National and Kapodistrian University of Athens
Μετακαταστροφική ανασυγκρότηση στην εποχή της κλιματικής κρίσης: O Σχεδιασμός του Χώρου στο Δήμο Ιστιαίας – Αιδηψού μετά τη δασική πυρκαγιά στη Β. Εύβοια το 2021
Abstract
dc:descriptionΤο ερευνητικό πεδίο της παρούσας έρευνας διαλαμβάνει τρεις κεντρικές αλληλοσυνδεόμενες έννοιες: την «κλιματική κρίση», τη «μετακαταστροφική ανασυγκρότηση» και το «σχεδιασμό του χώρου». Στην περίοδο της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, η εκδήλωση, η ένταση, η έκταση, η εμβέλεια και η συχνότητα φαινομένων όπως οι καύσωνες, οι ξηρασίες, οι πυρκαγιές και πλημμύρες αλλά και η πρόκληση μεγάλων καταστροφών (κλιματολογικών υδρολογικών ανθρωπογενών, φυσικών) συναρτώνται άμεσα ή έμμεσα με τη μεταβολή του κλίματος. Η παγκόσμια κλιματική κρίση φαίνεται ότι επηρεάζει έντονα και ποικιλοτρόπως τους εκάστοτε τόπους, ανάμεσα σε αυτούς και στην Ελλάδα, όπως καταδεικνύουν οι μεγάλες πρόσφατες καταστροφές. Μέσα από τη διερεύνηση και κατανόηση των διαφορετικών φάσεων διαχείρισης μίας καταστροφής, η έρευνα καταπιάνεται με το μετακαταστροφικό στάδιο, και ειδικότερα αυτό της ανασυγκρότησης, επιχειρώντας μία κατά το δυνατόν περισσότερο σφαιρική εννοιολόγησή της. Με τη συστηματική μελέτη και ανάλυση της επιστημονικής βιβλιογραφίας, εξετάζει ιστορικά τη μεταλλαγή των ιδεών για την «ανασυγκρότηση» προκειμένου να συνθέσει μία πιο σύγχρονη πλαισίωση του όρου, προσαρμοσμένη στα δεδομένα και τις ανάγκες του σήμερα με πρόταγμα την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα. Ειδικότερα, μέσα από μία κριτική παράθεση περιπτώσεων από το διεθνές και τοπικό περιβάλλον, επιχειρεί μία επιλογή και σύνθεση συνιστωσών που αξιολογούνται ως σημαντικές ή «παραδειγματικές» δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις χωρικές διαστάσεις της ανασυγκρότησης και στον ρόλο του σχεδιασμού του χώρου σε αυτήν. Στη συνέχεια εξετάζει την περίπτωση της Ελλάδας και ειδικότερα το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την αποκατάσταση μετά από καταστροφές, ώστε να αναδειχτεί πώς η χώρα μας προσεγγίζει την αποκατάσταση και προχωρά προς την υλοποίησή της. Στο στάδιο αυτό και με υπόβαθρο την προηγούμενη θεωρητική πλαισίωση της ανασυγκρότησης, εντοπίζονται θεσμικά εμπόδια αλλά και δυναμικές και καταδεικνύονται σημεία προς βελτίωση. Έπειτα, καταπιάνεται με την έννοια του χωρικού σχεδιασμού. Ο χωρικός σχεδιασμός θεωρείται συχνά ως ένα απαραίτητο εργαλείο ή πλαίσιο πολιτικής ιδιαίτερα βοηθητικό στην αντιμετώπιση όλου του «κύκλου της καταστροφής»: από την πρόληψη και τη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης μέχρι την αποκατάσταση και ανασυγκρότηση. Η έρευνα αναδεικνύει την εν δυνάμει συνεισφορά του σχεδιασμού στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης αλλά και στην προσαρμογή σε αυτές, τόσο ως προς τον περιορισμό της τρωτότητας όσο και ως προς την αύξηση της ανθεκτικότητας, σε βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Όσον αφορά στη σχέση του σχεδιασμού του χώρου με τη μείωση της διακινδύνευσης καταστροφής και τη διαχείριση καταστροφών, έμφαση θα δοθεί στην ελληνική περίπτωση και στο θεσμικό πλαίσιο σχεδιασμού του χώρου. Η παραπάνω θεωρητική πλαισίωση, θα αναζητήσει την δοκιμή της στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα σε μία περιοχή που επλήγη από μία μεγάλη καταστροφή. Τον Αύγουστο του 2021, η πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια κατέστρεψε 500.000 περίπου στρέμματα γης, με σημαντικές υλικές και μη επιπτώσεις στη ζωή και την καθημερινότητα των κατοίκων. Οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις (υλικές, κοινωνικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές πολιτισμικές) ήταν ποικίλες και διαφορετικές ανά τόπο, καλώντας για μια στρατηγική ανασυγκρότησης που να λαμβάνει υπόψη τις χωρικές διαστάσεις και τις τοπικές συνθήκες πέραν της αποκατάστασης με βάση το καθιερωμένο θεσμικό πλαίσιο. Προνομιακό πεδίο μελέτης των παραπάνω θα αποτελέσει ο Δήμος Ιστιαίας - Αιδηψού στη Βόρεια Εύβοια, ως τόπος καταγωγής μου και ειδικότερα η περιοχή που κάηκε από την πυρκαγιά της 3ης Αυγούστου 2021. Tο κύριο θεωρητικό ερώτημα που διατρέχει την έρευνα στο σύνολό της έχει να κάνει με το κατά πόσο η καταστροφή έδωσε το έναυσμα και την ευκαιρία για τη μελλοντική ανασυγκρότηση της περιοχής, με κατευθύνσεις προς τον περιορισμό της τρωτότητας και την αύξηση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας. Άξονα κριτικής διερεύνησης θα αποτελέσει το Μεγάλο Σχέδιο Ανασυγκρότησης της Βόρειας Εύβοιας, με τις επιμέρους μελέτες του, όπως αυτό προτάθηκε από το Μη Κερδοσκοπικό Σωματείο «Διάζωμα» και σε λεπτομερέστερη κλίμακα το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Ιστιαίας - Αιδηψού, ως εξ ολοκλήρου θεσμικό εργαλείο χωρικού σχεδιασμού που επιλέχθηκε για τη νέα χωρική οργάνωση της περιοχής. Μελετώνται και αξιολογούνται το όραμα, οι στόχοι, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και κυρίως οι προτάσεις των δύο σχεδίων, ξεχωριστά και σε απόλυτο συσχετισμό μεταξύ τους. Κύρια θέση των αναζητήσεων θα αποτελέσει αρχικά η ιδέα αποδέσμευσης του σχεδιασμού από τις κυρίαρχες νοηματοδοτήσεις που αντιμετωπίζουν το χώρο επί το πλείστον ως ιδιωτική ιδιοκτησία και εμπόρευμα και έπειτα η απόδοση έμφασης στη μη δομημένη γη (δασική και αγροτική) ως υψίστης σημασίας και ζωτικό κομμάτι των αστικών και μη οικοσυστημάτων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σταματόγιαννη Μαρία
- Stamatogianni Maria
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3408128