Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Διερευνώντας την Επιρροή της Θεσμικής Ετικετοποίησης στις ζωές ενηλίκων με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ)

Abstract

dc:description

Το φαινόμενο που περιγράφεται στις μέρες μας ως ΔΕΠ-Υ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας) έχει πλέον μια μακρά ιστορία. Η ιστορική κατανόηση και ταξινόμηση της ΔΕΠ-Υ υπήρξε διαρκώς συνδεδεμένη με το ιατρικοεντρικό μοντέλο, το οποίο επικεντρώνεται στην παθολογικοποίηση της συμπεριφοράς. Αυτό το μοντέλο αποδίδει τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ σε νευροβιολογικές δυσλειτουργίες ή γενετικές ανωμαλίες, προτείνοντας ιατρική διάγνωση και φαρμακευτική παρέμβαση ως κύριες μορφές αντιμετώπισης. Ωστόσο, πρόσφατες θεωρήσεις από την κοινωνική ψυχολογία, την κριτική ψυχοπαθολογία και τις προσεγγίσεις της νευροποικιλότητας αμφισβητούν την παθολογική θεώρηση της ΔΕΠ-Υ. Αυτές οι προσεγγίσεις προτείνουν ότι η ΔΕΠ-Υ δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη απόκλιση από τον «φυσιολογικό» νου, αλλά έκφραση μιας διαφορετικής μορφής γνωστικής και συμπεριφορικής λειτουργίας. Επιπλέον, τονίζουν τη σημασία του κοινωνικού περιβάλλοντος στη διαμόρφωση των συμπτωμάτων και προάγουν την ένταξη, τη διαφοροποίηση της εκπαίδευσης, την ενδυνάμωση των ατόμων και τη μείωση του στιγματισμού. Η θεωρία της ετικέτας (Labeling Theory) αποτελεί μια σημαντική προσέγγιση στην κοινωνιολογία και την ψυχολογία, η οποία εστιάζει στο πώς οι κοινωνικές ομάδες και οι θεσμοί αποδίδουν χαρακτηρισμούς σε άτομα ή συμπεριφορές, και πώς αυτοί οι χαρακτηρισμοί επηρεάζουν την κοινωνική ένταξη ή περιθωριοποίηση των ατόμων. Η ετικετοποίηση ατόμων με ΔΕΠ-Υ ή μαθησιακές δυσκολίες συνδέεται στενά με το στίγμα, καθώς η απόδοση μιας διάγνωσης μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές κοινωνικές αντιλήψεις και προκαταλήψεις. Όταν μια ετικέτα ενσωματώνεται στην ταυτότητα ενός ατόμου, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να αντιμετωπίζεται με μειωμένες προσδοκίες, κοινωνική απομόνωση ή να βιώνει διακρίσεις από το ευρύτερο περιβάλλον του, όπως το σχολείο, η εργασία ή η οικογένεια. Το στίγμα αυτό ενισχύεται όταν η ετικέτα συνοδεύεται από στερεοτυπικές αντιλήψεις, οδηγώντας όχι μόνο σε περιορισμό των ευκαιριών του ατόμου αλλά και στην ενίσχυση εσωτερικευμένου στίγματος, δηλαδή της αίσθησης ντροπής ή κατωτερότητας. Η παρούσα έρευνα εξετάζει τις εμπειρίες ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ και συγκεκριμένα στον τρόπο που ερμηνεύεται η απόδοση της θεσμικής ετικέτας στην ενήλικη τους ζωή. Τα ερευνητικά ερωτήματα αφορούν κυρίως τις εμπειρίες της θεσμικής ετικετοποίησης στους τομείς της σχολικής, κοινωνικής και επαγγελματικής ζωής αλλά και την επιρροή της σε θέματα αυτοεικόνας. Με βάση τον χαρακτήρα της έρευνας και τον σκοπό της έρευνας, επιλέχθηκε ως καταλληλότερη η ποιοτική μέθοδος, με χρήση ημι-δομημένων συνεντεύξεων. Για την επιλογή του δείγματος επιλέχθηκε η μέθοδος της χιονοστιβάδας και συμμετείχαν οχτώ άτομα με διάγνωση ΔΕΠ-Υ που είχαν ήδη ενηλικιωθεί κατά την εκπόνηση της έρευνας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με θεματική ανάλυση, μέσω κωδικοποίησης. Από τα συμπεράσματα της εν λόγω έρευνας προέκυψε ότι η ετικέτα της ΔΕΠ-Υ παρουσιάζεται ως ένα «γκρίζο φαινόμενο», καθώς η αντίληψή της επηρεάζεται από κοινωνικές, πολιτισμικές και ατομικές παραμέτρους. Οι ουδέτερες στάσεις αφορούν άτομα για τα οποία η ετικέτα απλά «υπάρχει» χωρίς να τους δεσμεύει. Για άλλους, η ετικέτα λειτουργεί ανακουφιστικά, καθώς αιτιολογεί τη νευροδιαφορετικότητά τους. Αυτό ενισχύει την αίσθηση κατανόησης και οικειότητας μεταξύ ατόμων με ΔΕΠ-Υ. Ωστόσο, η ετικέτα μπορεί να ενισχύσει το στίγμα, οδηγώντας σε κοινωνική απομόνωση ή διακρίσεις. Το εσωτερικευμένο στίγμα και η αίσθηση κατωτερότητας είναι συχνές συνέπειες. Η κοινωνική διάσταση της διάγνωσης είναι σημαντική, καθώς ορισμένοι αισθάνονται στιγματισμένοι και προβληματίζονται σχετικά με την γνωστοποίηση της ετικέτας ΔΕΠ-Υ, ενώ άλλοι αποκτούν αίσθημα ένταξης σε μια κοινότητα με παρόμοιες εμπειρίες. Στον εκπαιδευτικό τομέα, οι εκπαιδευτικοί συχνά διατηρούν αρνητικές αντιλήψεις για τις ικανότητες των μαθητών με ΔΕΠ-Υ, κάτι που μπορεί να μειώσει τις προσδοκίες τους και να επηρεάσει αρνητικά την απόδοση των μαθητών. Αντίστοιχα, στον επαγγελματικό τομέα, η ετικέτα ΔΕΠ-Υ μπορεί να οδηγήσει σε διακρίσεις και περιορισμένες ευκαιρίες επαγγελματικής ανέλιξης, καθώς οι εργοδότες ενδέχεται να αμφισβητούν την ικανότητα των ατόμων με ΔΕΠ-Υ να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της δουλειάς τους. Οι συμμετέχοντες σε έρευνες εξέφρασαν φόβο ότι η αποκάλυψη της διάγνωσης τους θα οδηγήσει σε αμφισβήτηση της ικανότητάς τους και περιορισμό των ευκαιριών τους στον επαγγελματικό τομέα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Γούναρη Σαββούλα
  • Gounari Savvoula

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3501523

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Γούναρη Σαββούλα; Gounari Savvoula. Διερευνώντας την Επιρροή της Θεσμικής Ετικετοποίησης στις ζωές ενηλίκων με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ). 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3501523