National and Kapodistrian University of Athens
Ταυτοποίηση και in silico μελέτη νέων μη κωδικών μορίων RNA που εκφράζονται σε καρκινικές κυτταρικές σειρές.
Abstract
dc:descriptionO καρκίνος είναι μια ασθένεια που έχει απασχολήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια, λόγω της υψηλής συχνότητας εμφάνισης τους και της αυξημένης θνησιμότητας των ασθενών. Έτσι, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για την ανεύρεση τρόπων τόσο πρόληψης όσο και θεραπείας. Η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται σε διάφορους τύπους καρκίνου, διερευνώντας τη συμμετοχή των μη κωδικών μορίων RNA στη παθογένεση τους και τη δυνητική χρήση τους ως βιοδεικτών. Οι μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση που σχετίζονται με τον καρκίνο προκαλούνται από δυσλειτουργίες διαφόρων ρυθμιστικών παραγόντων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα μικρά μη κωδικά μόρια RNA, τα οποία έχουν ρόλο στην καταστολή ή μείωση της γονιδιακής έκφρασης σε μεταγραφικό επίπεδο. Πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα έχουν αναδείξει την αξιοσημείωτη απορρύθμιση των λειτουργιών των μη κωδικών μορίων RNA σε ανθρώπινες κακοήθειες και υποδεικνύουν ότι αυτά ενδέχεται να αποτελούν νέους και υποσχόμενους βιοδείτεις καρκίνου. Η αλληλούχηση νέας γενιάς (Next Generation Sequencing, NGS), περιλαμβάνει ένα σύνολο σύγχρονών τεχνικών που επιτρέπουν την ευρείας κλίμακας ανάλυση του γονιδιώματος και του μεταγραφώματος. Οι μεθοδολογίες αυτές καθιστούν την παράλληλη αλληλούχηση ενός εξαιρετικά μεγάλου αριθμού μορίων νουκλεϊκών οξέων, χωρίς να απαιτείται η σχεδίαση μεγάλου αριθμού εκκινητών. Επομένως, η τεχνολογία NGS θεωρείται σημαντική καινοτομία στον χώρο της Μοριακή Βιολογίας. Μια από τις πλέον καθοριστικές εφαρμογές της είναι η αλληλούχηση RNA (RNA-seq), η οποία για την εκτενή ανάλυση του μεταγραφώματος. Μέσω της εφαρμογής αυτής και της χρήση προηγμένων βιοπληροφορικών εργαλείων, αποκαλύφθηκε η ύπαρξη πολλών μη κωδικών μορίων RNA που μεταγράφονται από το γονιδίωμα. Τα μη κωδικά μόρια RNA διακρίνονται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με το μήκος τους, τα μικρόυ μήκους (sncRNAs) και τα μεγάλα (lncRNAs) μη κωδικά μόρια RNA. Τα ερευνητικά δεδομένα που προέκυψαν από τις μελέτες αλληλούχησης του ανθρώπινου γονιδιώματος καταδεικνύουν ότι ποσοστό άνω του 80% του DNA παρουσιάζει μεταγραφική δραστηριότητα, ενώ λιγότερο από 3% του συνολικού γονιδιώματος κωδικοποιεί πρωτεΐνες. Τα μη κωδικά μόρια RNA (ncRNAs) διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες, τα “housekeeping” ncRNAs και τα ρυθμιστικά ncRNAs. Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται τα ριβοσωμικά RNA (rRNAs) και τα μεταφορικά RNA (tRNAs), τα οποία είναι απαραίτητα για τη βασική λειτουργία του κυττάρου. Αντίθετα, τα ρυθμιστικά ncRNAs, ανάλογα με το μήκος τους, χωρίζονται σε μικρά (<200 νουκλεοτίδια) και μεγάλα (>200 νουκλεοτίδια). Τα μικρά μη κωδικά μόρια RNA περιλαμβάνουν διάφορες υποκατηγορίες, όπως τα microRNAs (miRNAs), α μικρά πυρηνικά RNA (snRNAs), τα μικρά πυρηνισκικά RNA (snoRNAs), τα μικρά παρεμβαλλόμενα RNA (siRNAs) και τα piwi-αλληλεπιδρώντα RNA (piRNAs), μεταξύ άλλων. Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια ανακαλύπτονται συνεχώς νέα είδη μη κωδικών RNA, όπως τα enhancer RNAs (eRNAs), τα οποία θεωρείται ότι συμμετέχουν στη ρύθμιση της τρισδιάστατης οργάνωσης των χρωμοσωμάτων στις περιοχές που βρίσκονται κοντά στα σημεία μεταγραφής. Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στοχεύει στη μοριακή ταυτοποίηση νέων μη κωδικών μορίων RNA μέσω βιοπληροφορικής ανάλυσης δεδομένων που προήλθαν από αλληλούχηση νέας γενιάς, τη μελέτη της έκφρασης τους σε ανθρώπινες κακρινικές κυτταρικές σειρές και την αξιολόγηση τους ως πιθανούς βιοδείκτες καρκίνου. Συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκαν αρχεία FASTQ που εξήχθησαν από τη βάση δεδομένων SRA (Sequence Read Archive), όπου ως κριτήρια επιλογής τέθηκαν οι όροι «RNA seq» και συγκεκριμένες κυτταρικές σειρές διαφόρων ιστών. Για κάθε αριθμό πρόσβασης που περιελήφθη, τα δεδομένα αλληλούχησης λήφθηκαν χρησιμοποιώντας τα προγράμματα srnabench και miRDeep*, τα οποία ανέδειξαν 73 νέα μόρια μη κωδικών RNA. Για την περαιτέρω μελέτη και επιλογή των μορίων που μας ενδιαφέρουν, χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία BLAST, miRDB, miRBase και RNAfold, από τα οποία επιλέχθηκαν τρία σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια. Τέλος, πραγματοποιήθηκε Αντίστροφη Μεταγραφή - Ποσοτική Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης (RT-qPCR) για τη μελέτη των επιπέδων έκφρασης των τριών νέων υποψήφιων αλληλουχιών. Επίσης, το Primer Blast χρησιμοποιήθηκε για τον σχεδιασμό των εκκινητών. Μετά την ολοκλήρωση της RT-qPCR, πραγματοποιήθηκε ηλεκτροφόρηση του προϊόντος PCR σε πηκτή αγαρόζης για την οπτικοποίηση των αποτελεσμάτων. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με το λογισμικό SPSS, με σκοπό την αξιολόγηση των επιπέδων έκφρασης των υποψήφιων μη κωδικών μορίων RNA και τον καθορισμό της πιθανής σημασίας τους. Τα πειραματικά αποτελέσματα της παρούσας μελέτης ανέδειξαν τρεις νέες μη κωδικές αλληλουχίες RNA με διαφοροποιημένη έκφραση σε ανθρώπινες κυτταρικές σειρές προερχόμενες από διάφορους ιστούς, συμπεριλαμβανομένων του μαστού, του προστάτη του εγκεφάλου, του τραχήλου της μήτρας και αιματολογικών κυττάρων. Η ποσοτική ανάλυση (RT- qPCR) και η ηλεκτροφόρηση των προϊόντων έδειξαν ότι οι συγκεκριμένες αλληλουχίες παρουσιάζουν χαρακτηριστικά πρότυπα έκφρασης, με ορισμένες να υπερεκφράζονται και άλλες να υποεκφράζονται. Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν ότι τα υπό μελέτη μόρια ενδέχεται να εμπλέκονται σε ρυθμιστικούς μηχανισμούς που συνδέονται με την ογκογένεση και τη διαφοροποίηση των καρκινικών κυττάρων, καθιστώντας τα πιθανούς υποψήφιους βιοδείκτες με διαγνωστική ή προγνωστική αξία.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΤΟΥΝΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΙΑΝΝΗΣ
- TOUNIAS KONSTANTINOU GIANNIS
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5316563