National and Kapodistrian University of Athens
Σχεδιασμός και Σύνθεση Νέων Διιμιδαζο[1,2-a:4’,5’- c]πυριδινών με Πιθανή Κυτταροτοξική Δράση
Abstract
dc:descriptionΟ καρκίνος είναι μία ιδιαίτερα σύνθετη ασθένεια, που αποτελεί τη δεύτερη κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο τα περιστατικά καρκίνου αυξάνονται συνεχώς σε άτομα όλων των ηλικιών και για το λόγο αυτό η θεραπευτική του αντιμετώπιση αποτελεί πεδίο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας από την επιστημονική κοινότητα. Η χημειοθεραπεία είναι η πιο συχνά εφαρμοζόμενη θεραπευτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του καρκίνου, με αποτέλεσμα να έχει ανακαλυφθεί μια πληθώρα χημειοθεραπευτικών φαρμάκων για τη θεραπεία διαφόρων τύπων καρκίνων, τα οποία δρουν μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Ωστόσο, παρουσιάζουν αρκετά συχνά έλλειψη εκλεκτικότητας προς τα καρκινικά κύτταρα έναντι των φυσιολογικών κυττάρων, με αποτέλεσμα την εμφάνιση ανεπιθύμητων παρενεργειών, ενώ συχνά η αποτελεσματικότητα τους περιορίζεται από την ανάπτυξη αντοχής εκ μέρους των καρκινικών κυττάρων. Για τον λόγο αυτό, τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας έχει μετατοπιστεί από τα κυτταροτοξικά φάρμακα στην στοχευμένη θεραπεία. Σε σύγκριση με τη παραδοσιακή χημειοθεραπεία, τα φάρμακα της στοχευμένης θεραπείας έχουν υψηλή ισχύ και χαμηλότερη τοξικότητα. Οι στοχευμένες θεραπείες περιλαμβάνουν δύο βασικές κατηγορίες φαρμάκων, τα μονοκλωνικά αντισώματα και τους μικρομοριακούς αναστολείς ενζύμων. Προς το παρόν, οι περισσότεροι μικρομοριακοί αναστολείς που έχουν εγκριθεί αποτελούν αναστολείς πρωτεϊνικών κινασών, και χαρακτηρίζονται από αποτελεσματικότητα, ευκολία χορήγησης και καλή φαρμακοκινητική συμπεριφορά. Ωστόσο, συχνά παρατηρείται και σε αυτή τη κατηγορία φαρμάκων, ανάπτυξη αντοχής. Η πλειονότητα των αναστολέων πρωτεϊνικών κινασών που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα δεσμεύονται στη θέση πρόσδεσης του ΑΤΡ στην ενεργή, ή την ανενεργή διαμόρφωση της κινάσης. Από δομικής άποψης, πρόκειται για μονοκυκλικά και δικυκλικά ετεροκυκλικά παράγωγα που προσομοιάζουν με τον πουρινικό δακτύλιο του ΑΤΡ. Τα τελευταία χρόνια, στα πλαίσια προσπαθειών για την εκλεκτικότερη στόχευση κινασών, γίνεται μια προσπάθεια διεύρυνσης των παραπάνω χημικών δομών, ενσωματώνοντας έναν τρίτο ετερoκυκλικό δακτύλιο σε δικυκλικούς πυρήνες. Η τροποποίηση των δικυκλικών συστημάτων με τη συμπύκνωση ενός τρίτου δακτυλίου προσδίδει ακαμπτότητα και επιτρέπει την ενσωμάτωση περισσότερων υποκαταστατών που είναι σε θέση να αλληλεπιδρούν με συμπληρωματικό τρόπο με τον πρωτεϊνικό στόχο. Στο πλαίσιο της ενασχόλησης της ερευνητικής μας ομάδας με την εύρεση νέων ενώσεων με πιθανή κυτταροτοξική δράση, την τελευταία δεκαετία έχει συντεθεί στο εργαστήριο μας ένας μεγάλος αριθμός ισοστερών πουρινικών αναλόγων, που φέρουν ως βασικό σκελετό ένα δικυκλικό σύστημα αποτελούμενο από έναν εξαμελή και έναν πενταμελή ετεροκυκλικό δακτύλιο, με δύο ή περισσότερα άτομα αζώτου. Τα νέα αυτά παράγωγα επέδειξαν ενδιαφέρουσα κυτταροτοξική δράση, με τις τιμές IC50 των πιο δραστικών αναλόγων να βρίσκονται σε μονοψήφιες τιμές µΜ, ή ακόμα και σε τιμές nM, έναντι μιας ποικιλίας καρκινικών κυτταρικών σειρών ανθρώπινης προέλευσης. Μεταξύ των ενώσεων αυτών περιλαμβάνονται ορισμένα παράγωγα της πυραζολο[3,4-c]πυριδίνης, που φέρουν ένα κοινό μοτίβο υποκατάστασης, με αρυλοϋποκαταστάτη στη θέση -3 και αμινοϋποκαταστάτη, αρωματικό ή αλεικυκλικό, στη θέση -7 του δικυκλικού συστήματος. Με βάση τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα που προέκυψαν από την μελέτη των σχέσεων δομής-δράσης των παραπάνω ενώσεων, και έχοντας υπόψιν το εξαιρετικό ενδιαφέρον που εκδηλώνεται ως προς την εύρεση νέων τρικυκλικών χημικών δομών με πιθανή κυτταροτοξική δράση, στην παρούσα διπλωματική εργασία αποφασίσαμε να συνθέσουμε μία σειρά αναλόγων που φέρουν το τρικυκλικό σύστημα της διιμιδαζο[1,2-a:4’,5’-c]πυριδίνης. Τα νέα αυτά παράγωγα μπορεί να θεωρηθεί ότι προκύπτουν από τις δραστικές πυραζολοπυριδίνες, μετά από την ενσωμάτωση του πυριδινικού αζώτου και του αζώτου της θέσης -7 σε έναν ιμιδαζολικό δακτύλιο, με ταυτόχρονη μετατόπιση του πυραζολικού αζώτου της θέσης -2 σε γειτονική θέση. Σκοπός των δομικών αυτών αλλαγών είναι η μελέτη της επίδρασης που θα επιφέρουν αυτές οι αλλαγές στην κυτταροτοξική δράση. Στα νέα τρικυκλικά παράγωγα έχει διατηρηθεί παρόμοιο μοτίβο υποκατάστασης, με την παρουσία κατάλληλων υποκαταστατών σε αντίστοιχες θέσεις με αυτές που υπήρχαν στα μόρια των πυραζολοπυριδινών. Πιο συγκεκριμένα, στη θέση -3 του νέου τρικυκλικού συστήματος επιλέχθηκε να εισαχθούν ως υποκαταστάτες ο κυκλοεξανικός δακτύλιος και το φαινύλιο, ενώ στη θέση -8 έχουν εισαχθεί τόσο μικρού μεγέθους υποκαταστάτες (υδρογόνο, καρβοξυλική ομάδα, αιθοξυκαρβονυλομάδα) όσο και Ν-αρυλαμιδικές ομάδες, κατάλληλα υποκατεστημένες, καθώς και η Ν-κυκλοεξυλαμιδομάδα. Τέλος, για συγκριτικούς λόγους, συντέθηκαν και τέσσερα παράγωγα τα οποία φέρουν την φαινυλοϋποκατάσταση στο άζωτο της θέσης -1 του νέου τρικυκλικού συστήματος. Για την σύνθεση των επιθυμητών τρικυκλικών τελικών προϊόντων που φέρουν κυκλοέξυλο υποκατάσταση στη θέση -3 του σκελετού της διιμιδαζοπυριδίνης χρησιμοποιήθηκε ως πρώτη ύλη η εμπορικά διαθέσιμη 2,4-διχλωρο-3-νιτροπυριδίνη, η οποία μετά από σειρά αντιδράσεων οδήγησε στην 1-κυκλοεξυλο-1Η-ιμιδαζο[4,5-c]πυριδιν-4-αμίνη. Από αυτήν, μετά από επίδραση χλωρακεταλδεΰδης ή βρωμοπυρουβικού αιθυλεστέρα, παρουσία NaHCO3 ως βάσης, συντέθηκαν τα τρικυκλικά παράγωγα που φέρουν υδρογόνο ή την ομάδα του καρβοξυλικού αιθυλεστέρα αντίστοιχα στη θέση -8 του τρικυκλικού συστήματος. Έπειτα, στο μόριο του τρικυκλικού εστέρα πραγματοποιήθηκε αντίδραση σαπωνοποίησης οπότε προέκυψε το αντίστοιχο καρβοξυλικό οξύ, από το οποίο συντέθηκαν τα αμιδικά τελικά παράγωγα. Για την σύνθεση των επιθυμητών τελικών παραγώγων που φέρουν φαίνυλο υποκατάσταση στη θέση -3 ή στη θέση -1 του σκελετού της διιμιδαζοπυριδίνης, η 2,4-διχλωρο-3-νιτροπυριδίνη μετατράπηκε μετά από σειρά αντιδράσεων στην Ν-βενζυλο-1Η-ιμιδαζο[4,5-c]πυριδιν-4-αμίνη, από την οποία μετά από επίδραση φαινυλοβορονικού οξέος, παρουσία οξικού χαλκού και πυριδίνης, ελήφθησαν τα αντίστοιχα 1- φαινυλο και 3-φαινυλοϋποκατεστημένα μόρια. Μετά την απομάκρυνση της βενζυλικής ομάδας από αυτά σε όξινες συνθήκες, ελήφθησαν οι αντίστοιχες αμίνες, από τις οποίες μετά από σχηματισμό του τρικυκλικού συστήματος παρελήφθησαν τα τελικά προϊόντα της δεύτερης σειράς. Συνολικά, στην παρούσα διπλωματική εργασία συντέθηκαν 26 νέα τελικά τρικυκλικά προϊόντα, για τα οποία και πραγματοποιήθηκε πλήρης ταυτοποίηση της δομής τους. Η αξιολόγηση της ικανότητάς του να αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων βρίσκεται σε εξέλιξη.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Παππά Μαρία-Άννα
- Pappa Maria-Anna
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3481051