National and Kapodistrian University of Athens
Ανάλυση της σύστασης της λιποφουσκίνης (μαύρης ύλης) των γηρασμένων κυττάρων
Abstract
dc:descriptionΚυτταρική γήρανση είναι η μη αναστρέψιμη παύση του κυτταρικού κύκλου, προκαλούμενη είτε λόγω εξάντλησης των τελομερών, είτε από οξύ κυτταρικό στρες. Αν και θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός, η παρατεταμένη παρουσία της ευοδώνει το γήρας (aging) αλλά και την ανάπτυξη διάφορων παθολογιών, μεταξύ των οποίων και την καρκινογένεση. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των γηρασμένων κυττάρων είναι η συσσώρευση λιποφουσκίνης, ενός αυτοφθορίζοντος υποπροϊόντος του κυτταρικού μεταβολισμού το οποίο αποτελείται από οξειδωμένες και αλληλοσυνδεόμενες (crosslinked) πρωτεΐνες, λιπίδια και μέταλλα. Η συσσώρευση της λιποφουσκίνης οφείλεται στον απορυθμισμένο μεταβολισμό και στις μακρομοριακές βλάβες που χαρακτηρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα. Η λιποφουσκίνη απαντάται σε όλους τους τύπους γηρασμένων κυττάρων σε καλλιέργεια (in vitro) ή σε ζώντες οργανισμούς (in vivo), καθώς και σε αρχειακό υλικό. Η καθολική παρουσία της λιποφουσκίνης στα γηρασμένα κύτταρα οδήγησε στην ανάπτυξη καινοτόμων αντιδραστηρίων όπως τα GL13 και GLF16 τα οποία εμφανίζουν ισχυρή χημική συγγένεια πρόσδεσης με την λιποφουσκίνη, ώστε να επιτρέπουν την ανίχνευση αλλά και την απομόνωση ζωντανών γηρασμένων κυττάρων. Ως αποτέλεσμα, η λιποφουσκίνη χρησιμοποείται πλέον ως βιοδείκτης και οδηγός για την επιλεκτική απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων μέσω της εξειδικευμένης πλατφόρμας mGL392, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την εξατομικευμένη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση. Παρά την ανάπτυξη των παραπάνω αντιδραστηρίων από την ομάδα του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, ο προσδιορισμός της πρωτεϊνικής σύστασης της λιποφουσκίνης παραμένει μέχρι και σήμερα μια σημαντική πρόκληση για την βιοϊατρική έρευνα. Προηγούμενες πρωτεωμικές μελέτες ανάλυσης της λιποφουσκίνης από ιστούς δεν έχουν κατορθώσει να συσχετίσουν την πρωτεϊνική σύστασή της με την κυτταρική γήρανση. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η λεπτομερής χαρτογράφηση της σύστασης της λιποφουσκίνης μέσω πρωτεωμικής ανάλυσης, με στόχο την εις βάθος κατανόηση της μοριακής της σύνθεσης και του βιολογικού της ρόλου στην κυτταρική γήρανση. Η λιποφουσκίνη απομονώθηκε από κύτταρα σε καλλιέργεια στα οποία επάχθηκε η κυτταρική γήρανση χρησιμοποιώντας το σύστημα Tet-ON στις κυτταρικές σειρές Li- Fraumeni-p21WAF1/Cip1 Tet-ON και HBEC-CDC6 Tet-ON, με σκοπό να ταυτοποιηθούν πρωτεΐνες τόσο με κοινό όσο και με κυτταροειδικό ρόλο στην συγκρότηση της λιποφουσκίνης. Η πρωτεωμική ανάλυση ανέδειξε πολυάριθμες κοινές ή/και κυτταροειδικές πρωτεΐνες και ο προσδιορισμός του βιολογικού ρόλου τους έγινε μέσω εκτεταμένης βιοπληροφορικής ανάλυσης. Οι πρωτεΐνες που ταυτοποιήθηκαν εμπλέκονται σε κρίσιμες κυτταρικές διεργασίες όπως η οργάνωση του κυτταροσκελετού, η μίτωση, η επιδιόρθωση του DNA, ο μεταβολισμός και η ομοιοστασία των λιπιδίων, καθώς και σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μυϊκή λειτουργία και κυτταρικές λειτουργίες απαραίτητες για την κινητικότητα, την κυτταρική διαίρεση και την ενδοκυτταρική μεταφορά. Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες όπως η αμυλοείδωση, η νόσος Alzheimer και η υπερκεράτωση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ανιχνεύσαμε ικανό αριθμό πρωτεϊνών κοινών και στα δύο κυτταρικά συστήματα, όπως πρωτεΐνες του πρωτεοσώματος (π.χ. BIRC6, ADRM1), λυσοσωμικών ενζύμων (I2S) και μεταβολικών ενζύμων (π.χ. GAPDH). Το εύρημα αυτό υποδηλώνει την γενική συνδυαστική δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών στα γηράσκοντα κύτταρα που τα οδηγεί στη συσσώρευση μη αποικοδομήσιμων μορίων. Επίσης, η ανίχνευση στοιχείων του κυτταροσκελετού (π.χ. κερατίνες, plectin, FARP2) και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη δομή της χρωματίνης (π.χ. H2B type 1-K, Bub1, PCM1) αναδεικνύει εκτεταμένες δομικές αλλοιώσεις στα γηρασμένα κύτταρα. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η λιποφουσκίνη αποτελεί ένα ετερογενές σύμπλοκο οξειδωμένων, τροποποιημένων και μη αποικοδομήσιμων πρωτεϊνών, το οποίο πιθανά προκύπτει από τη συνδυασμένη δυσλειτουργία πρωτεοστατικών και λυσοσωμικών μηχανισμών αποικοδόμησης μακρομορίων. Η ιδιαίτερη σύνθεσή της, όπως αναδείχθηκε από την παρούσα ανάλυση, αποτυπώνει έναν «πυρήνα» κοινών πρωτεϊνών που συνδέονται με εκτεταμένες αλλοιώσεις σε δομικές και μεταβολικές διεργασίες. Αυτά τα δεδομένα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή συσσώρευση της λιποφουσκίνης στα κύτταρα μπορεί να συμβάλλει στη κυτταρική γήρανση με επακόλουθο σειρά από σχετιζόμενες παθολογίες.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΘΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ-ΦΟΙΒΟΣ
- THANOS DIMITRIOS-FOIVOS
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5305342