National and Kapodistrian University of Athens
Development of an ArcGIS Pro ModelBuilder to automatically calculate morphometric indices: Application on Rhodes island, Greece
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διπλωματική εργασία ολοκληρώθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών “Geographic Information Systems” του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Δημιουργήθηκε ένα εργαλείο ModelBuilder, συμβατό στο λογισμικό ArcGIS Pro, το οποίο υπολογίζει αυτομάτως μερικές θεμελιώδεις γεωμορφολογικές παραμέτρους και μορφομετρικούς δείκτες των εκάστοτε μελετώμενων λεκανών απορροής. Το εργαλείο είναι προσβάσιμο εδώ: https://doi.org/10.5281/zenodo.16778073. Το εργαλείο ModelBuilder διατίθεται με την παρούσα εργασία ελεύθερα. Ο χρήστης χρειάζεται να εισαγάγει στο μοντέλο τρία επίπεδα πληροφορίας: (α) τις λεκάνες απορροής σε μορφή πολυγωνικού ψηφιακού επιπέδου πληροφορίας (.shp), (β) τους κλάδους του υδρογραφικού δικτύου σε μορφή γραμμικού ψηφιακού επιπέδου πληροφορίας (.shp) και (γ) το ψηφιακό μοντέλο αναγλύφου (DEM) σε μορφή raster-grid (.tif). Το εργαλείο είναι ανεξάρτητο του αριθμού των λεκανών, του αριθμού των κλάδων ανά λεκάνη, της τάξεως των λεκανών και της ανάλυσης του DEM, αλλά είναι κατάλληλο προς το παρόν μόνο για λεκάνες 1ης έως και 7ης τάξεως. Ωστόσο, μελλοντικά θα προστεθεί η δυνατότητα και για λεκάνες μεγαλύτερης τάξεως. Ο χρήστης πρέπει να εξασφαλίσει ότι τα επίπεδα πληροφορίας είναι γεωμορφολογικά ορθά. Συγκεκριμένα, όσον αφορά στους κλάδους: (α) τα σημεία τους, ιδίως για τους κύριους κλάδους, πρέπει να εφάπτονται (δηλαδή σε δύο εφαπτόμενους κλάδους, το τελικό σημείο του ενός πρέπει να ταυτίζεται με το αρχικό σημείο του άλλου)· (β) πρέπει να έχει γίνει εκ των προτέρων η ταξινόμησή τους κατά Strahler (1964)· κάθε κλάδος πρέπει να βρίσκεται εντός μιας αποκλειστικά λεκάνης και να μην υπάρχει κάποιο τμήμα του σε γειτονική λεκάνη· (δ) κανένας κλάδος δεν πρέπει να ανήκει σε μη ψηφιοποιημένη λεκάνη και αντιστρόφως· (ε) ο χρήστης πρέπει να επιλέξει τους κλάδους κάθε λεκάνης που αντιστοιχούν στον κύριο κλάδο (μπορεί να είναι παραπάνω από ένας κλάδος κατά Strahler στην κάθε λεκάνη). Όσον αφορά στις λεκάνες: (α) κάθε λεκάνη πρέπει να έχει μία μοναδική ονομασία, που μπορεί να είναι αύξων αριθμός ή το όνομα του ποταμού· (β) το μήκος και το πλάτος των λεκανών πρέπει να υπολογισθεί εκ των προτέρων, καθώς το περιβάλλον ModelBuilder δεν επιτρέπει τον υπολογισμό τους. Μετά την εκτέλεση του ModelBuilder, το τελικό αρχείο είναι ένα πολυγωνικό ψηφιακό επίπεδο πληροφορίας (.shp) των λεκανών απορροής, όπου έχουν υπολογισθεί οι ακόλουθες γεωμορφολογικές παράμετροι: 1. τάξη κατά Strahler (1964) (δηλαδή η μέγιστη τάξη των κλάδων) 2. έκταση λεκάνης 3. περίμετρος λεκάνης 4. μέγιστο υψόμετρο του υδροκρίτη 5. ελάχιστο υψόμετρο της λεκάνης (δηλαδή των εκβολών) 6. συνολικό μήκος του κύριου κλάδου 7. συνολικό μήκος του κύριου κλάδου σε ευθεία γραμμή 8. συνολικός αριθμός κλάδων 9. συνολικός αριθμός κλάδων για την εκάστοτε τάξη 10. συνολικό μήκος κλάδων 11. συνολικό μήκος κλάδων για την εκάστοτε τάξη 12. μέσο μήκος κλάδων 13. μέσο μήκος κλάδων για την εκάστοτε τάξη Επιπλέον, υπολογίζονται αυτομάτως οι ακόλουθοι μορφομετρικοί δείκτες: 14. υδρογραφική πυκνότητα 15. υδρογραφική συχνότητα 16. υδρογραφική υφή 17. συντελεστής τραχύτητας 18. σταθερά διατήρησης της κοίτης 19. μήκος επιφανειακής απορροής 20. αριθμός κατείσδυσης 21. υδρογραφική ένταση 22. δείκτης εκβάθυνσης 23. δείκτης καμπύλωσης της κοίτης 24. αναλογία κλίσεως 25. δείκτης αποστραγγιστικής καταλληλότητος 26. δείκτης σχήματος λεκάνης 27. αναλογία κυκλικότητος λεκάνης 28. αναλογία επιμήκυνσης λεκάνης 29. συντελεστής συμπαγότητος 30. αναλογία μήκους κλάδων 31. μέση αναλογία μήκους κλάδων 32. δείκτης διακλαδώσεων 33. μέσος δείκτης διακλαδώσεων Το εργαλείο εφαρμόσθηκε δοκιμαστικά στην νήσο Ρόδο. Συγκεκριμένα, ψηφιοποιήθηκαν και εισήχθησαν στο λογισμικό όλες οι λεκάνες από 4ης έως 7ης τάξεως. Ακολούθως, επιλέχθηκε η μεγαλύτερη λεκάνη και όλες οι ως άνω παράμετροι υπολογίσθηκαν εξ ολοκλήρου χειροκίνητα, με την χρήση των λογισμικών ArcGIS Pro και Excel. Οι παράμετροι ήταν ίδιες στον αυτόματο και στον χειροκίνητο υπολογισμό, με μικροδιαφορές σε ορισμένες περιπτώσεις, στο τρίτο δεκαδικό (επειδή κατά τον χειροκίνητο υπολογισμό, έγινε στρογγυλοποίηση στο τρίτο δεκαδικό ψηφίο). Το εργαλείο ModelBuilder εφαρμόσθηκε επιτυχώς και υπολόγισε όλες τις ως άνω παραμέτρους και δείκτες και για τις 61 λεκάνες της Ρόδου, και τα αποτελέσματά του ήταν ανεξάρτητα από το μέγεθος των λεκανών, τον αριθμό τους, το κατά πόσον είχαν κοινά όρια, την τάξη τους, τον αριθμό των κλάδων ανά λεκάνη κ.λπ. Μερικοί βασικοί περιορισμοί του μοντέλου είναι οι ακόλουθοι: (α) Το μοντέλο είναι λειτουργικό για λεκάνες 1ης έως 7ης τάξεως. (β) Το ελάχιστο υψόμετρο της λεκάνης υπολογίζεται αυτόματα και συνεπώς μπορεί να μην αντιστοιχεί στο πραγματικό (π.χ. να μην είναι ακριβώς 0). (γ) Απαιτείται χειροκίνητη εργασία πριν την εκτέλεση του μοντέλου, χωρίς την οποίαν το μοντέλο δεν θα λειτουργήσει. (δ) Το μοντέλο δεν δύναται να υπολογίσει θεμελιώδεις παραμέτρους, όπως τον δείκτη ασυμμετρίας, τον δείκτη εγκάρσιας τοπογραφικής συμμετρίας, την παράμετρο μορφής δικτύου, την αναλογία αναγλύφου, την αναλογία λημνίσκων και την βαθμίδα κοίτης. Αναφορικά με το τεκτονικό καθεστώς της ίδιας της Ρόδου και την σύνδεσή του με τους μορφομετρικούς δείκτες, υπάρχει γενική συμφωνία ότι η νήσος στρέφεται σε άξονα ΒΑ-ΝΔ, προκαλώντας την ανύψωση των ανατολικών της ακτών και την βύθιση των δυτικών. Παράλληλα, τα βόρεια τμήματα αυτής ανυψώνονται με σχετικά γρηγορότερους ρυθμούς από ό,τι τα νότια. Αναφορικά με την γεωμορφολογία της νήσου, το εν λόγω τεκτονικό καθεστώς θα αναμενόταν να έχει ως αποτέλεσμα μία προς τα Β και προς τα Α αύξηση της επιφανειακής απορροής, της διάβρωσης και της εκβάθυνσης. Οι δείκτες που ήταν σύμφωνοι με αυτό ήταν η υδρογραφική πυκνότητα, η υδρογραφική συχνότητα, η υδρογραφική υφή, το μήκος της επιφανειακής απορροής, ο αριθμός κατείσδυσης και ο συντελεστής ρω. Όσον αφορά στο σχήμα των λεκανών, οι δυτικές και οι νότιες λεκάνες θα αναμενόταν να είναι λιγότερο επιμήκεις. Πράγματι, οι περισσότεροι δείκτες επιμήκυνσης (δείκτης αποστραγγιστικής καταλληλότητος, δείκτης σχήματος, αναλογία επιμήκυνσης, συντελεστής συμπαγότητος) δείχνουν αύξηση του βαθμού επιμήκυνσης προς τα ανατολικά, αλλά δείχνουν επίσης και ότι οι προς νότον λεκάνες είναι μακράν πιο επιμήκεις από ό,τι οι βόρειες. Μόνο ο συντελεστής συμπαγότητος σχετίζεται με αύξηση της τεκτονικής ενεργότητας τόσο προς βορράν όσο και προς ανατολάς. Όλοι οι υπόλοιποι μορφομετρικοί δείκτες δείχνουν είτε αντίστροφη τάση της τεκτονικής δραστηριότητας είτε δεν δείχνουν σαφή τάση.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΣΠΥΡΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ
- SPYROU EVANGELOS
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5306981