Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Συσχέτιση κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με την πρόσληψη νατρίου ανά επιπέδου αρτηριακής πίεσης και κατάστασης σωματικού βάρους σε ενήλικες Έλληνες: αποτελέσματα από την Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής και Υγείας (ΠΑ.ΜΕ.Δ.Υ.)

Abstract

dc:description

Εισαγωγή Η πρόσληψη ενέργειας και νατρίου ανά βαθμό επεξεργασίας τροφίμων και η σχέση τους στην υγεία, παραμένει μη επαρκώς μελετημένη στον ελληνικό πληθυσμό. Στην παρούσα μελέτη, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα κατάταξης NOVA για την εκτίμηση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και νατρίου, ανά κατηγορία επεξεργασίας τροφίμων. Στόχος της μελέτης να διερευνηθεί η πιθανή σχέση μεταξύ πρόσληψης ενέργειας και νατρίου με το υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος και μεταξύ ύπαρξης υπέρτασης αντίστοιχα στον ενήλικο πληθυσμό της Ελλάδας. Μέθοδοι Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 3.625 ενήλικες (εκ των οποίων γυναίκες 59,4%) και 14.560 μοναδικές καταγραφές τροφίμων από τις διατροφικές ανακλήσεις 24-ώρου της Πανελλήνιας Μελέτης Διατροφής και Υγείας. Όλα τα τρόφιμα κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους χρησιμοποιώντας το σύστημα NOVA. Κριτήριο για την κατάταξη αφορούσε το είδος και οι περιγραφές των τροφίμων όπως είχαν καταγραφεί στις διατροφικές ανακλήσεις. Σύνθετες συνταγές διαχωρίστηκαν στα επιμέρους συστατικά τους και κάθε συστατικό κατατάχθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία NOVA. Οι συνολικές προσλαμβανόμενες ποσότητες ενέργειας και νατρίου για κάθε κατηγορία NOVA υπολογίστηκαν ως άθροισμα της ενέργειας και νατρίου που αντιστοιχούσαν στο κάθε τρόφιμο της κατηγορίας, με βάση την καταναλωθείσα ποσότητα και τη διατροφική ανάλυση του κάθε τρόφιμου. Η υπέρταση ορίστηκε βάσει προηγούμενης ιατρικής διάγνωσης, λήψης αντι-υπερτασικής αγωγής ή κλινικής μέτρησης αρτηριακής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης των 140//90 mmHg. O δείκτης μάζας σώματος χρησιμοποιήθηκε για την κατηγοριοποίηση του σωματικού βάρους, με τιμές μικρότερες των 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υγιές σωματικό βάρος ενώ τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 25 kg m-2 να υποδηλώνουν υπέρβαρο ή παχύσαρκο σωματικό βάρος. Πραγματοποιήθηκαν λογαριθμικές παλινδρομήσεις για την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των υπέρτασης και υπέρβαρου/παχύσαρκου σωματικού βάρους και της πρόσληψης νατρίου και ενέργειας από τα τρόφιμα ανάλογα τον βαθμό επεξεργασίας τους βάση συστήματος NOVA. Αποτελέσματα Ο πληθυσμός με υπέρταση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας, είχε υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ήταν πιο πιθανό να αφορά πρώην καπνιστές, συνταξιούχους, χαμηλότερου μορφωτικού και επιπέδου σωματικής δραστηριότητας. Η μέση αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη από εκείνη του πληθυσμού χωρίς υπέρταση (130,2//76,6 έναντι 117,1//71,3 mmHg) ενώ ο επιπολασμός καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη ήταν συχνότερος. Η πρόσληψη νατρίου του πληθυσμού με υπέρταση από τα τρόφιμα των κατηγοριών NOVA 1 (κατηγορία μη και αδρά επεξεργασμένα τρόφιμα) και NOVA 3 (κατηγορία επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν υψηλότερη, από τα τρόφιμα της NOVA 2 (κατηγορία μαγειρικά υλικά) δεν είχε σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών ενώ η πρόσληψη νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 (κατηγορία υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα) ήταν σημαντικά χαμηλότερη. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, ηλικία, ύπαρξη καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη σχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες για υπέρταση. Το υψηλότερο τριτημόριο της πρόσληψης νατρίου από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,047) & NOVA 2 (OR = 1,3, p = 0,045) βρέθηκε να αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση στο μοντέλο προσαρμοσμένο για φύλο και ηλικία, ωστόσο η στατιστική σημαντικότητα χάθηκε στο πλήρως προσαρμοσμένο μοντέλο τόσο για τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 (OR = 1,3, p = 0,061) όσο και από της NOVA 2 (OR = 1,2, p = 0,208). Τα άτομα με υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι αρσενικού φύλου, μεγαλύτερης ηλικίας, καθιστικού τρόπου ζωής, να έχουν σύντροφο και να κατοικούν στην ηπειρωτική χώρα. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό να είναι καπνιστές και πρώην καπνιστές, να έχουν ολοκληρώσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια εκπαίδευσης και να είναι συνταξιούχοι. Η συστολική και διαστολική αρτηριακή τους πίεση βρέθηκε σε υψηλότερα επίπεδα και είχαν υψηλότερο επιπολασμό διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο πληθυσμός με υπέρταση κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από τα τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και λιγότερη από αυτά της NOVA 4, ωστόσο η διάμεση συνολική πρόσληψη ενέργειας μεταξύ των δύο πληθυσμών δεν διέφερε σημαντικά. Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1, στο τρίτο τεταρτημόριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους συγκριτικά με το πρώτο τεταρτημόριο (OR = 1,2, p = 0,041), μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία. Ωστόσο η ίδια σύγκριση του τέταρτου με το πρώτο τεταρτημόριο δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική σχέση (OR = 1,2, p = 0,096). Αντίστοιχα η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας του τέταρτου τεταρτημόριου από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 4 συγκριτικά με την πρόσληψη του πρώτου τεταρτημόριου μείωσε τις πιθανότητες υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους μετά από προσαρμογή για φύλο και ηλικία χωρίς όμως την απαιτούμενη στατιστική σημαντικότητα (OR = 0,8, p = 0,071). Στο πολύ παραγοντικό μοντέλο η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα σχετίζονταν με μικρότερη πιθανότητα υπέρβαρου και παχύσαρκου σωματικού βάρους. Η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας από τρόφιμα της κατηγορίας NOVA 1 και συγκεκριμένα στο τρίτου τεταρτημόριο της πρόσληψης συγκριτικά με το πρώτο, βρέθηκε να αυξάνει τις πιθανότητες για υπέρβαρο και παχύσαρκο σωματικό βάρος (OR = 1,2, p = 0,049). Δεν βρέθηκαν άλλες στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης βάση της κατηγοριοποίησης NOVA στον ελληνικό πληθυσμό. Σύνοψη Δεν βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος υπέρτασης, υπέρβαρου ή παχύσαρκου σωματικού βάρους από την κατανάλωση επεξεργασμένων και υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων στον πληθυσμό αυτής της μελέτης. Ο αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε στις κατηγορίες τροφίμων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης ενέργειας και της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή των αδρών και μη επεξεργασμένων τροφίμων της κατηγορίας NOVA 1. Κατηγορίες τροφίμων που αφορούν βασικές τροφές αποτελούν και υψηλές πηγές ενέργειας και νατρίου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Χατζάκης Ιωάννης
  • Chatzakis Ioannis

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
English

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5300230

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χατζάκης Ιωάννης; Chatzakis Ioannis. Συσχέτιση κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με την πρόσληψη νατρίου ανά επιπέδου αρτηριακής πίεσης και κατάστασης σωματικού βάρους σε ενήλικες Έλληνες: αποτελέσματα από την Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής και Υγείας (ΠΑ.ΜΕ.Δ.Υ.). 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5300230