Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Βιωσιμότητα και δίκαιο ανταγωνισμού με έμφαση στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ

Abstract

dc:description

Οι κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε. αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για τη δημιουργία μιας ελεύθερης και αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς, που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ευημερία. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν δίκαιο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εκάστοτε αγορά, δημιουργώντας κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας και την προσφορά ιδανικότερων επιλογών στους καταναλωτές. Παράλληλα, τοποθετείται στο επίκεντρο ο τομέας της καινοτομίας και υποστηρίζεται η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας. Το Δίκαιο του Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής της Ένωσης και συνδέεται άρρηκτα με την επίτευξη των θεμελιωδών στόχων της. Υπό το πρίσμα όσων εκτέθηκαν ανωτέρω, ο στόχος του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού αποτέλεσε αντικείμενο ζύμωσης μεταξύ πλειόνων θεωρητικών προσεγγίσεων και Σχολών. Από τις ευρωπαϊκές Σχολές του Freiburg και της Αυστρίας που εστίαζαν στην ελεύθερη αγορά που αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προάσπιση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και πρέσβευαν ότι η οικονομική ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέχρι τη Σχολή του Harvard, που είχε υιοθετήσει μια πιο συστηματική, αναλυτική προσέγγιση για το πώς πρέπει να ελέγχεται η δομή της αγοράς και δίνει έμφαση σε ένα πιο φορμαλιστικό μοντέλο και στη διατήρηση ενός πολυδιάστατου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ακολούθως οι διδαχές της Σχολής του Chicago, που ακολούθησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν η επαύξηση της ευημερίας του καταναλωτή (consumer welfare) μέσω της αύξησης της οικονομικής αποτελεσματικότητας (efficiency) καθιστώντας ως αντικείμενο προστασίας του δικαίου του ανταγωνισμού την βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η παρείσφρηση της θεωρίας του «more economic approach» στην ενωσιακή τάξη, θέτει στο επίκεντρο την οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων του δικαίου του ανταγωνισμού (effects-based approach) και την ευημερία του καταναλωτή (consumer welfare), που αποτελεί το «μέσον» εξέτασης της εκάστοτε επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η μεταστροφή σε ένα μοντέλο που ενισχύει την ανάπτυξη της καινοτομίας, βελτιώνοντας την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται προς όφελος των καταναλωτών διείσδυσε βαθιά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευημερία των καταναλωτών και η αποδοτικότητα της αγοράς δεν αφορούν μόνο τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις, αλλά επεκτείνονται, και στις μακροπρόθεσμες συνέπειες των επιχειρηματικών πρακτικών στο περιβάλλον και την κοινωνία αναγνωρίζοντας ότι η μακροχρόνια ευημερία εξαρτάται από τη διατήρηση και αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Επομένως, η βιώσιμη ανάπτυξη, ως έννοια, υιοθετεί ακριβώς αυτό το περιεχόμενο. Παράλληλα, τίθεται στο προσκήνιο και σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου, κατοχυρώνεται νομικά, για πρώτη φορά, ως θεμελιώδης στόχος και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Η προσπάθεια διασύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης με την πληθώρα προκλήσεων που ανακύπτουν στον σύγχρονο κόσμο και την διαχείριση αυτών υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, έχουν θέσει στο επίκεντρο τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της «Ατζέντας 2030» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.), που αποσκοπούν στην προώθηση μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο, μεταξύ άλλων την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του πλανήτη και την εξασφάλιση κοινωνικής ευημερίας. Ένα κομβικό σημείο, ήταν η Συμφωνία του Παρισίου του 2015, που στόχευε στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία αυτή έχει αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την επίτευξη βιώσιμων στόχων και ενσωματώνει τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές που διαμορφώνει η Ε.Ε. Η σύνδεση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη βιωσιμότητα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η επιδίωξη της μακροπρόθεσμης ευημερίας δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική αποτελεσματικότητα και τις άμεσες ωφέλειες για τον καταναλωτή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά αγαθά, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ε.Ε. για κλιματική ουδετερότητα, αειφόρο ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας την ανάγκη για πολιτικές που προάγουν όχι μόνο τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πιο ολιστικό πλαίσιο . Στο πλαίσιο προσχώρησης στη Συμφωνία του Παρισίου, η Ε.Ε. θεσπίζει ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο την Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal) του 2019 . Βασικό στόχο, έκτοτε, αποτελεί ο μετασχηματισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας κλιματικά ουδέτερης έως το 2050. Αυτό συνεπάγεται με την ανάπτυξη ενός νέου οικονομικού μοντέλου - μιας βιώσιμης οικονομίας σε ισορροπία με το φυσικό μας περιβάλλον. Αυτός ο μετασχηματισμός πρέπει να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία όχι μόνο πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική . Προς τον σκοπό της επίτευξης των ως άνω στόχων, η κρατική ρύθμιση μεμονωμένα είναι ελλιπής και χρήζει συνδρομής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό εγχείρημα της παρούσας εργασίας είναι να επιχειρήσει να διασαφηνίσει τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νομοθεσία και η πολιτική του δικαίου του ανταγωνισμού, για τη μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη λειτουργία των αγορών, μειώνοντας παράλληλα τις αποτυχίες των αγορών (market failures) , καθώς και πως θα μπορούσαν να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ οι επιχειρηματικές πρακτικές που ακολουθούν οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις σε σχέση με το ζήτημα της βιωσιμότητας . Ως βασικός άξονας της μεθοδολογίας που θα χρησιμοποιηθεί προς απάντηση του ως άνω ερωτήματος είναι οι θεμελιώδεις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της Ε.Ε. (η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Εξίσου σημαντική είναι η πρακτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΕΕ σε υποθέσεις που έχουν τεθεί ενώπιών τους. Επιπλέον, η ανάλυση της προσέγγισης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών-μελών σε σχέση με τη νέα κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου, αναφορικά με την ενσωμάτωση παραμέτρων περιβαλλοντικής και όχι μόνο βιωσιμότητας στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, είναι κρίσιμη για να καθορίσει τον τρόπο εφαρμογής του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Χριστοδούλου Μαρία
  • Christodoulou Maria

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3458090

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χριστοδούλου Μαρία; Christodoulou Maria. Βιωσιμότητα και δίκαιο ανταγωνισμού με έμφαση στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3458090