Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η πανίδα της Ελλάδας στην ελληνική πεζογραφία και ποίηση (1900-1990)

Abstract

dc:description

Η παγκόσμια κρίση βιοποικιλότητας αποτελεί ένα σύγχρονο περιβαλλοντικό πρόβλημα που επηρεάζει τη ζωή και την ευημερία των ανθρώπινων κοινωνιών καθώς αυτές εξαρτώνται από βιοποικιλότητα. Η ανάγκη διατήρησής της είναι πιο άμεση από ποτέ αλλά επηρεάζεται μεταξύ άλλων και από την ευαισθητοποίηση του κοινού αφού οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για αυτά που γνωρίζουν. Τα βιβλία παίζουν σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση παιδιών για τη βιοποικιλότητα διαμορφώνοντας τις στάσεις και τη συμπεριφορά των κοινωνιών του μέλλοντος ως προς τη βιοποικιλότητα και τη σημασία διατήρησής της. Η παιδική λογοτεχνία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εκπαίδευση των παιδιών σε θέματα που αφορούν το φυσικό περιβάλλον καθώς σε σχέση με τα σχολικά εγχειρίδια θεωρούνται πιο ενδιαφέροντα, με μεγαλύτερη ποικιλία ως προς τη μορφή τους, πολύχρωμο και ελκυστικό σχεδιασμό, είναι πιθανόν να έχουν πιο πρόσφατες και ενδιαφέρουσες πληροφορίες και είναι λιγότερο δυσνόητα για τα παιδιά. Η ένταξη της παιδικής λογοτεχνίας στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών θα μπορούσε να συμβάλει στο να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με την Περιβαλλοντική Επιστήμη και να εξελιχθούν σε υπεύθυνους πολίτες με προσανατολισμό στη βιωσιμότητα και στην αειφόρο ανάπτυξη. Ωστόσο, διάφοροι παράγοντες μπορεί να περιορίσουν τις ευκαιρίες των παιδιών να μάθουν για τα ζώα μέσα από τα βιβλία, με κυριότερο το ότι οι συγγραφείς των παιδικών βιβλίων συχνά περιορίζονται σε έναν μικρό αριθμό γνωστών ζώων. Ένα άλλο ζήτημα είναι και ο τρόπος με τον οποίο αναφέρονται τα ζώα, μέχρι ποια ταξινομική βαθμίδα δηλαδή προσδιορίζεται κάποιο ζώο. Τέλος, οι δημιουργοί μπορεί να παρουσιάζουν τα ζώα με ανθρωπομορφικά γνωρίσματα, όπως για παράδειγμα όταν τα ζώα παρουσιάζονται να φοράνε ρούχα ή να έχουν ανθρώπινη συμπεριφορά. Αυτό μπορεί να κάνει τα ζώα οικεία και συμπαθητικά στα παιδιά και υπάρχει η άποψη ότι ο ανεπαίσθητος ανθρωπομορφισμός μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν κάποια βιολογικά χαρακτηριστικά των ζώων, υπάρχει όμως και ο αντίλογος ότι ο ανθρωπομορφισμός μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γνώση των παιδιών για τα ζώα, δημιουργώντας παρανοήσεις. Σκοπός της μελέτης αυτής ήταν να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται τα ζώα στην ελληνική παιδική λογοτεχνία του 20ου αιώνα και συγκεκριμένα διερευνήθηκε ποια taxa και είδη ζώων (εξωτικά ή ιθαγενή, οικόσιτα ή μη) παρουσιάζονται στα παιδικά βιβλία και πώς διαφέρει αυτό μεταξύ πρωταγωνιστικών, υποστηρικτικών και μικρότερων ρόλων, ποιο ρόλο παίζει ο ανθρωπομορφισμός στα ζώα που συμμετέχουν στις ιστορίες, μέχρι ποιο ταξινομικό επίπεδο (π.χ. επίπεδο είδους, οικογένειας, ομοταξίας) προσδιορίζονται τα ζώα στο κείμενο και πώς διαφέρει αυτό μεταξύ διαφορετικών ομάδων ζώων. Η πλειονότητα των ζώων που παρουσιάζεται στο υλικό που μελετήθηκε είχε μικρό ρόλο στην ιστορία ή αποτελούσαν μέρος του σκηνικού και μόνο το ένα πέμπτο περίπου είχε πρωταγωνιστικούς ρόλους ή υποστηρικτικούς ρόλους στις ιστορίες και αυτό κυρίως στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Τα ζώα που παρουσιάζονται είναι οικεία στο κοινό και κατανέμονται κυρίως στον Ελλαδικό χώρο ενώ τα εξωτικά είδη αναφέρονται μεν, αλλά σε μικρή συχνότητα. Τα ζώα που παρουσιάζονται είναι κυρίως σπονδυλωτά (κυρίως θηλαστικά) ενώ από τα ασπόνδυλα συχνότερα παρουσιάζονται τα έντομα. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συναντώνται επίσης κυρίως θηλαστικά. Επομένως, τα παιδιά εκτίθενται κυρίως (συχνότερα) στην ποικιλότητα των σπονδυλωτών και κυρίως των θηλαστικών και αυτό σταδιακά μπορεί να συμβάλει στο να δημιουργηθεί μια διαστρεβλωμένη εντύπωση για την πραγματική ζωική ποικιλότητα του πλανήτη. Επίσης, το γεγονός αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί τα παιδιά μπορούν εύκολα να αναγνωρίσουν τα θηλαστικά ενώ δεν μπορούν να αναγνωρίσουν άλλες (λιγότερο δημοφιλείς) ομάδες ζώων. Σημειώνεται ότι όταν στο κείμενο αναφέρονταν σπονδυλωτά, η αναφορά συνήθως ήταν σε επίπεδο είδους ή γένους ενώ όταν αναφέρονταν ασπόνδυλα, η αναφορά συνήθως ήταν σε επίπεδο οικογένειας ή μεγαλύτερης ταξινομικής βαθμίδας. Ανθρωπομορφισμός εμφανίζεται σε περισσότερα από τα μισά κείμενα που μελετήθηκαν και είναι συχνότερoς στα βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας μικρότερης των 8 ετών. Η συχνότερη μορφή ανθρωπομορφισμού είναι αυτός της συμπεριφοράς (π.χ. τα ζώα μιλάνε, πηγαίνουν σχολείο, ζουν σε πόλεις). Τα θηλαστικά εμφανίζονταν κυρίως με ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά πιθανώς επειδή μπορούν να τους αποδοθούν ανθρώπινα χαρακτηριστικά πιο εύκολα. Ο ανθρωπομορφισμός είναι πιθανό να διαστρεβλώνει την αντίληψη που έχουν τα παιδιά για το ζώο που αντιπροσωπεύει ο συγκεκριμένος χαρακτήρας και μπορεί να προκαλέσει παρανοήσεις. Επομένως, με τη χρήση της λογοτεχνίας στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, φαίνεται ότι τα παιδιά αποκομίζουν μεν γνώσεις αλλά αποκομίζουν και εναλλακτικές ιδέες λόγω της ύπαρξης ανακριβειών στο περιεχόμενο των βιβλίων, της μεροληπτικής παρουσίασης κάποιων ομάδων ζώων, του τρόπου αναφοράς σε διάφορα θέματα και της ευρείας χρήσης ανθρωπομορφισμού. Για αυτό είναι σημαντικό πριν την επιλογή κάποιου λογοτεχνικού κειμένου για τη διδασκαλία, να εξετάζεται το περιεχόμενο του ως προς την επιστημονική ακρίβεια. Η συνεργασία των συγγραφέων με επιστήμονες θα μπορούσαν να βοηθήσει τους δημιουργούς αφ’ ενός να εντάξουν περισσότερα είδη ζώων στα έργα τους και αφ’ ετερου να αποφύγουν ανακρίβειες και παρερμηνείες. Τέλος, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να βοηθούνται στην επιλογή βιβλίων που είναι πιθανό να διευρύνουν τις αντιλήψεις των παιδιών τους και να ξεκινήσουν συζήτηση σχετικά με την ποικιλομορφία των ζώων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΚΟΤΣΑΚΙΟΖΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ
  • KOTSAKIOZI PANAGIOTA

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5314436

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΚΟΤΣΑΚΙΟΖΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ; KOTSAKIOZI PANAGIOTA. Η πανίδα της Ελλάδας στην ελληνική πεζογραφία και ποίηση (1900-1990). 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5314436