National and Kapodistrian University of Athens
«Ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Οργανωμένη Απομάκρυνση Πληθυσμού εξαιτίας εκδηλώσεως Δασικής Πυρκαγιάς. Μελέτη περίπτωσης της δασικής μέγα-Πυρκαγιάς στη Νήσο Ρόδο, στις 18.07.2023. Αξιολόγηση, Συμπεράσματα και Προτάσεις»
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διατριβή στοχεύει στην διερεύνηση της σημασίας της οργανωμένης απομάκρυνσης πληθυσμών ως καίριο εργαλείο διαχείρισης κρίσεων, εστιάζοντας στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) κατά τη διάρκεια φυσικών καταστροφών. Ως μελέτη περίπτωσης επιλέγεται η μεγάλη δασική πυρκαγιά στη Ρόδο το καλοκαίρι του 2023, όπου οι αρμόδιες αρχές κλήθηκαν να διαχειριστούν την εκκένωση μεγάλου αριθμού κατοίκων και επισκεπτών, υπό συνθήκες ακραίας πίεσης και αβεβαιότητας εγχείρημα που ολοκληρώθηκε επιτυχώς για 1η φορά στην ιστορία της χώρας μας. Ο σκοπός της διατριβής είναι να αναδείξει τη σημασία της οργανωμένης εκκένωσης ως μέτρο άμεσης προστασίας της ανθρώπινης ζωής και να εξετάσει την αποτελεσματικότητα των δράσεων που υλοποιήθηκαν. Η έρευνα επικεντρώνεται στις ενέργειες του Δήμου Ρόδου και της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, διερευνώντας τον ρόλο τους στον σχεδιασμό, τη διαχείριση και την υλοποίηση της εκκένωσης. Αναλύεται η διαδικασία απομάκρυνσης περίπου 19.000 ατόμων, καθώς και η χρήση διαφόρων μέσων, όπως λεωφορεία, πλοία και τον Ενιαίο Αριθμό Έκτακτης Ανάγκης 112 του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Επιπλέον, η ερευνήτρια μέσω της παρούσας διατριβής αποσκοπεί στο να εντοπίσει και να επισημάνει τις προκλήσεις που προέκυψαν κατά την υλοποίηση της εκκένωσης, όπως η διαχείριση συντονισμού, η περιορισμένη διαθεσιμότητα πόρων και η απουσία ενός ολοκληρωμένου/εφαρμόσιμου εγχειριδίου εκκένωσης, γεγονότα που οδήγησαν την ΠΝΑΙ να αναλάβει τον ρόλο του κεντρικού συντονιστή της διαδικασίας εκκένωσης. Πρέπει να σημειωθεί πως επίσημα δεν υπάρχει καταγραφή του τρόπου της διαδικασίας εκκένωσης που πραγματοποιήθηκε συνολικά. Υπάρχουν διάσπαρτες πληροφορίες οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις είναι σε μορφή σημειώσεων. Η απουσία τυποποιημένων διαδικασιών θεωρείται βασικό εμπόδιο για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της ταχύτητας στην αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων, και είναι ένα συμπέρασμα το οποίο θα αποτυπωθεί με την ολοκλήρωση της παρούσας. Η ανά χείρας έρευνα επίσης θα επισημάνει την ανάγκη για τη διαμόρφωση προτάσεων για τη βελτίωση των στρατηγικών εκκένωσης εστιασμένο στο νησί της Ρόδου με μόνιμους κατοίκους 125.113 σύμφωνα με την απογραφή του 2021, και με μέσο όρο επισκεπτών για το 2023 τα 2.625.894. Μέσα από την ανάλυση της περίπτωσης της εκκένωσης τμήματος του νησιού της Νότιας Ρόδου γίνεται σύγκριση με διεθνείς πρακτικές όπως αυτής της Αυστραλίας χώρα με ιστορικό πυρκαγιών που εκ του αποτελέσματος δεν έχει χαρακτηριστεί ως επιτυχής. Η δημιουργία ενός εγχειρίδιου εκκένωσης θα μπορούσε να αποτελέσει ένα καίριο εργαλείο για την ενίσχυση της ετοιμότητας των ΟΤΑ και τη βελτίωση της διαχείρισης κρίσεων σε εθνικό επίπεδο. Η μεθοδολογία της έρευνας στηρίζεται σε συνδυασμό πρωτογενούς και δευτερογενούς ανάλυσης, προκειμένου να επιτευχθεί μια ολοκληρωμένη κατανόηση της διαχείρισης της μέγα-πυρκαγιάς στη Ρόδο και της διαδικασίας εκκένωσης. Η πρωτογενής έρευνα εστιάζει στη συλλογή δεδομένων μέσα από συνεντεύξεις με αρμόδιους φορείς που διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης. Ειδικότερα, ζητήθηκαν συνεντεύξεις από κορυφαίους πολιτικούς και στελέχη του Δήμου Ρόδου, τα οποία επικεντρώθηκαν στον τοπικό συντονισμό και τις προκλήσεις που προέκυψαν, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου τον Περιφερειάρχη, αναφορικά με τον περιφερειακό σχεδιασμό και τη διαχείριση πόρων, καθώς και της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, που ανέλυσε την επιχειρησιακή δράση και τις δυσκολίες που συνάντησε κατά την πυρκαγιά. Παράλληλα, η συλλογή δεδομένων περιλάμβανε μαρτυρίες από αξιωματούχους που συμμετείχαν στη διαδικασία εκκένωσης, με σκοπό την καταγραφή της εμπειρίας τους, καθώς και δεδομένα σχετικά με τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν (π.χ., λεωφορεία, πλοία, ειδοποιήσεις μέσω του 112). Η δευτερογενής έρευνα επικεντρώθηκε στην επεξεργασία και ανάλυση υφιστάμενων δεδομένων, όπως επίσημα έγγραφα της Πολιτικής Προστασίας, δελτία τύπου, και αναφορές από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, έγινε μελέτη του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τη διαχείριση κρίσεων και τις εκκενώσεις στην Ελλάδα, ώστε να αναδειχθούν οι δυνατότητες αλλά και τα κενά. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συγκριτική ανάλυση διεθνών πρακτικών από χώρες όπως η περίπτωση της Αυστραλίας όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όπου καταγράφονται στρατηγικές εκκένωσης πληθυσμών σε χώρες με τεχνογνωσία στις εκκενώσεις. Ο συνδυασμός αυτών των δύο μεθοδολογικών προσεγγίσεων επιτρέπει τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εικόνας για τη διαχείριση της μέγα-πυρκαγιάς στη Ρόδο. Η μέγα-πυρκαγιά στη Ρόδο το 2023 ανέδειξε τη στρατηγική σημασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) στη διαχείριση κρίσεων, ειδικά σε νησιωτικές περιοχές με ιδιαίτερα γεωγραφικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά. Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (ΠΝΑΙ) και ο Δήμος Ρόδου κλήθηκαν να συντονίσουν μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκένωσης, η οποία μετά την επιτυχή ολοκλήρωση της χαρακτηρίστηκε η πιο άρτια και επιτυχημένη ποτέ καταγεγραμμένη στη χώρα, απομακρύνοντας με ασφάλεια περίπου 19.000 άτομα. Η διαδικασία εκκένωσης στηρίχθηκε στη χαρτογράφηση ασφαλών διαδρομών, την αξιοποίηση λιμενικών και ακτοπλοϊκών υποδομών και τη χρήση σύγχρονων εργαλείων ενημέρωσης, όπως το σύστημα ειδοποιήσεων 112. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση για να το πετύχει εστίασε στη συνεργασία με τοπικές κοινότητες, τουριστικές επιχειρήσεις και εθελοντικές οργανώσεις, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις της περιορισμένης πρόσβασης σε απομακρυσμένες περιοχές και της αυξημένων παραμέτρων λόγω της τουριστικής περιόδου. Ωστόσο, η απουσία ενός ενιαίου εγχειριδίου εκκένωσης και τυποποιημένων διαδικασιών ανέδειξε την ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση του σχεδιασμού και της ετοιμότητας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η εμπειρία της Ρόδου υπογράμμισε την ανάγκη για επενδύσεις σε προληπτικά μέτρα, όπως η διαχείριση δασικών εκτάσεων και η δημιουργία ζωνών πυρασφάλειας, καθώς και τη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένων στρατηγικών πολιτικής προστασίας που θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιοχής. Η εκκένωση 19.000 ατόμων, κυρίως τουριστών, κατά τη διάρκεια της μέγα δασικής πυρκαγιάς στη νήσο Ρόδο το 2023, ανέδειξε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: η επιτυχία της διαδικασίας δεν οφειλόταν στην εφαρμογή του προϋπάρχοντος σχεδίου ή εγχειριδίου εκκένωσης. Αντίθετα, βασίστηκε στην προσαρμοστικότητα και την άμεση επίλυση προβλημάτων από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες, οι οποίες διαχειρίστηκαν τις προκλήσεις επί τόπου. Εξίσου κομβική ήταν η κινητοποίηση χιλιάδων εθελοντών, των οποίων η αλληλεγγύη και η αυτοθυσία συνέβαλαν καθοριστικά στη διαχείριση της κρίσης. Η συγκεκριμένη εμπειρία υπογραμμίζει ότι, πέρα από τις πειστικές ασκήσεις πεδίου, απαιτείται συνεχής εκπαίδευση και συντονισμός μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στη διαχείριση κρίσεων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Βαρδουλάκη-Σκούλουκα Αικατερίνη
- Vardoulaki-Skoulouka Aikaterini
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3476460