National and Kapodistrian University of Athens
Law enforcement between tradition and innovation: a contribution to the legal and historical context of Decius' religious policy
Abstract
dc:descriptionΤις τελευταίες δεκαετίες η σχέση του Ρωμαϊκού δικαίου με τον πρώιμο Χριστιανισμό έχει απασχολήσει την έρευνα, με αντικείμενο -μεταξύ άλλων- τους διωγμούς των Χριστιανών στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Πράγματι, η πλούσια βιβλιογραφία για το εν λόγω θέμα έχει διευκολύνει την κατανόηση των ιστορικών παραμέτρων των διωγμών. Ωστόσο, πρόκειται, δίχως άλλο, για ένα σύνθετο ερευνητικό πεδίο το οποίο θέτει εμπόδια στη συστηματική μελέτη των διωγμών, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς τα πολλαπλά επίπεδα της σχέσης του ρωμαϊκού κράτους και της Χριστιανικής Εκκλησίας, καθώς και τις μεταβαλλόμενες συνθήκες διαμόρφωσης των αυτοκρατορικών πολιτικών στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Στα μέσα του 3ου αι. μ.Χ. ο αυτοκράτορας Δέκιος εξέδωσε ένα ήδικτο με το οποίο υποχρέωσε όλους τους Ρωμαίους κατοίκους της αυτοκρατορίας να τελέσουν θυσία προς τους παραδοσιακούς θεούς, ως ένδειξη αφοσίωσης προς την επίσημη αυτοκρατορική λατρεία. Μολονότι το ίδιο το κείμενο του ηδίκτου δεν έχει σωθεί σήμερα, υπάρχουν τόσο λογοτεχνικές όσο και μη λογοτεχνικές πηγές στις οποίες γίνεται λόγος για τον 'πρώτο συστηματικό διωγμό' επί Δεκίου. Πιο συγκεκριμένα, έχουν διασωθεί 47 libelli σε παπύρους από την Αίγυπτο, δηλαδή πιστοποιητικά θυσίας που εκδόθηκαν από τις διοικητικές αρχές, ενώ οι λογοτεχνικές μαρτυρίες από Χριστιανούς συγγραφείς, όπως ο Κυπριανός, είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικές για τη στάση των τελευταίων απέναντι στα δραστικά μέτρα του αυτοκράτορα Δέκιου. Η προηγούμενη έρευνα έχει δικαίως αναγνωρίσει την ιστορική αξία του ηδίκτου ως προς τη στάση του αυτοκράτορα απέναντι στους Χριστιανούς. Ωστόσο, μια συστηματική προσέγγιση των νομικών πτυχών αυτού του νομοθετήματος απουσιάζει από τη σύγχρονη βιβλιογραφία. Ο στόχος της παρούσας μελέτης είναι διττός: αφενός επιχειρώ να αναδείξω τη νομική διαδικασία όπως αυτή προκύπτει από την έκδοση του ηδίκτου, με σκοπό να επισημανθεί η καινοτομία στο διοικητικό σκέλος της εφαρμογής˙αφετέρου στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τίθεται το ερώτημα πώς και σε ποιο βαθμό η επιβολή του νόμου στην περίπτωση του Δέκιου αντανακλά τη διάσταση ανάμεσα σε δύο συνυπάρχουσες μορφές εξουσίας, την αυτοκρατορική και την επισκοπική. Με γνώμονα τις διαθέσιμες κειμενικές πηγές και αξιοποιώντας τα πορίσματα της πρόσφατης βιβλιογραφίας, εστιάζω σε συγκεκριμένα νομικά ζητήματα εντός του ιστορικού και πολιτισμικού πλαισίου του 3ου αι. μ.Χ., χρησιμοποιώντας την θρησκευτική πολιτική του Δέκιου ως μελέτη περίπτωσης. Υπό αυτό το πρίσμα, επιχειρηματολογώ υπέρ της θέσης ότι το ήδικτο του Δέκιου, θεωρούμενο ως ένα πρώτης τάξεως παράδειγμα θρησκευτικής πολιτικής από Ρωμαίο αυτοκράτορα, συντέλεσε στην εδραίωση της Χριστιανικής ταυτότητας και ώθησε προς την ανάπτυξη της ρητορικής του διωγμού στο πνευματικό περιβάλλον των Χριστιανικών κοινοτήτων της εποχής. Αποτελεί εδραία πεποίθηση ότι η θρησκευτική πολιτική του αυτοκράτορα Δέκιου, με γνώμονα το υπόβαθρο εφαρμογής του ius edicendi, όχι μόνο έτεινε προς την παγίωση της αυτοκρατορικής εξουσίας και ιδεολογίας, αλλά έθεσε τις βάσεις για τον αναδυόμενο εκχριστιανισμό των επαρχιών της αυτοκρατορίας μέσω της παράδοσης του μαρτυρίου και των συναφών αφηγηματικών καταγραφών.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Αδάμ Ευάγγελος
- Adam Evangelos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3457084