Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

« Μοριακή Προσέγγιση Σπάνιων Κληρονομικών Νευρολογικών Νοσημάτων»

Abstract

dc:description

Το σύνδρομο CANVAS (Cerebellar Ataxia with Neuropathy and bilateral Vestibular Areflexia Syndrome), χαρακτηρίζεται από παρεγκεφαλιδική αταξία, νευροπάθεια και αμφοτερόπλευρη απώλεια του αιθουσαίου αντανακλαστικού. Το σύνδρομο οφείλεται σε μια διαλληλική επέκταση ενός πεντανουκλεοτιδίου στο εσώνιο 2 του γονιδίου του παράγοντα αντιγραφής C της υπομονάδας 1 (RFC1). Η φύση της επέκτασης είναι ιδιαίτερα πολυμορφική στον πληθυσμό, με σημαντική μεταβλητότητα τόσο στο επαναλαμβανόμενο μοτίβο όσο και στον αριθμό των επαναλήψεων.Στην αρχική μελέτη, παρατηρήθηκαν 4 διαφορετικές διαμορφώσεις: οι μη παθολογικές AAAGG(11), AAAAG(n), AAAGG(n) και η παθολογική AAGGG(n). Δεδομένου του μοτίβου κληρονόμησης και της ανίχνευσης του παθογόνου αλληλομόρφου AAGGG(exp) σε ομοζυγωτία, ο τρόπος κληρονόμησης είναι αυτοσωμικός υπολοιπόμενος. Σε μετέπειτα μελέτες έχουν περιγραφεί επιπλέον αλληλουχίες στον γενικό πληθυσμό: Εώς σήμερα μία μόνο μελέτη έχει διεξαχθεί στην ελληνική επικράτεια με στόχο την ανίχνευση της παθολογικής επέκτασης AAGGG(n) σε Έλληνες ασθενείς και αυτή πραγματοποιήθηκε στη Μονάδα Νευρογενετικής του Αιγινήτειου Νοσοκομείου. Πιο συγκεκριμένα, εξετάστηκαν 77 επιλεγμένοι ασθενείς. Όλοι οι ασθενείς αξιολογήθηκαν εκτεταμένα στη Μονάδα Νευρογενετικής. Στο σύνολο, 5 από τους 77 ασθενείς που εξετάστηκαν είχαν τη διαλληλική παθολογική επέκταση. Επιπλέον βρέθηκαν θετικά στη διαλληλική επέκταση αδέρφια των γενετικά επιβεβαιωμένων πασχόντων. Στατιστικά, 4 στους 5 (80%) γενετικά διαγνωσμένους είχαν κλινικό φαινότυπο πλήρους CANVAS. Η μελέτη αυτή είχε σκοπό αποκλειστικά την ανίχνευση της παθολογικής επέκτασης AAGGG(exp) σε ομοζυγωτία σε ομάδα Ελλήνων ασθενών με κλινική εικόνα συμβατή με CANVAS. Για το λόγο αυτό η πλήρης διερεύνηση των αλληλουχιών των ασθενών που δεν ήταν ομόζυγοι για την παθολογική επανάληψη παρέμεινε αδιευκρίνιστη. Λαμβάνοντας υπόψη τα συνεχώς αυξανόμενα βιβλιογραφικά δεδομένα περί ποικιλομορφίας των αλληλουχιών που προκαλούν CANVAS, σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να περιγράψει τη φύση του συνόλου των γονοτύπων για τη δυναμική παραλλαγή του RFC1, στην ίδια ομάδα Ελλήνων ασθενών. Για το λόγο αυτό διερευνάται περαιτέρω η αλληλουχία των αλληλομόρφων των ασθενών σε μια προσπάθεια ανάδειξης 4 στοιχείων που θα οδηγήσουν στην καλύτερη κατανόηση της ποικιλομορφίας και της δυναμικότητας του συγκεκριμένου γενετικού τόπου. Το υλικό του παρούσας μελέτης, αποτέλεσαν 64 ασθενείς δείκτες οι οποίοι έχουν τουλάχιστον ένα χωρίς επέκταση αλληλόμορφο, του γονιδίου RFC1 και για αυτό το λόγο δεν είχε ολοκληρωθεί η γονοτύπηση των αλληλομόρφων τους στην αρχική μελέτη. Απο τους ασθενείς αυτους οι 24 ήταν άνδρες και 40 γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 58,52 έτη. Όλοι οι ασθενείς εμφανίζουν νευρολογικά ή/και άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με το σύνδρομο CANVAS,και έχουν μέσο όρο έναρξης των συμπτωμάτων τους τα 52,05 έτη. Όλοι οι ασθενείς έχουν εξεταστεί νευρολογικά στο Ειδικό Ιατρείο της Μονάδας Νευρογενετικής και τα δείγματα DNA τους αποτελούν υλικό της τράπεζας δειγμάτων της Mονάδας. Το σύνολο των ασθενών έχει δώσει γραπτή συγκατάθεση για τη χρήση του γενετικού τους υλικού. Η ανάλυση των δειγμάτων έγινε με fragment analysis και RP-PCR (Repeat Primed PCR). Ταυτοποιήθηκαν 3/64 (4,6%) ασθενείς με την επέκταση AAGGG(exp) (φορείς του συνδρόμου CANVAS), 4/64 (6,2%) ασθενείς με την επέκταση AAAGG(exp) και 16/64 (25%) ασθενείς με την επέκταση AAAAG(exp). Ακόμα 12/64 (18,7%) ασθενείς δεν έφεραν κάποια επέκταση, αλλά είχαν δύο φυσιολογικά μη επεκτεταμένα αλληλόμορφα που διέφεραν σε μέγεθος 1-2 επαναλήψεις, η αλληλουχία των οποίων δε διερευνήθηκε περαιτέρω. Σε 5/64 (7,8%) ασθενείς εμφανίστηκαν μικτές/συνδυαστικές επεκτάσεις, δηλαδή στο επεκτεταμένο αλληλόμορφο ανιχνεύονται συνδυαστικά δύο από τις εξεταζόμενες αλληλουχίες. Σε 2/64 (3,1%) ασθενείς, τα αποτελέσματα των RP-PCR δεν ήταν ξεκάθαρα θετικά ή αρνητικά για καμμιά απο τις τρεις αλληλουχίες πεντανουκλεοτιδίου γεγονός που δεν καθιστούσε εφικτό τον ακριβή προσδιορισμό της αλληλουχίας των αλληλομόρφων τους. Σε αυτή την περίπτωση, μετά απο Sanger Sequencing εντοπίστηκε το αλληλόμορφο AGAAG. Επιπλέον ταυτοποιήθηκε ένας ασθενής 1/64(1,6%) με δύο επεκτεταμένα αλληλόμορφα με γονότυπο AAAGG(82)/AAAAG(80). Τέλος, σε 20/64 (31,20%) ασθενείς δεν ταυτοποιήθηκε καμία από τις εξεταζόμενες αλληλουχίες. Συνοψίζοντας, η αλληλουχία AAGGG(n) ανιχνεύθηκε συνολικά σε 11 ασθενείς ενώ μάλιστα 2/11 ασθενείς φέρουν το αλληλόμορφο AAGGG(<400). Τα αποτελέσματα φαίνεται κατά πρώτον να επιβεβαιώνουν ευρήματα προηγούμενων μελετών και κατά δεύτερον να αποκαλύπτουν στοιχεία για περαιτέρω μελέτη των γενετικών στοιχείων της νόσου. Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα, οι φορείς του παθογόνου αλληλομόρφου AAGGG, στο δείγμα της μελέτης, έχουν μια συχνότητα που ανέρχεται στο 4,6%, που βρίσκεται σε συμφωνία με άλλους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Το συμπέρασμα αυτό θα πρέπει να επιβεβαιωθεί και σε δείγμα 5 φυσιολογικών ατόμων του ελληνικού πληθυσμού. Το αλληλόμορφο AGAAG(exp) ανιχνεύθηκε, σε ετεροζυγωτία, σε 2 ασθενείς και δεν έχει αναφερθεί στην έως τώρα βιβλιογραφία. Αυτό ενδεχομένως να αποτελεί κάποια γενετική ιδιαιτερότητα του ελληνικού πληθυσμού ή μπορεί απλά να μην έχει ανιχνευθεί ακόμα σε άλλους πληθυσμούς μιας και οι σχετικές μελέτες είναι ακόμα ελάχιστες. Η εφαρμογή της μεθοδολογίας της παρούσας μελέτης δεν κατέστη ικανή να δώσει κανένα στοιχείο για το γονότυπο 7 ασθενών. Το γεγονός αυτό πυροδοτεί υποθέσεις για ύπαρξη και άλλων διαφορετικών πεντανουκλεοτιδικών αλληλουχιών ή συνδυασμούς τους στον υπό διερεύνηση γενετικό τόπο του RFC1. Ανακεφαλαιώνοντας η παρούσα μελέτη αναδεικνύει τη γενετική ετερογένεια της δυναμικής παραλλαγής του γονιδίου RFC1 σε Έλληνες ασθενείς. Η ενδελεχής γνώση της γενετικής ετερογένειας της παραλλαγής αναμένεται να βοηθήσει σημαντικά στην έγκυρη και έγκαιρη γενετική διάγνωση και γενετική συμβουλευτική της νόσου CANVAS.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Λεγάκη Σωτηρία
  • Legaki Sotiria

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, English, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3399764

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Λεγάκη Σωτηρία; Legaki Sotiria. « Μοριακή Προσέγγιση Σπάνιων Κληρονομικών Νευρολογικών Νοσημάτων». 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3399764