Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Μελέτη και κλινική αξιολόγηση μη κωδικών μορίων RNA που ρυθμίζουν την έκφραση ογκοσχετιζόμενων γονιδίων στο καρκίνο του μαστού

Abstract

dc:description

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί την πιο συχνή κακοήθεια μεταξύ των γυναικών παγκοσμίως και κατέχει υψηλή θέση στις κυριότερες αιτίες θανάτου στο γυναικείο πληθυσμό. Η συχνότητα της ασθένειας παραμένει αρκετά υψηλή με την επιβίωση σε περιπτώσεις παρουσίας μεταστάσεων να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Η νόσος σχετίζεται συνήθως με συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, με σημαντικό παράγοντα κινδύνου να αποτελεί το οικογενειακό ιστορικό. Ο καρκίνος του μαστού ταξινομείται σε οικογενή, σποραδικό ή κληρονομικό καρκίνο και περαιτέρω σε ορμονοεξαρτώμενο ή ορμονοανεξάρτητο. Η νόσος αναπτύσσεται κυρίως στους γαλακτοφόρους πόρους και στους λοβούς του μαστού και μπορεί να επιφέρει μεταλλάξεις στους ασθενείς. Τα τελευταία χρόνια λόγω πρώιμης ανίχνευσης και πιο εξατομικευμένης θεραπείας η επιβίωση των ασθενών βελτιώνεται. Στην έγκαιρη ανίχνευση συμβάλλει η μαστογραφία η οποία έχει υψηλό ποσοστό ακρίβειας ακόμα και σε περιπτώσεις προκλινικών μη ψηλαφητών όγκων. Στον προσυμπτωματικό έλεγχο συμπεριλαμβάνονται και συμπληρωματικές απεικονιστικές εξετάσεις όπως το υπερηχογράφημα. Συμπληρωματικά με τη μαστογραφία συνήθως πραγματοποιείται και η μαγνητική τομογραφία η οποία έχει υψηλότερο ποσοστό ευαισθησίας. Παρ’ όλα αυτά η κλασική δοκιμασία για τη διάγνωση των ασθενών είναι ακόμα η βιοψία ιστού η οποία αποτελεί μια ισχυρά επεμβατική μέθοδος που οδηγεί σε ανεπιθύμητες ψυχολογικές συνέπειες για τον ασθενή. Η νόσος χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη ετερογένεια σε μοριακό αλλά και κλινικό επίπεδο. Για αυτό το λόγο προκειμένου να παρακολουθεί η εξέλιξη της νόσου χρησιμοποιούνται το προφίλ έκφρασης διαφόρων υποδοχέων αλλά και ο βαθμός πολλαπλασιασμού του όγκου. Ο καρκίνος του μαστού χωρίζεται σε μορφολογικούς και μοριακούς υποτύπους οι οποίοι είναι οι luminal A, luminal B, τριπλά αρνητικός, HER2 θετικοί, basal like, normal like. Ο μηχανισμός ογκογένεσης δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητός, ωστόσο μεταλλάξεις σε ένα ή πολλαπλά γονίδια που συμμετέχουν στη ρύθμιση της κυτταρικής αύξησης αλλά και στην απόπτωση μπορούν να οδηγήσουν ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού. Γενετικές αλλαγές που οδηγούν στην ανάπτυξη της νόσου χωρίζονται στις κατηγορίες μεταλλάξεις απώλειας λειτουργίας των ογκοκατασταλτικών γονιδίων και μεταλλάξεις ενεργοποίησης ογκογονιδίων. Συχνές μεταλλάξεις που συμβαίνουν σε ογκοκατασταλτικά γονίδια αφορούν συνήθως τα γονίδια BRCA1/2, PTEN, TP53 κ.α., ενώ μεταλλάξεις που αφορούν τα ογκογονίδια φέρουν ως πιο συχνά παραδείγματα τα ErbB2, PI3KCA, MYC και CCND1. Σημαντικό στοιχείο για την εξέλιξη της πορείας της νόσου αποτελούν η παρουσία ή απουσία υποδοχέων στεροειδών ορμονών που περιλαμβάνουν τους υποδοχείς οιστρογόνων (ER: Estrogen Receptor) και υποδοχείς προγεστερόνης (PR: Progesterone Receptor). Οι στεροειδείς ορμόνες έχουν την ικανότητα να εμπλακούν στη σηματοδότηση αφού μπορούν να προσδεθούν σε πυρηνικούς ορμονικούς υποδοχείς και να ενεργοποιήσουν τους υποδοχείς της κυτταροπλασματικής μεμβράνης. Οι υπότυποι του καρκίνου του μαστού που έχουν φαινότυπο ER + έχουν καλύτερη πρόγνωση από τους φαινοτύπους με ER−, ενώ οι προγεστερόνη έχει επίδραση στην ανάπτυξη τόσο ER+ όσο και ER− κυττάρων. Για αυτό το λόγο οι υποδοχείς αυτοί μετριούνται μαζί προκειμένου να σχηματιστεί εξατομικευμένη θεραπευτική αγωγή για τους ασθενείς. Οι όγκοι που εμφανίζονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα ανήκουν στους υπότυπους Luminal A, οι οποίοι εμφανίζουν χαμηλή έκφραση το δείκτη Ki-67.Στη συνέχεια ακολουθούν οι υπότυποι Luminal B (ER+, PR±, HER2±, υψηλό Ki-67) ,HER2+ (ER−, PR−, HER2+), τριπλά αρνητικός(ER−, PR−, HER2−), Basal-like και Normal-like. Οι υπότυποι με ER+ ανταποκρίνονται καλύτερα σε ορμονική θεραπεία ενώ εκείνοι με PR− έχουν πιο επιθετική συμπεριφορά. Παρ όλης αυτής της γνώσης είναι επιτακτική ανάγκη να ταυτοποιηθούν νέοι μοριακοί βιοδείκτες προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των θεραπειών και να μειωθούν τα μειονεκτήματα τους που επεμβαίνουν και αλλοιώνουν την ποιότητα ζωής των ασθενών. Τα μη κωδικά μόρια RNA αποτελούν μετάγραφα τα οποία δεν μεταφράζονται σε πρωτεΐνες αλλά είναι ικανά να συμμετέχουν σε ρυθμιστικές και δομικές λειτουργίες του κυττάρου. Οι κύριες κατηγορίες τους ανάλογα με το μέγεθος είναι τα Long non- coding RNAs (lncRNAs) και τα small non-coding RNAs (sncRNAs). Τα miRNAs δρουν κυρίως μετα-μεταγραφικά καθώς μπορούν και προσδένονται σε mRNA και να καταστέλλουν τη μετάφραση του ή να προκαλούν την αποικοδόμηση του. Συμμετέχουν στην αρνητική ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης καθώς δεσμεύονται στις 3’-αμετάφραστες περιοχές (3’-UTR) των μεταγράφων τους. Πολλές μελέτες έχουν αποδείξει τον καθοριστικό τους ρόλο στη ρύθμιση σηματοδοτικών μονοπατιών που συμμετέχουν στην εξέλιξη του καρκίνου του μαστού. Τα miRNAs μπορούν να στοχεύουν είτε ογκογονίδια είτε ογκοκατασταλτικά γονίδια και αναλόγως χωρίζονται στις κατηγορίες tsmiRs ή oncomiRs . Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη έκφρασης και η κλινική αξιολόγηση των miRNAs let-7c και mir-513c σε ιστολογικά δείγματα από ασθενείς με καρκίνο του μαστού. Για τους σκοπούς της εργασίας χρησιμοποιήθηκαν 60 δείγματα ιστού, εκ των οποίων 30 δείγματα από παθολογικούς, καρκινικούς όγκος μαστού και 30 δείγματα φυσιολογικού παρακείμενου ιστού. Στη συνέχεια ακολούθησε η απομόνωση του ολικού RNA και η 3’-πολυαδενυλίωση και αντίστροφη μεταγραφή του. Έπειτα προκειμένου να επιλεχθούν τα υπο μελέτη miRNAs πραγματοποιήθηκε in silico ανάλυση χρησιμοποιώντας τις βάσεις δεδομένων miRDB, miRwalk , oncomir και miRBase. Στη συνέχεια ακολούθησε κλινική αξιολόγηση και ανάλυση επιβίωσης μέσω του διαθέσιμου εργαλείου ΚMplotter (https://kmplot.com/analysis/) στο οποίο αξιοποιήθηκαν οι ομάδες ασθενών TCGA-BrCa και Metabric. Με βάση τα αποτελέσματα της ανάλυσης έγινε επιλογή των τελικών 2 miRNAs, let-7c και mir- 513c. Σε επόμενο βήμα πραγματοποιήθηκε ανάπτυξη και βελτιστοποίηση της μεθοδολογίας για την ποσοτικοποίηση των let-7c και mir-513c μέσω της μεθόδου της ποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου (Real Time qPCR), χρησιμοποιώντας το φθορισμογόνο ανιχνευτή SYBR Green I. Σε τελικό βήμα πραγματοποιήθηκε βιοστατιστική ανάλυση προκειμένου να γίνει η κλινική αξιολόγηση των υπό μελέτη miRNAs μέσω του προγράμματος SPSS. Από τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης προέκυψε το αποτέλεσμα ότι και τα 2 miRNAs παρουσίασαν μειωμένα επίπεδα έκφρασης στον καρκινικό ιστό σε σύγκριση με το φυσιολογικό παρακείμενο ιστό. Το mir-513c παρουσίασε στατιστικά σημαντική μείωση ενώ το let-7c παρουσίασε στατιστικά μη σημαντική μείωση. Μέσω της ανάλυσης καμπυλών ευαισθησίας ειδικότητας τα miRNAs παρουσίασαν στατιστικά σημαντική και παρόμοια τιμή δείκτη AUC, υποδηλώνοντας διαγνωστική αξία. Τα αποτελέσματα αυτά συσχετίστηκαν και με δεδομένα που προκύπτουν από τη βάση δεδομένων Enrichr, τα οποία επιβεβαιώνουν τη λειτουργία τους ως ογκοκατασταλτικά miRNAs. Εν κατακλείδι τα let-7c και mir-513c φαίνεται να είναι υποσχόμενα μόρια για τη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Κρίνεται λοιπόν ανάγκη να διεξαχθεί μελλοντική έρευνα στην οποία θα παρουσιάζεται αυξημένος αριθμός δειγμάτων προκειμένου να αποτραπούν πιθανά σφάλματα και να προκύψουν ασφαλή και αξιόπιστα συμπεράσματα. Σημαντικά κρίνονται τα αποτελέσματα της παρούσας διπλωματικής εργασίας καθώς συμβάλλουν στην διερεύνηση της λειτουργίας των miRNAs ως βιοδείκτες στον καρκίνο του μαστού. Η συμμετοχή των βιοδεικτών στη κλινική αξιολόγηση των ασθενών έχει καθοριστική συμβολή ,προκειμένου να επιτευχθεί όσο το δυνατόν πιο έγκαιρη διάγνωση και πιο εξατομικευμένη θεραπεία στους ασθενείς, για μείωση της θνητότητας της νόσου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΑΔΑΜΟΥ ΕΙΡΗΝΗ
  • ADAMOU EIRINI

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5310796

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΑΔΑΜΟΥ ΕΙΡΗΝΗ; ADAMOU EIRINI. Μελέτη και κλινική αξιολόγηση μη κωδικών μορίων RNA που ρυθμίζουν την έκφραση ογκοσχετιζόμενων γονιδίων στο καρκίνο του μαστού. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5310796