Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η φιλανθρωπία την εποχή των Παλαιολόγων (1261-1453)

Abstract

dc:description

Στην παρούσα εργασία εξετάζεται η φιλανθρωπία την εποχή των Παλαιολόγων (1261- 1453) στην Κωνσταντινούπολη. Η φιλανθρωπία ήταν μία αξία με αρχαιοελληνικές καταβολές και αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της αυτοκρατορικής ιδιότητας. Όμως η κατάσταση της αυτοκρατορίας μετά την επανάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1261, φαίνεται ότι δεν επέτρεπε την ανάδειξη της σε κυρίαρχο χαρακτηριστικό της βυζαντινής κοινωνίας σε πρακτικό επίπεδο. Ο σκοπός της εργασίας αυτής είναι, μεταξύ άλλων, να αναδείξει πώς προέκυψε αυτή η αλλαγή. Για αυτό τον λόγο μελετάται αρχικά, ο θεωρητικός λόγος περί φιλανθρωπίας. Μέσα από την εξέταση των κειμένων τριών πατριαρχών, του Διαλόγου Πλουσίων και Πενήτων του Αλεξίου Μακρεμβολίτη και τέλος ορισμένων βίων αγίων, καταδεικνύεται ότι οι θεωρητικές εκκλήσεις για φιλανθρωπία προς τους ανθρώπους που την είχαν ανάγκη, δεν έπαψαν αυτή την περίοδο. Στη συνέχεια μελετάται η εφαρμογή της φιλανθρωπίας, ξεκινώντας με τις σχετικές ενέργειες του πατριάρχη Αθανασίου Α΄. Κατόπιν εξετάζονται τα τυπικά των μοναστηριών, που ιδρύθηκαν την υπό μελέτη περίοδο στην Κωνσταντινούπολη και οι προβλέψεις που περιέχονταν σε αυτά για διανομή φαγητού στις πύλες των μονών. Επιπλέον γίνεται αναφορά και στα φιλανθρωπικά ιδρύματα που αναφέρονταν στα τυπικά. Μελετώνται ξεχωριστά τόσο τα νοσοκομεία/ξενώνες και η σχετική φιλανθρωπική προσφορά τους, όσο και τα ορφανοτροφεία, τα γηροκομεία και άλλα φιλανθρωπικά ιδρύματα της περιόδου. Μέσα από την μελέτη των πηγών επιβεβαιώνεται ότι δεν υπήρχαν πολλά φιλανθρωπικά ιδρύματα, εξαιτίας των οικονομικών και πολιτικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε η αυτοκρατορία. Στο τελευταίο μέρος της εργασίας διατυπώνονται ορισμένες παρατηρήσεις, ως προς τα άτομα που δέχονταν βοήθεια. Εκφράζεται η άποψη ότι τα άτομα αυτά αποτελούσαν τμήμα του κατώτερου κοινωνικού στρώματος των πόλεων και προτείνεται η ονομασία «δεόμενοι», για να τους χαρακτηρίσει. Τονίζεται ακόμα ότι οι «δεόμενοι», αποτελούνταν από τους «πτωχούς», οι οποίοι ζούσαν αποκλειστικά από την φιλανθρωπία και τους «πένητες», οι οποίοι εργάζονταν αλλά χρειάζονταν και την φιλανθρωπία, για να επιβιώσουν. Επίσης σημειώνεται ότι οι «δεόμενοι» αποτελούσαν υποκατηγορία της κοινωνικής ομάδας που ονομάζεται δῆμος στις πηγές. Τέλος, υποστηρίζεται ότι η φιλανθρωπία ήταν ενέργεια παροχής βοήθειας στους «δεόμενους» και ήταν θεωρητικά υποχρεωτική. Φαίνεται όμως ότι πρακτικά, όσοι ήταν σε θέση να ασκήσουν την φιλανθρωπία, ιδρύοντας ή ανακαινίζοντας μοναστήρια και άλλα φιλανθρωπικά ιδρύματα μαζί με αυτά, δηλαδή οι αυτοκράτορες και οι άρχοντες της περιόδου, δεν το έκαναν. Εκφράζεται η άποψη ότι οι αυτοκράτορες δεν μπορούσαν, ελλείψει οικονομικών μέσων και ότι οι άρχοντες δεν ήθελαν να την ασκούν, καθώς φαίνεται ότι δεν ήταν μία αξία, που θα μπορούσε να τους ισχυροποιήσει κοινωνικά ή οικονομικά.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μερκουράκης Νικόλαος Κωνσταντίνος
  • MERKOURAKIS NIKOLAOS KONSTANTINOS

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5312235

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μερκουράκης Νικόλαος Κωνσταντίνος; MERKOURAKIS NIKOLAOS KONSTANTINOS. Η φιλανθρωπία την εποχή των Παλαιολόγων (1261-1453). 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5312235