National and Kapodistrian University of Athens
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου Τόριζας (1728): Συμβολή στη μελέτη της μεταβυζαντινής ζωγραφικής της Λακωνίας
Abstract
dc:descriptionΟ ναός του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στην Τόριζα της Λακωνίας, ορεινό οικισμό του Ταϋγέτου πλησίον της πόλης της Σπάρτης. Πρόκειται για πετρόκτιστο, μονόχωρο, μονοκάμαρο ναό των αρχών του 18ου αιώνα, με δίρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Εξωτερικά στο μεγαλύτερο μέρος του δεν είναι ορατή η αρχική τοιχοποιία, ενώ έχουν συντελεστεί νεότερες εργασίες για την στατική του στήριξη. Εσωτερικά σημειώνονται αρκετές φθορές του διακόσμου κυρίως επαιτείας της αυξημένης υγρασίας. Χρονολογείται βάσει της σωζόμενης κτητορικής επιγραφής το έτος 1728 και το εικονογραφικό πρόγραμμα του, αποτελεί έργο του ιερομονάχου Ιωσήφ, από τον οικισμό Νομιτσί της Μεσσηνιακής Μάνης. Η Λακωνία και ιδιαίτερα η περιοχή της Λακεδαίμονας γνώρισε κατά τον 17ο και 18ο αιώνα πληθυσμιακή, οικονομική ανάπτυξη και πνευματική πρόοδο, όπως και ο οικισμός της Τόριζας βάσει των λίγων σωζόμενων ιστορικών μαρτυριών. Στην Πελοπόννησο παρατηρείται τον 17ο και 18ο αιώνα σημαντική καλλιτεχνική άνθιση με την ανέγερση πλήθους ναών και μονών, τον διάκοσμο των οποίων αναλαμβάνουν ζωγραφικά εργαστήρια ή μεμονωμένοι ζωγράφοι. Στην Πελοπόννησο και τη Λακωνία τον 17ο αιώνα δρουν δύο μεγάλα ζωγραφικά συνεργεία των Μόσχων και των Κακαβάδων, τα οποία διαμορφώνουν τις καλλιτεχνικές βάσεις που επιδρούν και επηρεάζουν την εξέλιξη της ζωγραφικής των μετέπειτα έργων, ενώ στην περιοχή της Μάνης, τόπος καταγωγής του ζωγράφου μας, παρατηρείται καλλιτεχνική έντονη καλλιτεχνική παραγωγή από τα μέσα του 18ου αιώνα. Ο ναός παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο μεστό θεολογικών εννοιών εικονογραφικό πρόγραμμα, που υιοθετεί την παλαιότερη εικονογραφική και τεχνοτροπική παράδοση. Στο εικονογραφικό πρόγραμμα αναπτύσσονται γνωστά εικονογραφικά θέματα της μεταβυζαντινής περιόδου, που απαντούν σε πολλά μνημεία της Πελοποννήσου. Απαντούν σκηνές από τον Χριστολογικό και Θεομητορικό κύκλο, όπως και από τον βίο και τα μαρτύρια του αγίου Γεωργίου, η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας και όμιλος ολόσωμων αγίων. Στην καμάρα του ναό μεταφέρεται το πρόγραμμα του τρούλου με τον Παντοκράτορα περιστοιχιζόμενο από αγγελικές δυνάμεις, τους τέσσερεις ευαγγελιστές και ομάδες προφητών. Από την μελέτη του προγράμματος προκύπτει η σαφής έμφαση στο πρόσωπο και τη λατρεία της Θεοτόκου με την παρουσία συναφών εικονογραφικών συνθέσεων. Προκύπτουν επίσης ορισμένα τοπικά στοιχεία που απαντούν σε μνημεία της Μάνης τόπο καταγωγής του ζωγράφου. Ως προς την τεχνοτροπία ακολουθούνται γνωστοί τρόποι που απαντούν σε μεγάλο αριθμό μνημείων της Πελοποννήσου τον 17ο και 18ο αιώνα. Κυριαρχεί η σχηματικότητα και η γραμμικότητα στην πλειονότητα των συνθέσεων, ενώ με περισσότερη φυσιοκρατία και όγκο αποδίδονται ορισμένες μορφές. Κυριαρχούν τα έντονα χρώματα, η παρουσία πολλών αρχιτεκτονημάτων και διακοσμητικών μοτίβων. Προκύπτει η ύπαρξη δυο τουλάχιστον διαφορετικών ζωγράφων στο μνημείο με κύριο τον Ιωσήφ και πιθανότατα την ύπαρξη βοηθών-μαθητών του. Η μελέτη του μνημείου συμβάλει στην έρευνα της καλλιτεχνικής παραγωγής στη Λακωνία και την Πελοπόννησο κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Χριστοφιλάκος Παναγιώτης
- Christofilakos Panagiotis
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3420828