Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

«Τα συναισθήματα Βυζαντινών και Ιταλών ουμανιστών και τα κίνητρά τους για το αμοιβαίο πλησίασμα (13ος-15ος αιώνας). Η περίπτωση του Θεόδωρου Μετοχίτη και του Φραγκίσκου Φίλελφου».

Abstract

dc:description

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τις πολιτισμικές και συναισθηματικές σχέσεις που ανέπτυξαν οι λόγιοι της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της Δυτικής Ευρώπης από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα, αναλύοντας τη συναισθηματική ρητορική δύο σημαντικών πνευματικών προσωπικοτήτων : του Θεόδωρου Μετοχίτη και του Φραγκίσκου Φίλελφου. Η μεθοδολογική προσέγγιση των συναισθημάτων που υιοθετήθηκε προσεγγίζει τα συναισθήματα ως πολιτισμικά προσδιορισμένα φαινόμενα, τα οποία δύνανται να αναλυθούν αποκλειστικά μέσα από το ιστορικό και κοινωνικό τους πλαίσιο, με έμφαση στη γλωσσική έκφραση και τις ρητορικές στρατηγικές που αξιοποιήθηκαν στον διαπολιτισμικό διάλογο μεταξύ Βυζαντίου και Δύσης. Ο Θεόδωρος Μετοχίτης, σημαντικός εκπρόσωπος της παλαιολόγειας αναγέννησης, μέσα από το φιλοσοφικό και ποιητικό του έργο, ανέπτυξε σκέψεις και προβληματισμούς που συγλίνουν με εκείνους της δυτικής διανόησης, όπως εκφράστηκαν από τον Πετράρχη. Στις «Σημειώσεις Γνωμικές» του κυριάρχησαν συναισθήματα απαισιοδοξίας και μελαγχολίας, με τον Πετράρχη στο έργο του να αποτυπώνει παρόμοια συναισθηματική απογοήτευση για την πολιτισμική παρακμή της επόχης του, συνδέοντας και οι δύο τον συναισθηματικό πόνο με τη γνωσιακή δυσλειτουργία. Φυσικά ανθρώπινα συναισθήματα όπως η φιλαυτία αντιμετωπίστηκαν από τον Μετοχίτη ως συναισθηματικές συνθήκες που αν ξεπερνούσαν τα επιτρεπτά ηθικά όρια ήταν προβληματικές, ενώ ο φθόνος θεωρήθηκε ένα αμιγώς καταστροφικό συναίσθημα. Η ιδιαίτερη σχέση που ανέπτυξε με τα βίβλια του και το πνευματικό του έργο, αποκάλυπτε τη σημασία της παιδείας ως εργαλείο εξασφάλισης αιώνιας φήμης. Στο ποιητικό του έργο, προέβαλλε εκτός από τις ενδόμυχες φιλοδοξίες του, και την αυτοκρατορική παρακμή, την οποία περιέγραψε με παραστατικές συναισθηματικές μεταφορές, μεταδίδοντας τόσο θλίψη για την επικρατούσα πολιτική κατάσταση της εποχής του όσο και την ελπίδα στη Θεία Πρόνοια. Ο φόβος του θανάτου μετατράπηκε σε αφετηρία για ουσιαστική πνευματική ενδοσκόπιση, με τη φιλοσοφία και την αρετή να προτείνονται ως αντίδοτα στην απελπισία. Ο Φραγκίσκος Φίλελφος, από την πλευρά του, ως ουμανιστής του 15ου αιώνα, σε αντίθεση με τον Μετοχίτη, καλλιέργησε άμεσες επαφές με εξέχουσες προσωπικότητες της βυζαντινής διανόησης. Οι σπουδές του στην Κωνσταντινούπολη, ο γάμος του με βυζαντινή, η αλληλογραφία που ανέπτυξε με Βυζαντινούς λόγιους, καθώς και η ένταξη του σε ένα δίκτυο φροντίδας, μέσα από το οποίο πνευματικές προσωπικότητες παρείχαν εξυπηρετήσεις και μοιράζονταν προβληματισμούς, τον καθιστούσαν σημαντικό πολιτισμικό διαμεσολαβητή. Οι επαφές του, ωστόσο, με τους Βυζαντινούς διακρίνονταν από ιδιοτέλεια, καθώς αποσκοπούσαν στην απόκτηση χειρογράφων, ενώ παράλληλα απέφυγε την επικοινωνία με πρόσωπα που απειλούσαν το κύρος του. Σημεία σύγκλισης με τους Βυζαντινούς, όμως αποκάλυψε η επιστολογραφία του, όπως η εχθρική στάση απέναντι στους Οθωμανούς. Επιχειρήθηκε συνεπώς η ανάδειξη της δυναμικής των συναισθημάτων ως σημαντική μεταβλητή της πολιτισμικής αλληλεπίδρασης Βυζαντίου και Δύσης, υπογραμμίζοντας συνάμα ιδεολογικές και προσωπικές συνιστώσες που επηρέασαν αυτή την διαπολιτισμική διάδραση και τονίζοντας τον ρόλο της παιδείας ως γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε δυο κόσμους που τους χώριζε ένα βαθύ πολιτικό και θρησκευτικό χάσμα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μπαζιώτη Αικατερίνη
  • MPAZIOTI AIKATERINI

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5312068

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μπαζιώτη Αικατερίνη; MPAZIOTI AIKATERINI. «Τα συναισθήματα Βυζαντινών και Ιταλών ουμανιστών και τα κίνητρά τους για το αμοιβαίο πλησίασμα (13ος-15ος αιώνας). Η περίπτωση του Θεόδωρου Μετοχίτη και του Φραγκίσκου Φίλελφου».. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5312068