National and Kapodistrian University of Athens
Απόψεις και εμπειρίες αποφοίτων παιδαγωγικών τμημάτων προσχολικής εκπαίδευσης αναφορικά με την προετοιμασία τους για την ανάληψη του ενταξιακού εκπαιδευτικού ρόλου
Abstract
dc:descriptionΗ ένταξη αποτελεί έναν θεμελιώδη πυλώνα της σύγχρονης εκπαίδευσης και αφορά όλους/ες τους/τις εκπαιδευτικούς, ανεξαρτήτως του πλαισίου στο οποίο διδάσκουν. Παρά την αυξανόμενη αναγνώριση της σημασίας της, η έννοια της ένταξης παραμένει συχνά παρερμηνευμένη, καθώς πολλοί/ες την περιορίζουν αποκλειστικά στην εκπαίδευση μαθητών/τριών με αναπηρία. Η ένταξη, ωστόσο, εκτείνεται πέρα από οποιαδήποτε κατηγοριοποίηση μαθητών/τριών με βάση τις διαφοροποιήσεις τους στον τρόπο μάθησης ή συμμετοχής στην εκπαιδευτική διαδικασία. Αποτελεί μια παιδαγωγική και ηθική στάση που επιτάσσει τη διαμόρφωση μαθησιακών συνθηκών οι οποίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες, τα χαρακτηριστικά και την ετοιμότητα κάθε μαθητή/τριας, χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις. Αν και η εκπαιδευτική πολυμορφία δεν είναι νέο φαινόμενο, για χρόνια βρισκόταν στη σκιά ενός συστήματος που προήγαγε την ομοιομορφία και αδυνατούσε ή αρνούνταν να την αναγνωρίσει. Σήμερα, όμως, έρχεται στο προσκήνιο ως μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να παραβλέπεται, καθιστώντας απαραίτητη τη δημιουργία ενός σχολείου που να σέβεται και να απευθύνεται σε όλα τα παιδιά. Παρόλα αυτά, στην εκπαιδευτική πράξη παρατηρείται συχνά η εφαρμογή πρακτικών που απέχουν ουσιαστικά από τη φιλοσοφία της ένταξης, γεγονός που γεννά εύλογα ερωτήματα σχετικά με τη σημασία που της αποδίδεται από τους/τις αποφοίτους/ες των παιδαγωγικών τμημάτων και την προετοιμασία τους για την ανάληψη του ενταξιακού εκπαιδευτικού τους ρόλου μέσα στο σχολικό πλαίσιο. Απώτερο σκοπό της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, αποτελεί η διερεύνηση των απόψεων και εμπειριών των αποφοίτων παιδαγωγικών τμημάτων αναφορικά με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την ένταξη, την εκπαιδευτική τους πρακτική σε αυτό το πλαίσιο, καθώς και τη συμβολή του προγράμματος σπουδών στη διαμόρφωση της ενταξιακής τους ταυτότητας. Ειδικότερα, επιχειρείται να αποτυπωθεί ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιοι/ες αντιλαμβάνονται την ένταξη, πώς προσεγγίζουν τον σχετικό εκπαιδευτικό ρόλο, καθώς και πώς αξιολογούν τη συμβολή του προγράμματος σπουδών που παρακολούθησαν στη διαμόρφωση της ενταξιακής τους ταυτότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επάρκεια των γνωστικών αντικειμένων που διδάχθηκαν και στο κατά πόσο αυτά συνέβαλαν στην κατανόηση και ενίσχυση της συμμετοχής όλων των μαθητών/τριών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παράλληλα, διερευνώνται οι προκλήσεις που αναδείχθηκαν μέσα από την πανεπιστημιακή τους εμπειρία, καθώς και οι δυνατότητες αναμόρφωσης του περιεχομένου των σπουδών με σκοπό την διαμόρφωση της ενταξιακής ταυτότητας των μελλοντικών εκπαιδευτικών. Στόχος είναι τα ευρήματα της έρευνας να αποτελέσουν αφετηρία για ουσιαστικές παρεμβάσεις στον σχεδιασμό της αρχικής εκπαίδευσης των δασκάλων. Για το σκοπό της παρούσας μελέτης, διαμορφώθηκαν ερευνητικά ερωτήματα που οργανώνονται σε τρεις (3) θεματικούς άξονες. Ο πρώτος θεματικός άξονας αφορά στον τρόπο που νοηματοδοτούν οι απόφοιτοι/ες την ενταξιακή εκπαίδευση και τον ενταξιακό εκπαιδευτικό ρόλο, κάτω από το πλέγμα των σύγχρονων ερμηνευτικών αναπηρικών προσεγγίσεων. Ο δεύτερος θεματικός άξονας εξετάζει την επιρροή του προγράμματος σπουδών στη διαμόρφωση του ενταξιακού εκπαιδευτικού ρόλου. Εστιάζει στο κατά πόσο τα γνωστικά αντικείμενα που παρείχε το πρόγραμμα ήταν επαρκή για τον σκοπό αυτό, ενώ παράλληλα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι απόφοιτοι/ες αντιλαμβάνονται την προετοιμασία των φοιτητών/τριών ως προς τη συγκρότηση της ενταξιακής τους ταυτότητας. Ο τρίτος και τελευταίος άξονας, μελετά το επίπεδο του προγράμματος σπουδών που εντοπίζονται οι βασικότερες προκλήσεις, ενώ παράλληλα επιδιώκει να αναδείξει προοπτικές βελτίωσης των προκλήσεων αυτών. Η ερευνητική προσέγγιση που ακολουθήθηκε είναι ποιοτική, με εργαλείο συλλογής δεδομένων την ημι-δομημένη συνέντευξη. Ο οδηγός συνέντευξης περιλάμβανε από πέντε (5) εώς οκτώ (8) υπό-ερωτήσεις, οι οποίες αντιστοιχούσαν στους τρεις θεματικούς άξονες, με σκοπό την εις βάθος διερεύνηση των απόψεων και εμπειριών των συμμετεχόντων/ουσών. Η ανάλυση του ερευνητικού υλικού πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου. Για την ανάλυση των δεδομένων ακολουθήθηκε η διαδικασία πλήρους απομαγνητοφώνησης των συνεντεύξων, με σεβασμό στους δεοντολογικούς κανόνες. Τα ερευνητικά ερωτήματα, βάσει των οποίων στηρίχθηκε η παρούσα μελέτη, επικεντρώθηκαν στις αντιλήψεις και τις εμπειρίες εκπαιδευτικών προσχολικής αγωγής σχετικά με την προετοιμασία τους για την ανάληψη του ενταξιακού εκπαιδευτικού ρόλου. Τα συμπεράσματα της έρευνας αναδεικνύουν την ανάγκη αναπροσανατολισμού της αρχικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών προς μια πιο ενταξιακή και κοινωνικά προσανατολισμένη κατεύθυνση. Παρά την ύπαρξη θετικών στάσεων απέναντι στην ένταξη και τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, καταγράφεται διχογνωμία στις αντιλήψεις των συμμετεχόντων/ουσών, με κυρίαρχη την επίδραση του ιατρικού μοντέλου. Το πρόγραμμα σπουδών κρίνεται θεωρητικοκεντρικό και ανεπαρκές στην καλλιέργεια ενταξιακής ταυτότητας, με έλλειψη βιωματικής κατάρτισης και πρακτικής εφαρμογής. Η διαφοροποίηση αναγνωρίζεται ως βασικό εργαλείο ένταξης, ωστόσο συχνά εφαρμόζεται αποσπασματικά ή παθολογικοποιημένα. Εντοπίζονται συστημικά εμπόδια, όπως η ελλιπής υποστήριξη, η περιορισμένη επιμόρφωση και η ανελαστικότητα του αναλυτικού προγράμματος, που παρεμποδίζουν την ουσιαστική υλοποίηση ενταξιακών πρακτικών. Συνεπώς, καθίσταται αναγκαία η θεσμική αναθεώρηση του εκπαιδευτικού σχεδιασμού, με στόχο την ενίσχυση της κριτικής παιδαγωγικής σκέψης, την υποστήριξη της διαφοροποίησης ως καθολικής πρακτικής και τη μετάβαση από το ιατρικό στο κοινωνικό μοντέλο της ένταξης. Επιπλέον, τα ευρήματα αναδεικνύουν σημαντικά ελλείμματα του προγράμματος σπουδών ως προς την προετοιμασία των μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ανάληψη ενός ενταξιακού ρόλου. Παρόλο που αναγνωρίζεται η αξία θεωρητικών μαθημάτων, όπως η ειδική αγωγή και η διαφοροποιημένη παιδαγωγική, η απουσία βιωματικής μάθησης και πρακτικής άσκησης περιορίζει τη δυνατότητα των φοιτητών/τριών να εφαρμόσουν ουσιαστικά τις ενταξιακές αρχές. Η θεωρία παραμένει αποκομμένη από την πράξη, ενώ η ένταξη δεν αντιμετωπίζεται ως θεμελιώδης παιδαγωγική αρχή αλλά ως περιφερειακό ζήτημα. Η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια των συμμετεχόντων/ουσών ενισχύονται από την κυρίαρχη παρουσία του ιατρικού μοντέλου αναπηρίας και την έλλειψη συνεκτικής ενταξιακής κατεύθυνσης. Τονίζεται η ανάγκη για αναμόρφωση του προγράμματος σπουδών, με ενίσχυση της πρακτικής άσκησης, παρουσία της ένταξης σε όλα τα επίπεδα της εκπαιδευτικής κατάρτισης και καλλιέργεια κριτικού αναστοχασμού, ώστε να προαχθεί μια ενταξιακή ταυτότητα που να βασίζεται στη συνεργασία και στο σεβασμό στη διαφορετικότητα. Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στο να εμπλουτίσει την επιστημονική συζήτηση για την ενταξιακή εκπαίδευση, διερευνώντας πώς οι εκπαιδευτικοί την αντιλαμβάνονται και την εφαρμόζουν, με στόχο την ανάδειξη των προκλήσεων και τη διαμόρφωση προτάσεων που θα ενισχύσουν την ουσιαστική ένταξη και την ισότιμη εκπαίδευση όλων των μαθητών/τριών.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΛΕΝΗ
- APOSTOLOPOULOU MARIA ELENI
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5315710