National and Kapodistrian University of Athens
Μελέτη συσχέτισης δημογραφικών και κλινικών χαρακτηριστικών παιδιών που απομακρύνθηκαν από το οικογενειακό τους περιβάλλον κατόπιν εισαγγελικής εντολής
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή: Τα τελευταία χρόνια ένας σταθερά αυξανόμενος αριθμός παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα έχουν απομακρυνθεί από το οικογενειακό τους περιβάλλον κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, προκειμένου να προστατευτούν από επικείμενο άμεσο κίνδυνο για τη σωματική ή την ψυχική τους υγεία, σε περιπτώσεις σοβαρής παράβασης, καταχρηστικής άσκησης ή αδυναμίας ανταπόκρισης των γονέων τους στα καθήκοντα της γονικής τους μέριμνας. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη συνιστά την πρώτη ολοκληρωμένη αναδρομική περιγραφή και χαρτογράφηση της ακριβούς διαδικασίας απομάκρυνσης ανηλίκων από το οικογενειακό τους περιβάλλον κατόπιν εισαγγελικής εντολής στην Ελλάδα σε όλα τα επιμέρους στάδια αυτής, καθώς και των προβλημάτων σωματικής και ιδίως ψυχικής υγείας που αντιμετωπίζουν τα παιδιά αυτά και οι γονείς τους, πλέον των λοιπών δημογραφικών και κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών τους. Επίσης, στοχεύει να δώσει απάντηση στα ερευνητικά ερωτήματα, εάν η ψυχική υγεία των γονέων, η ουσιοεξάρτηση αυτών, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση της οικογένειας και ο τύπος της οικογένειας (πυρηνική/μονογονεϊκή) συσχετίζονται με την έκβαση του περιστατικού απομάκρυνσης, καθώς και εάν ο τύπος της οικογένειας επηρεάζει σε βαθμό στατιστικά σημαντικό το χρονικό διάστημα της διαδικασίας απομάκρυνσης. Μέθοδος: Δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 180 περιπτώσεις ανηλίκων που απομακρύνθηκαν από το οικογενειακό τους περιβάλλον κατόπιν εισαγγελικής εντολής κατά τη δεκαετία 2014-2023, όπως αποτυπώθηκαν μέσα από τους αντίστοιχους κοινωνικούς φακέλους της Εισαγγελίας Ανηλίκων Πειραιά, από το σύνολο των 2.182 καταγγελιών που έλαβαν χώρα κατά το αντίστοιχο χρονικό διάστημα. Για τη συλλογή των στοιχείων χρησιμοποιήθηκε ειδικό έντυπο καταγραφής δεδομένων για κάθε κοινωνικό φάκελο που μελετήθηκε. Αποτελέσματα: Από το σύνολο των καταγγελιών ένα σχετικά μικρό ποσοστό (8,25%) παιδιών απομακρύνθηκαν τελικά από την οικογένειά τους με εισαγγελική εντολή. Τα παιδιά αυτά αντιπροσώπευαν εξίσου και τα δύο φύλα, κατανέμονταν σε όλα τα ηλικιακά εύρη, διέμεναν κατά κύριο λόγο σε αστικό περιβάλλον, προέρχονταν στην πλειοψηφία τους από πυρηνικές ή μονογονεϊκές με μητέρες οικογένειες, ήταν ως επί τω πλείστων ελληνικής υπηκοότητας, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση των οικογενειών τους ήταν από κακή έως πολύ κακή, είχαν καλή σωματική υγεία τόσο πριν όσο και μετά την απομάκρυνσή τους, με ένα πολύ μικρό ποσοστό να εμφανίζει χρόνια νοσήματα, ενώ η ψυχική τους υγεία ήταν επιβαρυμένη σε ποσοστό 24,4%, με πιο συνηθισμένη αναπτυξιακή διαταραχή τη νοητική στέρηση και πιο συνηθισμένη ψυχική διαταραχή την κατάθλιψη. Οι μητέρες των παιδιών που απομακρύνθηκαν ήταν διαφόρων ηλικιών, στη συντριπτική πλειοψηφία τους άνεργες, ελληνικής υπηκοότητας, με καλή σωματική υγεία, ενώ αντιθέτως οι μισές από αυτές είχαν επιβαρυμένη ψυχική υγεία, με κυριότερες ψυχικές διαταραχές αυτές της νοητικής στέρησης, της διαταραχής χρήσης ουσιών, της ψύχωσης ή σχιζοφρένειας, της κατάθλιψης, της διπολικής διαταραχής και της ψυχογενούς ανορεξίας. Οι πατέρες αντίστοιχα ήταν διαφόρων ηλικιών, σε ένα μεγάλο ποσοστό άνεργοι, στη συντριπτική πλειοψηφία τους ελληνικής υπηκοότητας, με καλή σωματική υγεία, ενώ αντιμετώπιζαν ψυχικές διαταραχές σε μικρότερο βαθμό σε σχέση με τις μητέρες, με κυριότερη αυτή της διαταραχής χρήσης ουσιών ή αλκοόλ. Ο πιο συνηθισμένος λόγος της εισαγγελικής εντολής απομάκρυνσης ήταν η παραμέληση (83,3%), ενώ ακολουθούσε η ανικανότητα των γονέων λόγω ψυχικών διαταραχών (55%) ή τοξικομανίας αυτών (31,1%) και η κακοποίηση των παιδιών (19,4%) με κυριότερο είδος τη σωματική ενδοοικογενειακή βία. Σχετικά με την έκβαση των περιστατικών για την πλειονότητα των ανηλίκων ήταν η τοποθέτησή τους σε ίδρυμα/ξενώνα (64,4%), ενώ σχετικά μικρό ήταν το ποσοστό αυτών που επέστρεψαν στους γονείς τους (14,4%), ή παραδόθηκαν σε κάποιο συγγενικό ή φιλικό πρόσωπο της οικογένειας (17,8%). Στην μεγάλη πλειοψηφία των ανηλίκων υπήρξε αφαίρεση της γονικής τους μέριμνας και ανάθεση αυτής σε δομή φιλοξενίας/ίδρυμα (75,8%), ενώ ακολουθούσε η ανάθεση της επιμέλειάς τους σε τρίτο πρόσωπο (20,9%) και η θέση τους σε αναδοχή (3,3%). Τέλος, προέκυψε ότι η κακή ψυχική υγεία των γονέων επηρεάζει σημαντικά (και μάλιστα αρνητικά) την έκβαση του περιστατικού, ενώ αντίθετα για την ουσιοεξάρτηση των γονέων, την κακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση της οικογένειας και τον τύπο της οικογένειας (πυρηνική/μονογονεϊκή) δεν προέκυψαν επαρκείς ενδείξεις στατιστικά σημαντικής εξάρτησης με την έκβαση του περιστατικού. Προέκυψε, ωστόσο, ότι η μονογονεϊκότητα της οικογένειας επηρεάζει σημαντικά την αυθημερόν απομάκρυνση του ανηλίκου. Συμπεράσματα: Η παιδική κακοποίηση και παραμέληση καταγράφεται ως ένα σοβαρό και πολυδιάστατο πρόβλημα στους κόλπους της ελληνικής κοινωνίας. Η διερεύνηση των μορφών, των αιτιών και των συνεπειών αυτού του φαινομένου καταδεικνύει την αναγκαιότητα για συντονισμένες δράσεις πρόληψης, έγκαιρης ανίχνευσης και παρέμβασης από όλους τους αρμόδιους φορείς στη βάση ενός κοινώς αποδεκτού δομημένου πρωτοκόλλου διαχείρισης ανηλίκων θυμάτων κακοποίησης.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Παπαδοπούλου Βασιλική
- Papadopoulou Vasiliki
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5311385