Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Βασικές διατροφικές οδηγίες της Ιπποκρατικής συλλογής

Abstract

dc:description

Ο Ιπποκράτης (460−περ. 377 π.Χ.), ο σπουδαιότερος ιατρός της Αρχαιότητας και πατέρας της σύγχρονης Ιατρικής, γεννήθηκε στη νήσο Κω όπου και διδάχθηκε την Ιατρική. Έζησε στη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ., μία περίοδο μεγάλης πνευματικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας, γνωστής στην Ιστορία σαν «ο χρυσός αιώνας του Περικλή», από τον φημισμένο κυβερνήτη των Αθηνών. Πέρασε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στη Θεσσαλία, όπου εργάστηκε και δίδαξε Ιατρική. Φαίνεται πως ταξίδεψε εκτενώς σε πολλά μέρη της Ελλάδας, και ίσως και έξω από αυτήν, προσφέροντας τις υπηρεσίες του. Απέκτησε μεγάλη φήμη στη διάρκεια της μακράς ζωής του και μέσω των γραπτών κειμένων του, επηρέασε την Ιατρική επιστήμη μέχρι σήμερα και την Ιατρική θεραπευτική μέχρι και τον 19ο αιώνα και την έλευση της σύγχρονης Ιατρικής. Στην Ιπποκρατική συλλογή, που αποτελείται από περίπου 60 βιβλία, συστηματοποιείται και καταγράφεται η τότε Ιατρική γνώση, χαρακτηρίζονται κλινικά σημεία και παθήσεις, προτείνονται θεραπείες και φάρμακα (κυρίως φυτικής προέλευσης), στο πλαίσιο ενός περίπλοκου πλαισίου εκτίμησης του ασθενή και της νόσου του. Ο Ιπποκράτης υποστήριζε την ύπαρξη τεσσάρων χυμών στο ανθρώπινο σώμα (αίμα, φλέγμα, κίτρινη και μαύρη χολή ή σύμφωνα με άλλα συγγράμματα: αίμα, φλέγμα, χολή και νερό) και θεωρούσε πως αυτοί επηρεάζονταν από τη διατροφή και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των καταναλωμένων τροφών. Οι τροφές χαρακτηρίζονταν ως: θερμές, ξηρές, υγρές ή ψυχρές και θρεπτικές (ισχυρές) ή μη. Πρέσβευε την άποψη της αναγκαιότητας του μέτρου αλλά και των κυκλικών, ομαλών, μεταβολών της διατροφής και δραστηριότητας, ανάλογα με την αλλαγή των εποχών. Η εποχιακή αλλαγή της διατροφής που πρέσβευε, αφορούσε ακόμη και στα βασικά στοιχεία της, όπως το είδος αλεύρου που χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή άρτου. Σταθερός στην άποψη της ισορροπίας των αντιθέτων δυνάμεων, συνιστούσε τροφές θερμές και ξηρές για τον Χειμώνα και μαλακές (υγρές) στην διάρκεια του Καλοκαιριού. Ο άνθρωπος αντιμετωπίζονταν σαν ένα μέρος της φύσης σε δυναμική ισορροπία με τα στοιχεία της. Σε περίπτωση ασθένειας, συστήνονταν να γίνεται εκτίμηση της φύσης της νόσου, της εποχής που παρουσιάστηκε η ασθένεια και των ιδιαίτερων κλιματολογικών συνθηκών που την χαρακτήριζαν, όπως και της ιδιοσυγκρασίας (κυρίαρχου χυμού), του φύλου, της ηλικίας, του σωματότυπου και των συνηθειών του ασθενή. Τελικός στόχος ήταν να ληφθεί η απόφαση του εάν ο ασθενής χρειαζόταν «ξήρανση» ή «υγρασία» για την αποκατάσταση της υγείας του που γινόταν πάλι κυρίως μέσω της διατροφής και βοηθητικών φαρμάκων, με την λογική της χρήσης των αντιθέτων: «τα ενάντια των εναντίων εστίν ιήματα, ιητρική γαρ εστί πρόσθεσις και αφαίρεσις, αφαίρεσις μέν των υπερβαλλόντων, πρόσθεσις δε των ελλειπόντων» (Περί φυσών, παρ. 1). Στην παρούσα μελέτη έγινε προσπάθεια συστηματικής καταγραφής των βασικών οδηγιών διαιτητικής που περιγράφονται στην Ιπποκρατική συλλογή τόσο με στόχο τη διατήρηση, όσο και την αποκατάσταση της υγείας. Επιπρόσθετα, καταγράφηκε η δίαιτα και τα φυτικά φάρμακα (με δια του στόματος χορήγηση) που συστήνονταν σε νόσους που να μπορούν σε ικανοποιητικό βαθμό να ταυτοποιηθούν βάση της συμπτωματολογίας τους. Συμπληρωματικά, ερευνήθηκε η σύγχρονη βιβλιογραφία αναφορικά με δύο προτάσεις της Ιπποκρατικής προσέγγισης: τη δράση της νηστείας στην αρχική αντιμετώπιση της ασθένειας, και την ακόλουθη χορήγηση παρασκευασμάτων κριθαριού στη διάρκειά της.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μαθιανάκη Κλεοπάτρα
  • Mathianaki Kleopatra

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3414513

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μαθιανάκη Κλεοπάτρα; Mathianaki Kleopatra. Βασικές διατροφικές οδηγίες της Ιπποκρατικής συλλογής. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3414513