National and Kapodistrian University of Athens
Οι απεικονίσεις ιερών προσώπων σε κεραμικά σκεύη της πρωτοβυζαντινής περιόδου
Abstract
dc:descriptionΗ ιερότητα αποτελεί σύνθετη έννοια που μπορεί να συνδεθεί με την θρησκεία. Από αρχαιολογικής απόψεως, η λατρεία χρειάζεται υλική μαρτυρία προκειμένου να τεκμηριωθεί. Για τον λόγο αυτό, στο πλαίσιο της εργασίας ως ιερή κρίνεται οποιαδήποτε μορφή διαθέτει τεκμηριωμένη λατρεία μέσα από υλικές και γραπτές πηγές. Ιδιαίτερα κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας υφίσταται μια μετάβαση από τις πολυθεϊστικές κοινωνίες στην υιοθέτηση μονοθεϊστικής αντίληψης και της δημιουργίας χριστιανικών πόλεων. Η διαδικασία αυτή, αν και ενισχυόταν από την αυτοκρατορική αρχή δεν συντελέστηκε με αμεσότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, ειδωλολατρικά τελετουργικά και λατρευτικές πρακτικές διατηρούνται εντός του πλαισίου της αυτοκρατορίας. Ταυτόχρονα, το εκχριστιανισμένο κοινό χρειαζόταν να δημιουργήσει δικούς του συμβολισμούς προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της πίστης του. Το πέρασμα από την ειδωλολατρία στον χριστιανισμό, η διατήρηση παγανιστικών αντιλήψεων και οι πρώιμες απεικονίσεις βιβλικών θεμάτων μπορούν να εντοπιστούν πάνω σε κεραμικά σκεύη της πρωτοβυζαντινής εποχής. Οι απεικονίσεις ιερών προσώπων εντοπίζονται σε επιτραπέζια, φωτιστικά και λατρευτικά κεραμικά σκεύη, με θεματικές που απηχούν τόσο σε πολυθεϊστικό αλλά και μονοθεϊστικό κοινό. Το μεγαλύτερο μέρος εικονιστικών παραστάσεων με θεϊκές μορφές παράγεται εντός του πλαισίου των βορειοαφρικάνικων εργαστηρίων που ακμάζουν κατά την ύστερη αρχαιότητα και εξάγουν τα προϊόντα τους στην Μεσόγειο. Αντίστοιχες σκηνές αντιγράφονται από τους κεραμείς των ελληνικών πόλεων, οι οποίοι εισάγουν προϊόντα από την βόρεια Αφρική αλλά αντιγράφουν και πρωιμότερους τύπους που προϋπάρχουν στο πλαίσιο της παραγωγής τους. Σύμφωνα με αυτό, ο τρόπος απόδοσης της ιερότητας στα πρώιμα βυζαντινά κεραμικά σκεύη βασίζεται σε ήδη καθιερωμένα πρότυπα και γνωστούς τύπους. Αυτό στοχεύει στην μαζικοποίηση της παραγωγής και στην άνοδο των πωλήσεων των κεραμικών προϊόντων. Ωστόσο, λόγω των νέων επιταγών της εποχής σημειώνονται διαφοροποιήσεις που επηρεάζονται από τα διδάγματα του χριστιανισμού δημιουργώντας καινούργιες εικονογραφικές συνθέσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις, είτε πρόκειται για την αποτύπωση μιας μεμονωμένης θεότητας είτε για μια πιο αναλυτική σκηνή, η διακόσμηση κρίνεται και συμβολική. Τα περισσότερα κεραμικά αντικείμενα που επενδύονται με ιερές μορφές διαθέτουν χρηστικό χαρακτήρα και ταυτόχρονα λόγω της εικονογραφίας τους αποκτούν και πνευματικό. Αντικείμενα της καθημερινότητας διακοσμούνται με θεϊκές μορφές που διαθέτουν ευεργετικές δυνάμεις που τους επιτρέπουν να δρουν ευνοϊκά προς τους ανθρώπους. Οι τελευταίοι αισθάνονται την ανάγκη να προστατευτούν από τις δαιμονικές δυνάμεις αλλά και τις κακουχίες της ζωής, γι’αυτό εξοπλίζονται με σκεύη που πέρα της πρακτικής τους χρήσης λειτουργούν και ως αποτροπαϊκά σύμβολα. Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της διακόσμησης των κεραμικών αντικειμένων δύναται η ιερότητα των προσώπων να μεταμορφωθεί σε έναν διαφορετικό συμβολισμό. Οι θεϊκές μορφές ενδέχεται να αποτυπώνονται ως πρότυπα ενάρετης συμπεριφοράς, πράγμα που αφορά κυρίως μυθολογικούς ήρωες που απηχούν και στα χριστιανικά δεδομένα, καθιστώντας τους προσφιλή θέματα στο ευρύ κοινό.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Καραγιαννάκη Βασιλική
- KARAGIANNAKI VASILIKI
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5312083