National and Kapodistrian University of Athens
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΟΔΗΓΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
Abstract
dc:descriptionΗ ενταξιακή εκπαίδευση λαμβάνει υψηλή αποδοχή παγκοσμίως και θεωρείται ως η καλύτερη προσέγγιση για όλους τους μαθητές/τριες και ειδικότερα για τους μαθητές/τριες με αναπηρία και/ ή Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. Υποστηρίζεται μάλιστα πως μέσω της ενταξιακής εκπαίδευσης προωθούνται και πραγματοποιούνται ευρύτερες μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα (Werning et al., 2016, p. 8). Η ένταξη ως έννοια έχει λάβει διαφορετικές νοηματοδοτήσεις και η επιτυχής εφαρμογή της ενταξιακής εκπαίδευσης εξαρτάται άμεσα με τις ιδέες και απόψεις που έχουν οι άμεσα εμπλεκόμενοι και ειδικότερα οι εκπαιδευτικοί για την ένταξη (Salovita, 2020, p. 64). Η παρούσα έρευνα στοχεύει στη μελέτη των Οδηγών Σπουδών μεταπτυχιακών προγραμμάτων Σπουδών της Ελλάδας και της Κύπρου που αφορούν την προσέγγιση αναφορικά με την ένταξη και την αναπηρία. Ειδικότερα η παρούσα έρευνα έθεσε πέντε ερευνητικά ερωτήματα για να αναδείξει το λόγο που αρθρώνεται για την αναπηρία και την ένταξη μέσα από την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Τα πέντε ερευνητικά ερωτήματα επικεντρώνονται στην εννοιολόγηση της αναπηρίας, της ένταξης, τη δόμηση της ταυτότητας του εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής, τις στάσεις που έχουν υιοθετηθεί απέναντι στην ένταξη και τις στρατηγικές ένταξης που υιοθετούνται αναφορικά με την ένταξη στους οδηγούς Σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας και της Κύπρου που μελετήθηκαν. Ως θεωρητικό πλαίσιο για την παρούσα έρευνα χρησιμοποιήθηκε σχετική διεθνή βιβλιογραφία που περιλάμβανε τόσο ανασκοπήσεις όσο και έρευνες για την εκπαίδευση των ειδικών παιδαγωγών και των εκπαιδευτικών στο σύνολό τους αναφορικά με την ενταξιακή εκπαίδευση και την επίδραση που αυτή ασκεί στη διαμόρφωση της ταυτότητας και του ρόλου του ειδικού παιδαγωγού. Για την παρούσα εργασία ακολουθήθηκε η ποιοτική μέθοδος καθώς μέσω αυτής αναδεικνύονται οι νοηματοδοτήσεις για έννοιες όπως η αναπηρία και η ένταξη που γίνονται μέσα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Ως υλικό ανάλυσης επιλέχθηκαν τέσσερις οδηγοί σπουδών ΜΠΣ, δύο της Ελλάδας και δύο της Κύπρου. Ειδικότερα, το υλικό που μελετήθηκε και αναλύθηκε περιλαμβάνει: • Τον οδηγό Σπουδών του ΜΠΣ « Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση»(«Special education») του Πανεπιστημίου Λευκωσίας • Τον οδηγό Σπουδών του ΜΠΣ «Ειδική Εκπαίδευση» του Πανεπιστημίου του Frederick • Τον οδηγό Σπουδών του ΜΠΣ «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση» (“Special Education and Instruction”) του ΕΚΠΑ • Τον οδηγό Σπουδών του ΜΠΣ «Παιδαγωγική Επιστήμη: Ειδική Αγωγή, Παιδαγωγική του Σχολείου και Συνεχιζόμενη εκπαίδευση» του ΑΠΘ. Για την ανάλυση των συγκεκριμένων οδηγών σπουδών έγινε χρήση της ανάλυσης λόγου (discourse analysis). Η ανάλυση λόγου χρησιμοποιείται για τη μελέτη και την ανάλυση γραπτών και προφορικών κειμένων με απώτερη επιδίωξη την αποκάλυψη του λόγου αναφορικά με τις πηγές εξουσίας κυριαρχίας ανισότητας και μεροληψίας (Van Dijk, 2015, p. 466). Στην παρούσα έρευνα, η ανάλυση λόγου στοχεύει στην ανάδειξη της συγκρότησης των εννοιών της αναπηρίας, της ένταξης και του ρόλου του ειδικού εκπαιδευτικού και στην κατανόηση των σχέσεων εξουσίας και των εννοιών για την ένταξη και την ενταξιακή εκπαίδευση καθώς ο λόγος αποτελεί ένα μέσο ισχύος που συνδέεται με την κοινωνικοπολιτισμική αλλαγή (Bryman, 2017, σ. 586) και ασκεί επίδραση στην υιοθέτηση και εφαρμογή της ενταξιακής εκπαίδευσης. Τα βασικά ευρήματα που προέκυψαν κατόπιν της διεξαγωγής της παρούσας έρευνας είναι πως εντοπίζεται μια διαφορετική οπτική για την ενταξιακή εκπαίδευση με βάση τους οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας και της Κύπρου. Ειδικότερα, στους οδηγούς Σπουδών της ΜΠΣ της Κύπρου ο λόγος που υιοθετείται σχετίζεται με το ιατρικό μοντέλο θεώρησης της αναπηρίας καθώς επικεντρώνεται στην Ειδική Αγωγή, με μεγάλες αντιφάσεις μέσα στους ίδιους τους οδηγούς σπουδών. Αντίθετα, στους οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας παρατηρείται μια προσέγγιση που συμφωνεί κυρίως με το κοινωνικό μοντέλο θεώρησης της αναπηρίας. Η αναπηρία στους οδηγούς σπουδών του Πανεπιστημίου του Frederick, του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και του ΑΠΘ εννοιολογείται ως έλλειμμα και για το λόγο αυτό η Ειδική Αγωγή προβάλλεται ως λύση για τα άτομα με αναπηρία ή ως «θεραπεία». Παρομοίως, η ένταξη εννοιολογείται σε άμεση συσχέτιση με την Ειδική Αγωγή με εξαίρεση τον οδηγό Σπουδών του ΕΚΠΑ όπου η ένταξη δομείται ως κατηγορία της εκπαίδευσης που αφορά όλα τα άτομα και για το λόγο αυτό η υιοθέτηση αρχών και στρατηγικών ένταξης θεωρείται ότι θα συμβάλει στην βελτίωση του συνόλου των μαθητών/τριών με όχι μόνο των ατόμων με αναπηρία. Αναφορικά με το ρόλο του ειδικού παιδαγωγού, στο σύνολο των τεσσάρων οδηγών που μελετήθηκαν διαπιστώνεται πως ο ρόλος είναι πολλαπλός με αυτόν του ειδικού για μαθητές/τριες με αναπηρία και/ ή ΕΕΑ να εντοπίζεται και στους τέσσερις οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας και της Κύπρου. Σε δύο οδηγούς σπουδών του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ διαπιστώνεται πως ο ειδικός παιδαγωγός έχει και το ρόλο του ερευνητή και στον οδηγό σπουδών του ΜΠΣ του ΕΚΠΑ δίνεται έμφαση στο ρόλο του ειδικού παιδαγωγού ως συνεργάτη και συντονιστή μιας διεπιστημονικής ομάδας. Η στάση που υιοθετείται απέναντι στην ένταξη στους οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Κύπρου σχετίζονται με την ιατρική θεώρηση της αναπηρίας σε αντίθεση με τους οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας όπου η στάση απέναντι στην ένταξη σχετίζεται άμεσα με το κοινωνικό μοντέλο θεώρησης της αναπηρίας. Το ίδιο παρατηρείται και αναφορικά με τη χρήση της γλώσσας και της ορολογίας όπου στους δύο οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Ελλάδας η γλώσσα είναι απλή και η ορολογία συμφωνεί με την κοινωνική προσέγγιση ενώ στους δύο οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ της Κύπρου η γλώσσα είναι πιο σύνθετη με συχνές αναφορές στην Ειδική Αγωγή και η ορολογία πλησιάζει αυτή της ιατρικής προσέγγισης. Τέλος, αναφορικά με τις βασικές στρατηγικές ένταξης που υιοθετούνται διαπιστώθηκε πως στον οδηγό σπουδών του ΜΠΣ του Πανεπιστημίου Λευκωσίας υιοθετείται ο σχεδιασμός εξατομικευμένου προγράμματος σπουδών όπως και στον οδηγό Σπουδών του ΜΠΣ του Πανεπιστημίου του Frederick όπου προστίθεται και η ενσωμάτωση. Αντίθετα, στους οδηγούς σπουδών των ΜΠΣ του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ υιοθετείται η εφαρμογή πρακτικών και στρατηγικών που συμβάλλουν στην ένταξη όλων των μαθητών/τριών. Λέξεις -Κλειδιά: Ανάλυση λόγου, οδηγοί σπουδών ΜΠΣ, Ελλάδα, Κύπρος, αναπηρία, ένταξη
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Λιζάρδου Δήμητρα-Παναγιώτα
- Lizardou Dimitra-Panagiota
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3703194