Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Μελέτη επιμεταγραφώματος (m6A RNA τροποποιήσεων) στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως

Abstract

dc:description

Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως αποτελεί τη 2η συχνότερη μορφή καρκίνου του ανδρικού ουροποιητικού συστήματος μετά τον καρκίνο του προστάτη. Από το 2022 βρίσκεται στην 9η θέση παγκοσμίως, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος στον ανδρικό πληθυσμό. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, 614.298 άτομα διαγνώστηκαν με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως το 2022 σε όλον τον κόσμο, σημειώνοντας αύξηση 7,1% σε σχέση με τα δεδομένα που αναφέρθηκαν το 2020. Υπολογίζεται ότι το 2024 στις ΗΠΑ αναμένεται να διαγνωστούν με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως 83.190 άτομα. Τόσο η συχνότητα διάγνωσης όσο και η θνησιμότητα των ασθενών αυξάνουν σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Ακόμη, η αναλογία εμφάνισης της νόσου μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι περίπου 3:1, ωστόσο οι γυναίκες χαρακτηρίζονται με πιο επιθετικό φαινότυπο της νόσου και σημαντικά χειρότερη πρόγνωση και έκβαση 5-ετούς επιβίωσης συγκριτικά με τους άνδρες. Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστεως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ετερογένειας τόσο σε κυτταρικό όσο και σε μοριακό επίπεδο, καθώς άτομα με κοινά κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά διαφέρουν ως προς την πρόγνωση, τη διαστρωμάτωση σε ομάδες κινδύνου και την ανταπόκριση τους στα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Η σταδιοποίηση της νόσου περιλαμβάνει το σύνολο των διαγνωστικών τεχνικών με τις οποίες εκτιμώνται τόσο η τοπική επέκταση ενός νεοπλάσματος όσο και η συστηματική διασπορά του. Το κλινικό στάδιο ενός όγκου υπολογίζεται έπειτα από συνδυασμό φυσικής εξέτασης, απεικονιστικού ελέγχου (CT-MRI) και ιστολογικής εξέτασης του όγκου μετά από διουρηθρική αφαίρεση του. Επιπλέον, οι προγνωστικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη βασίζονται κυρίως σε μορφολογικά χαρακτηριστικά των όγκων. Όμως ενώ τα νεοπλάσματα της κύστης έχουν κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά, η βιολογική τους συμπεριφορά είναι συχνά απρόβλεπτη. Το γεγονός αυτό οδήγησε τα τελευταία χρόνια την έρευνα σε μοριακούς βιοδείκτες για τον ακριβέστερο καθορισμό της κλινικής πορείας και την εξατομικευμένη πρόγνωση των ασθενών. Οι χημικές τροποποιήσεις των ριβονουκλεοτιδίων φαίνεται να συμμετέχουν ενεργά σε πολλαπλές πτυχές του μεταβολισμού των μορίων RNA (επεξεργασία του RNA, έναρξη της μετάφρασης και αποικοδόμηση). Επιπλέον, οι χημικές αυτές τροποποιήσεις (π.χ. μεθυλίωση, ψευδοουριδίνη) σε επίπεδο RNA ρυθμίζουν τη γονιδιακή έκφραση σε μετα-μεταγραφικό επίπεδο, δημιουργώντας έτσι έναν αναδυόμενο τομέα στη βιολογία του RNA, γνωστό ως «επιμεταγράφωμα» ή «επιγενετική του RNA». Έχουν ανιχνευθεί περισσότερες από 170 χημικές τροποποιήσεις που πραγματοποιούνται σε μετα-μεταγραφικό επίπεδο σε μόρια RNA και χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των τροποποιήσεων αποτελεί η Ν6-μεθυλοαδενοσίνη (m6A). Η m6A τροποποίηση των μορίων RNA ρυθμίζεται από τρεις μεγάλες κατηγορίες ενζύμων, τις m6A μεθυλοτρανσφεράσες (m6A writers), τις m6A απομεθυλάσες (m6A erasers) και πρωτεΐνες που αναγνωρίζουν τις m6A τροποποιήσεις πάνω στα μόρια RNA (m6A readers). Οι τρεις αυτές κατηγορίες ενζύμων ενορχηστρώνουν το m6A εντύπωμα σε μόρια mRNA και σε μη-κωδικά μόρια RNA και αποκωδικοποιούν αυτές τις τροποποιήσεις, ρυθμίζοντας καταρροϊκά τη «μοίρα» των RNA μορίων και εν τέλει τη γονιδιακή έκφραση. Συγκεκριμένα, η m6A τροποποίηση επηρεάζει κάθε πτυχή του μεταβολισμού του RNA, συμπεριλαμβανομένου του ματίσματος, της εξόδου από τον πυρήνα, της μετάφρασης, της αποικοδόμησης και των αλληλεπιδράσεων RNA-πρωτεΐνης. Την τελευταία δεκαετία η μελέτη και αποκρυπτογράφηση της Ν6-μεθυλοαδενοσίνης βρίσκεται υπό έντονη ερευνητική δραστηριότητα και ενδιαφέρον, καθώς φαίνεται να συντονίζει και να επηρεάζει πλήθος βιολογικών διεργασιών, ενώ η απορρύθμισή έχει συνδεθεί με την παθογένεση ποικίλων ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπινων νεοπλασιών. Συγκεκριμένα στην καρκινική εξαλλαγή και εξέλιξη των κακοηθειών η m6A τροποποίηση ρυθμίζει μετα-μεταγραφικά την έκφραση ογκογονιδίων (επαγωγή σταθερότητας των mRNAs και μετάφρασης αυτών) ή ογκοκατασταλτικών (επαγωγή αποικοδόμησης των mRNAs και αναστολή της μετάφρασης αυτών) γονιδίων. Παράλληλα, τα ίδια τα ένζυμα (writers, erasers, readers) που συμμετέχουν στην m6A τροποποίηση μπορούν να μεταβάλλουν το ποσοστό μεθυλίωσης διαφόρων μεταγράφων σε καρκινικά κύτταρα, παρουσιάζοντας κλινική σημασία στην διαχείριση διάφορων κακοηθειών. Στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ούτε ο βιολογικός ρόλος της απορρύθμισης των ενζύμων του m6A επιμεταγραφώματος, ούτε και η πιθανή κλινική τους αξία ως νέοι βιοδείκτες πρόγνωσης σύμφωνα με τις επιταγές τις ιατρικής ακριβείας. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη του επιμεταγραφώματος και συγκεκριμένα της m6A τροποποίησης σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήθηκαν συνολικά 231 ιστοτεμάχια όγκων από ασθενείς με καρκίνο ουροδόχου κύστεως. Η ποσοτικοποίηση των επιπέδων έκφρασης των γονιδίων-στόχων έγινε μέσω μεθοδολογιών αντίστροφης μεταγραφής (Reverse Transcription-RT) και ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Στην Real-Time qPCR με χρήση της φθορίζουσας ουσίας SYBR Green και της μεθόδου σχετικής ποσοτικοποίησης 2-ΔΔCT προσδιορίστηκαν τα επίπεδα έκφρασης των γονιδίων METTL3, FTO και ALKBH5 στα δείγματα των ασθενών. Τέλος πραγματοποιήθηκε κλινική αξιολόγηση των επίπεδων έκφρασης των γονιδίων METTL3, FTO και ALKBH5 σε σχέση με καθιερωμένα χαρακτηριστικά της νόσου μέσω βιοστατιστικής ανάλυσης. Αρχικά, η βιοπληροφορική ανάλυση με τη δημόσια διαθέσιμη βάση δεδομένων XENA Browser και την αξιοποίηση της ομάδα ασθενών TCGA-BLCA ανέδειξε τη διαφορική έκφραση των METTL3, FTO και ALKBH5 γονιδίων μεταξύ των όγκων της ουροδόχου κύστεως και του φυσιολογικού παρακείμενου ουροθηλίου. Στη συνέχεια, για την ανάλυση έκφρασης των METTL3, FTO και ALKBH5 γονιδίων πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση RT-qPCR μεθόδου, εξασφαλίζοντας την ενίσχυση μοναδικού προϊόντος. Από τα αποτελέσματα της ανάλυσης έκφρασης σε συνάρτηση με τα κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά της νόσου, φάνηκε ότι σε ασθενείς με καρκίνο της ουροδόχου κύστεως τα χαμηλά επίπεδα έκφρασης του METTL3 συσχετίζονται με πιο επιθετικό φαινότυπο, δηλαδή με μυοδιηθητικό τύπο καρκίνου και προχωρημένα παθολογοανατομικά στάδια της νόσου. Επιπλέον τα χαμηλά επίπεδα έκφρασης του METTL3 φαίνεται να συνδέονται με δυσμενέστερη επιβίωση ελευθέρας νόσου και ελευθέρας εξέλιξης της ασθένειας στους ασθενείς με μη μυοδιηθητικό καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Επομένως, υποδεικνύεται ότι το METTL3 γονίδιο έχει ισχυρότερη προγνωστική αξία στους ασθενείς με μη μυοδιηθητική νόσο. Για το γονίδιο FTO, δεν προκύπτει κάποιο σαφές συμπέρασμα, ωστόσο φαίνεται ότι αν αυξηθεί ο αριθμός των αναλυόμενων δειγμάτων τα χαμηλά επίπεδα έκφρασης του FTO δύναται να μπορούν να συσχετιστούν με έναν πιο επιθετικό φαινότυπο της νόσου. Τα αποτελέσματα για το γονίδιο ALKBH5 λόγω έλλειψης στατιστικής σημαντικότητας δεν είναι σε θέση να μας οδηγήσουν σε ακριβή συμπεράσματα για το ρόλο που μπορεί να διαδραματίζει το εν λόγω γονίδιο στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Κορωναίου Στυλιανή
  • Koronaiou Styliani

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3479437

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Κορωναίου Στυλιανή; Koronaiou Styliani. Μελέτη επιμεταγραφώματος (m6A RNA τροποποιήσεων) στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3479437