπως το μοίρασμα της τροφής και η αλληλοπεριποίηση και των υποκείμενων μηχανισμών που τις καθοδηγούν, παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την εξέλιξη της κοινωνικότητας στη βάση ανταπόδοσης και τήρησης κανόνων. Ειδικότερα, η παρουσία (κοινωνικών) κανόνων κρίνεται ότι συμβάλει στη συνοχή και εύρυθμη λειτουργία της ομάδας, καταδεικνύοντας την πολυπλοκότητα των κοινωνικών δομών στα μη ανθρώπινα ζώα. Η ενσυναίσθηση αποτελεί κομβικό στοιχείο για την ανάλυση και κατανόηση των ηθικών συναισθημάτων στα ζώα. Σήμερα, σαφείς ενδείξεις ενσυναισθητικών συμπεριφορών «αναγνωρίζονται» σε διάφορα είδη. Έτσι, αμφισβητείται ευθέως η παραδοσιακή αντίληψη της ενσυναίσθησης, ως χαρακτηριστικό αποκλειστικά ανθρώπινο. Προς το σκοπό αυτό, μελετώνται δυο μορφές ενσυναίσθησης, που υποστηρίζονται από σύνθετες γνωστικές ικανότητες, η παρηγοριά και η στοχευμένη βοήθεια. Η παρουσία των μορφών αυτών ενσυναίσθησης στα ζώα φωτίζει τους πολύπλοκους συναισθηματικούς και συντροφικούς δεσμούς και εν τέλει τη σημασίας των άλλων μελών της ομάδας (σύνολο) για τα επιμέρους άτομα. 4 Για την εξελικτική θεωρία, η ηθική είναι προϊόν της εξέλιξης και η παρουσία σύνθετων ενσυναισθητικών και αλτρουιστικών συμπεριφορών σε ζώα, θέτει προς αμφισβήτηση το κύρος των θεωριών του ηθικού εγωισμού καιτου επιχρίσματος. Στο σημείο δε αυτό προκύπτει το ερώτημα «τα μη ανθρώπινα ζώα μπορούν να θεωρηθούν ηθικά υποκείμενα;» ιδίως από τη στιγμή που τα ηθικά συναισθήματα, ως δομικά στοιχεία της κοινωνικής ηθικής, παρατηρούνται στις κοινωνίες των ζώων. Συνοψίζοντας, η εμφανής παρουσία ηθικών συναισθημάτων στις κοινωνίες των ζώων οδηγεί σε ανάγκη διεύρυνση της ηθικής κοινότητας ώστε να περιλάβει και αυτά. Η αναγνώριση του ρόλου της συμπάθειας (ενδιαφέρον, ανησυχία και δράση για την ευημερία των άλλων), ως ηθικού ρεύματος που εκφράζεται πλέον κυρίως από τις οικο-φεμινίστριες, κερδίζει διαρκώς οπαδούς όπως η αμφισβήτηση παγιωμένων δυϊστικών θεωριών πρεσβεύει, μπορεί να μεταβάλει τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν διαχρονικά τα μη ανθρώπινα ζώα αλλά και εν γένει την φύση, ως πόρους αποκλειστικά της δικής τους ευημερίας.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Καλογιάννη-Κολοβού Στεφανία
- Kalogianni-Kolovou Stefania
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3398217