National and Kapodistrian University of Athens
Θεατρικά στοιχεία και τελετουργία στην καθημερινή ζωή και στα δρώμενα των Σαρακατσάνων
Abstract
dc:descriptionΟι Σαρακατσάνοι ήταν ποιμένες νομάδες. Μετακινούνταν ανάλογα με τις ανάγκες των κοπαδιών τους. Έτσι, τον χειμώνα βρίσκονταν στα πεδινά ή αλλιώς χειμαδιά, όπως ονόμαζαν οι ίδιοι τον τόπο, ενώ το καλοκαίρι ξεκαλοκαίριαζαν στα βουνά. Το βασικό ερώτημα που απασχόλησε όλους τους ερευνητές που ασχολήθηκαν με τους Σαρακατσάνους, ήταν η καταγωγή τους και η προέλευση του ονόματός τους. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται όλες οι απόψεις που έχουν τεθεί ανά τα χρόνια πάνω στο ζήτημα. Οι διαφωνίες που παρατηρούνται δημιουργούν μεγαλύτερη σύγχυση, με αποτέλεσμα να μην έχει ακόμα δοθεί μία και μοναδική απάντηση στο ερώτημα της προέλευσης του ονόματος και της καταγωγής των Σαρακατσάνων. Το επόμενο κεφάλαιο επικεντρώνεται στο θεωρητικό πλαίσιο, παραθέτοντας τους ορισμούς των όρων τελετουργία και δρώμενο και πως αυτό συνδέεται με το θέατρο, καθώς και με τα έθιμα που εμφανίζονται στις γιορτές και στη ζωή των Σαρακατσάνων εν γένει. Έτσι, με τον όρο τελετουργία αναφερόμαστε σε μια σειρά καθορισμένων, επαναλαμβανόμενων και σχεδόν χορογραφημένων δράσεων με πράξεων με συμβολικό χαρακτήρα, με σκοπό έχουν την ένταξη των συμμετεχόντων σε μια νέα πραγματικότητα. Ο όρος δρώμενο είναι άμεσα συνδεδεμένος με τον όρο δράμα αφού σύμφωνα με τη θεατρολόγο Κ. Κακούρη είναι ένα δράμα σε εμβρυακή μορφή. Στα δρώμενα αυτά παρατηρούνται αναπαραστάσεις και υπόδηση ρόλων, γεγονός που μα επιτρέπει να τα συνδέσουμε με την επιτελεστική λειτουργία. Τα κοινά στοιχεία που παρατηρούνται στα παραδοσιακά έθιμα όπως είναι οι επαναλαμβανόμενες, σκηνοθετημένες δράσεις, ο συγκεκριμένος σκοπός καθώς και η υπόδυση ρόλων μας ενισχύει την άποψη της σύνδεσης του θεάτρου με την τελετουργία και τα λαϊκά δρώμενα. Ο Πούχνερ υποστηρίζει αυτήν την άποψη και την ενισχύει θέτοντας το ζήτημα της αισθητικής. Ο τελευταίος σημειώνει πως η αισθητική είναι παρούσα σε αυτές τις τελετουργικές δράσεις που πλαισιώνουν τα παραδοσιακά έθιμα και τα μεταμορφώνουν σε ένα είδος performance. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται αναλυτικά οι γιορτές των Σαρακατσάνων που σχετίζονται με συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Αυτές είναι οι γιορτές του δωδεκαημέρου, δηλαδή τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, καθώς και οι εορτασμοί που αφορούν τις Αποκριές, όπως και οι προετοιμασίες για τον εορτασμό του Πάσχα. Οι Σαρακατσάνοι έδιναν ιδιαίτερη σημασία στους εορτασμούς που συνδυάζονταν με την θρησκεία. Αυτό μας το αποδεικνύει η πληθώρα των τελετουργικών δρωμένων που οργάνωναν για να ντύσουν τους εορτασμούς αυτών των ημερών. Στη συνέχεια μελετάται η σχέση τελετουργίας και διάβασης. Σε αυτό το τέταρτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στους εορτασμούς που αφορούν τις τελετές που σχετίζονται με τη μετάβαση της κατάστασης του ανθρώπου σε μια άλλη. Αυτές οι στιγμές μετάβασης αφορούν τη γέννηση, τη βάφτιση, τον γάμο και τον θάνατο. Για τους Σαρακατσάνους η γέννηση δεν ήταν η πιο σημαντική στιγμή, καθώς ήταν για αυτούς ένα φυσιολογικό φαινόμενο που δεν μπορούσαν να προγραμματίσουν. Αντίθετα, το γεγονός του γάμου ήταν υψίστης σημασίας, καθώς δημιουργούσε μια αλλαγή οριστική για τους νέους που παντρεύονταν. Γι’ αυτόν τον λόγο οι προετοιμασίες του γάμου, οι τελετουργικές συνήθειες και οι γιορτές διαρκούσαν μέρες και ήταν πάντα υπό το θρησκευτικό αίσθημα. Έπειτα τα νεκρικά έθιμα καταλάμβαναν και αυτά χώρο στη ζωή των Σαρακατσάνων, τόσο ώστε να τιμηθεί ο νεκρός και να μην πλησιάσει σύντομα το κακό στο κονάκι τους. Στο τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται αναπαραστάσεις σαρακατσάνικων εθίμων που ακολουθούν την παραδοσιακή τελετουργία στη σύγχρονη εποχή. Οι σύλλογοι Σαρακατσαναίων που φροντίζουν να παραμείνει ζωντανή η μνήμη των προγόνων αναλαμβάνουν να διεξαχθούν αυτές οι αναπαραστάσεις όσο πιο πιστά γίνεται βασιζόμενοι στην προσωπική τους μνήμη αλλά και στις διηγήσεις των παλαιότερων. Για να πραγματοποιηθούν αυτές οι αναπαραστάσεις χρησιμοποιούνται μέθοδοι συνδεδεμένοι με το θέατρο όπως η υπόδυση ρόλων, η σκηνοθεσία και η χορογραφία δημιουργώντας ένα είδος performance που συνδυάζει μια περασμένη εποχή με τα νέα μέσα. Έτσι, οι θεατές παρακολουθούν μια παράσταση που αφορά το παρελθόν δοσμένη με σύγχρονο τρόπο αφού υποστηρίζεται από ηχητική κάλυψη και φώτα, όπως συμβαίνει και στο θέατρο. Η σύγχρονη εποχή φαίνεται πως ενδιαφέρεται για τη διατήρηση της παράδοσης και αυτό αποδεικνύεται από την πληθώρα καταγραφών με κινηματογραφημένη κάλυψη των αναπαραστάσεων, με μορφή ντοκιμαντέρ και στην πιο σύγχρονη μορφή ηχητικών καλύψεων μέσω podcasts. Οι εορτασμοί και αναπαραστάσεις των δρώμενων στη σημερινή εποχή, τις περισσότερες φορές λαμβάνουν χώρα εκεί όπου ξεκαλοκαίριαζαν οι Σαρακατσάνοι. Έτσι, σε αυτό το μέρος της εργασίας παρουσιάζονται τα Καλογιάννια, ένα έθιμο που πραγματοποιείται την ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στο Γλυκονέρι Ν. Ροδόπης. Στη συνέχεια αναλύεται η αναπαράσταση του Σαρακατσάνικου γάμου από τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Ν. Ξάνθης και τέλος η αναπαράσταση του Κούρου, δηλαδή όλων των τελετουργικών διαδικασιών που περιελάβανε η διαδικασία κουρέματος των προβάτων, από τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Ν. Πιερίας.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Καραχρήστου Κωνσταντίνα
- Karachristou Konstantina
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3456938