Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Βενετική Ιθάκη, 1669-1684: μια μεθοριακή νησιωτικότητα μεταξύ δύο πολέμων

Abstract

dc:description

Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία επιχειρεί να εξετάσει τη βενετική Ιθάκη ως ένα ιδιαίτερο παράδειγμα μεθοριακής κοινωνίας, η οποία, αν και βρισκόταν σε συνθήκες δυτικής κυριαρχίας, είχε αναπτύξει μια διαρκή και πολύπλευρη διάδραση με την όμορη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ως συμβατά χρονικά όρια χρησιμοποιούνται δύο βενετο–οθωμανικοί πόλεμοι, ο πέμπτος (1645–1669) και ο έκτος (1684–1699), και συγκεκριμένα η μεταξύ αυτών δεκαπενταετής περίοδος ειρήνης (1669–1684). Τόσο η περίοδος αυτή, όσο και γενικά ο δέκατος έβδομος αιώνας, αποτέλεσαν για τον μεσογειακό κόσμο μια εποχή γενικευμένης κρίσης, η οποία είχε ως χαρακτηριστικά την απομόνωση, τις οικολογικές και περιβαλλοντολογικές μεταβολές, τη γενικευμένη πληθυσμική μετακίνηση και την ανάδυση νέων, κυρίως εμπορικών, δυνάμεων. Ως αναλυτικά εργαλεία, για τις ανάγκες της εργασίας, χρησιμοποιούνται οι έννοιες της νησιωτικότητας και της μεθορίου, οι οποίες χαρακτήριζαν από κοινού την Ιθάκη κατά το συγκεκριμένο διάστημα, αλλά και καθ’ όλη τη βενετική της περίοδο. Τα χαρακτηριστικά της νησιωτικότητας, και συγκεκριμένα η απομόνωση και οι ορισμένοι πόροι, σε συνδυασμό με τη γεωμορφολογία του νησιού (ορεινότητα, μικρές εκτάσεις κατάλληλες για καλλιέργεια, περιορισμένοι υδάτινοι πόροι), δημιούργησαν τις συνθήκες για τη σύνδεσή του με την αντικρινή στεριά και κατ’ επέκταση την ένταξή του σε μεθοριακά δίκτυα οικονομίας και επικοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό οι κάτοικοι του νησιού ανέπτυξαν με τους κάτοικους και τους τόπους της αντικρινής στεριάς (Ακαρνανία) μια διαρκή επικοινωνία, καθώς και στενούς δεσμούς εξάρτησης και επιβίωσης, στοιχεία τα οποία αναδεικνύουν τον μεθοριακό χαρακτήρα του νησιού. Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας αφορούν τους τρόπους συγκρότησης της διοικητικής–πολιτικής οργάνωσης της βενετικής Ιθάκης, ως διοικητικού εξαρτήματος της Κεφαλονιάς, τη δομή της καθημερινότητάς της και τους τρόπους επιρροής της από εξωγενής παράγοντες, τον χαρακτήρα της οικονομίας του νησιού σε συνάρτηση με την ιδιαίτερη ταυτότητα της αγροτικής παραγωγής του και τα είδη των σχέσεων του νησιού και των νησιωτών με τον οθωμανικό περίγυρο. Η ανάλυση βασίζεται κυρίως σε αδημοσίευτα διοικητικά έγγραφα, προερχόμενα από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Ιθάκης, καθώς η περί της βενετικής Ιθάκης βιβλιογραφία είναι αρκετά περιορισμένη. Το υλικό αυτό πλαισιώθηκε και εμπλουτίστηκε από ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση, γενική και ειδική, βιβλιογραφία σχετική με τον υπό βενετική κυριαρχία ελληνικό χώρο, αλλά και εν γένει με τη Βενετική Πολιτεία. Η εργασία διαρθρώνεται, με βάση τα ερευνητικά ερωτήματα, σε τρία κύρια μέρη. Το πρώτο μέρος, με τίτλο «Η διοικητική οργάνωση» έχει ως αντικείμενο τη διάρθρωση της ανώτερης και της κατώτερης τοπικής διοίκησης του νησιού και συγκεκριμένα το αξίωμα του κυβερνήτη και καπιτάνιου της Ιθάκης, τον τρόπο εκλογής του, τα έσοδά του, τις αρμοδιότητές του, τους λοιπούς αξιωματούχους που το πλαισίωναν, καταλήγοντας σε μια προσωπογραφία των κυβερνητών της περιόδου 1669–1684. Στη συνέχεια εξετάζονται οι τοπικοί αξιωματούχοι του νησιού, ο τρόπος διορισμού τους, οι αρμοδιότητές τους, καθώς και η κοινωνική τους σύνθεση. Στο δεύτερο μέρος, με τίτλο «Η συγκρότηση της καθημερινότητας», μελετάται ο τρόπος οργάνωσης της καθημερινής ζωής των Ιθακησίων, οι υποχρεώσεις, οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις που τους επιβάλλονταν, με βάση τους κανονισμούς που εξέδιδαν οι κυβερνήτες. Ακόμη μελετώνται οι εξωγενείς παράγοντες που επηρέαζαν την καθημερινότητα και τη συνοχή της κοινωνίας του νησιού. Συγκεκριμένα η πανώλη, ή μάλλον ο φόβος της, αφού πιθανότατα δεν ενέσκηψε στο νησί, αλλά σε γειτονικά του μέρη, και η πειρατεία, η οποία ενδημούσε στον θαλάσσιο χώρο του κεντρικού Ιονίου, επιφέροντας ρήγματα στην κοινωνική συνοχή των Ιθακησίων, ενώ συγχρόνως γίνεται ειδική μνεία και στις περιπτώσεις που και οι ίδιοι συμμετείχαν σε πειρατικές δραστηριότητες. Τέλος, το τρίτο μέρος, με τίτλο «Οι οικονομικές και οι παραγωγικές δραστηριότητες», έχει ως αντικείμενο την οικονομία του νησιού και το πώς αυτή επηρεάστηκε από τη μονοκαλλιέργεια της σταφιδαμπέλου. Ακόμα σε αυτό το μέρος εξετάζονται τα μεγέθη και η έκταση της σταφιδοκαλλιέργειας στο νησί και η επιρροή που αυτή άσκησε στην ανάπτυξη άλλων καλλιεργειών. Ενώ, τέλος, μελετάται το φαινόμενο της εποχικής μετανάστευσης των Ιθακησίων στην οθωμανική στεριά για τη συμμετοχή στην καλλιέργεια σιτηρών, ως προς τα μεγέθη, τη χρονική διάρκεια και τη σύνθεσή του.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Πρεβεζιάνος Δημήτριος
  • Prevezianos Dimitrios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5312204

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Πρεβεζιάνος Δημήτριος; Prevezianos Dimitrios. Βενετική Ιθάκη, 1669-1684: μια μεθοριακή νησιωτικότητα μεταξύ δύο πολέμων. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5312204