Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Τα τέμπλα με προσκυνητάρια της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου: ζητήματα λειτουργίας, σύνθεσης και ανάγλυφου διακόσμου

Abstract

dc:description

Κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο, για την κάλυψη του τριμερούς ιερού, κυριαρχεί το τέμπλο, το οποίο είναι ψηλότερο από το φράγμα του ιερού, με τη προσθήκη κιονίσκων που στηρίζουν το ευθύγραμμο επιστύλιο. Το τέμπλο είναι κατασκευασμένο, είτε σε μορφή ενιαίας στοάς, ή σε ξεχωριστά διαφράγματα, ένα για το κυρίως ιερό και δυο για τα παραβήματα, τη πρόθεση και το διακονικό. Αποτελείται από κιονοστοιχία, που συνδέεται στο κάτω μέρος από τα θωράκια και πάνω στηρίζει το επιστύλιο. Από τον 10ο αι. παρατηρείται η προσθήκη των προσκυνηταρίων, στα δυτικά μέτωπα των διαχωριστικών τοίχων του κυρίως ιερού από τα παραβήματα, τα οποία σχηματίζονται από ανάγλυφα τοξωτά πλαίσια, στηριγμένα σε δυο κιονίσκους. Με την εύρεση παραδειγμάτων προσκυνηταρίων σε ναούς της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου, υποδεικνύεται μια ευρεία προτίμηση του τύπου αυτού εικόνων, αλλά και της ύπαρξης τέμπλων που έφεραν προσκυνητάρια. Τα πλαίσια αυτά, τοποθετούνταν συνήθως σε ψηλότερο σημείο από το επιστύλιο του τέμπλου, και έφεραν διάκοσμο σχετικό με το υπόλοιπο τέμπλο, ώστε να υποδεικνύεται μια μεταξύ τους μορφολογική σύνδεση. Με την τοποθέτησή τους σε ψηλότερο σημείο από το υπόλοιπο τέμπλο, αναδεικνύεται η σημασία της εικόνας που πλαισιώνουν, προσελκύοντας τους πιστούς για την προσκύνησή τους. Η εικόνα των προσκυνηταρίων ήταν συνήθως ο Χριστός στο ένα προσκυνητάριο, και στο άλλο η Παναγία, σε στάση δέησης, σκηνή που απεικονιζόταν πολλές φορές στο επιστύλιο του τέμπλου, δημιουργώντας το ερώτημα του λόγου ύπαρξης των προσκυνηταρίων. Τα ανάγλυφα των προσκυνηταρίων, που σώζονται σε τέμπλα των ναών της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου, στερούνται συστηματικής και ολοκληρωμένης μελέτης έως σήμερα, σε αντίθεση με τις εικόνες που πλαισιώνουν. Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στοχεύει στην εξέταση των προσκυνηταρίων αυτών, σε συνάρτηση με τα τέμπλα στα οποία σώζονται, ώστε να δοθεί εικόνα για την ύπαρξη σχέσης, μορφολογικής, τεχνοτροπικής και χρονολογικής, με το υπόλοιπο τέμπλο. Στη παρούσα εργασία θα μελετηθεί η ύπαρξη ή μη, διαφορετικής μεταχείρισης στη κατασκευή των πλαισίων αυτών, αλλά και σε ποιους ναούς σώζονται, ώστε να υποδειχθεί, αν η κατασκευή τους αποτελεί γενική πρακτική ή χρησιμοποιούνταν σε μια κατηγορία ναών. Απαραίτητη καθίσταται η μελέτη του ρόλου που επιτελούσαν τα προσκυνητάρια, που καθιστούσε απαραίτητη την ύπαρξή τους στο τέμπλο, καθώς και την ύπαρξη ή μη περιπτώσεων επανάχρησης των προσκυνηταρίων. Η διπλωματική εργασία διαμορφώνεται στα εξής στάδια: αναλυτική περιγραφή των γλυπτών μερών του τέμπλου του εκάστοτε ναού, εξέταση των σωζόμενων στα τέμπλα αυτά, προσκυνηταρίων, ως προς το υλικό κατασκευής, την τεχνική επεξεργασία του υλικού και του ανάγλυφου διακόσμου. Κατά τη συγγραφή της εργασίας πραγματοποιείται συγκριτική μελέτη των προσκυνηταρίων αυτών με τα τέμπλα, ώστε να εξαχθούν τα στοιχεία που θα απαντήσουν την ύπαρξη ή μη, της μεταξύ τους σύνδεσης, και τα υπόλοιπα προαναφερθέντα ερωτήματα, οδηγώντας στην εξαγωγή συμπερασμάτων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Τσιαγκανά Αναστασία
  • Tsiagkana Anastasia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3421869

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Τσιαγκανά Αναστασία; Tsiagkana Anastasia. Τα τέμπλα με προσκυνητάρια της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου: ζητήματα λειτουργίας, σύνθεσης και ανάγλυφου διακόσμου. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3421869