National and Kapodistrian University of Athens
«Το ESG ως νομικό εργαλείο για τη βιώσιμη ανάπτυξη: Υποχρεώσεις, προκλήσεις και προοπτικές εφαρμογής στο ελληνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο»
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διπλωματική εργασία επιχειρεί την εξέταση του πλαισίου των κριτηρίων ESG (Environmental, Social, Governance) ως νομικό εργαλείο προώθησης της βιώσιμης ανάπτυξης, αναδεικνύοντας τις υποχρεώσεις, τις προκλήσεις και τις προοπτικές εφαρμογής του στο ελληνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο. Αρχικά, αναλύεται η νομική φύση του ESG, το οποίο εμφανίζεται ως εξέλιξη της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, καθώς ξεκίνησε από ένα σύνολο ήπιων κανόνων (soft law), μη δεσμευτικών αρχών και προτύπων εταιρικής υπευθυνότητας και σταδιακά απέκτησε δεσμευτικό χαρακτήρα, εντασσόμενο σε συγκεκριμένους νομικούς κανόνες και υποχρεώσεις. Το ESG πλέον συνιστά ένα υβριδικό ρυθμιστικό μοντέλο, όπου οι εθελοντικές πρωτοβουλίες συνυπάρχουν με δεσμευτικές ρυθμίσεις. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η μελέτη αποτυπώνει τη μετάβαση αυτή μέσα από νομοθετικές εξελίξεις όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και διατάξεις όπως ο Κανονισμός Taxonomy (ΕΕ 2020/852), η Οδηγία CSRD (ΕΕ 2022/2464) για την εταιρική βιωσιμότητα και ο Κανονισμός SFDR (ΕΕ 2019/2088) για τη βιώσιμη χρηματοδότηση. Αντίστοιχα, σε εθνικό επίπεδο παρουσιάζεται η ενσωμάτωση των ενωσιακών αυτών ρυθμίσεων, με έμφαση στη χρήση του ESG στο ελληνικό δίκαιο, π.χ. στον τομέα των πράσινων δημοσίων συμβάσεων (Ν. 4412/2016). Επιπροσθέτως, η εργασία αναδεικνύει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη έχει πλέον αναχθεί σε θεμελιώδη αρχή και αντικείμενο δημόσιας πολιτικής, με συνταγματικές και διεθνείς διαστάσεις. Διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο το ESG ως κανονιστικό εργαλείο ενσωματώνει στην εταιρική διακυβέρνηση τις αρχές αυτές, γεφυρώνοντας το παραδοσιακό δημόσιο δίκαιο με τον χώρο της αγοράς και επιβάλλοντας στις επιχειρήσεις νέα πρότυπα συμπεριφοράς. Παράλληλα, καταγράφονται οι βασικές προκλήσεις που συνοδεύουν την εφαρμογή του ESG: η κανονιστική πολυπλοκότητα και ο κατακερματισμός των προτύπων, η έλλειψη ενιαίας τυποποίησης και αξιόπιστης επαλήθευσης των δεδομένων, ο κίνδυνος του «πρασινισμού» (greenwashing) μέσω επιφανειακής συμμόρφωσης, καθώς και οι επιπτώσεις στο κόστος και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην υιοθέτηση των κριτηρίων ESG, λόγω ανεπαρκούς τεχνογνωσίας και οικονομικών πόρων. Ακόμη, τα κριτήρια βιωσιμότητας του ESG αναλύονται κι υπό το πρίσμα της οικονομικής ανάλυσης του δικαίου, δεδομένου ότι πρόκειται για ζήτημα που άπτεται τόσο της νομικής συλλογιστικής, όσο και της οικονομικής θεωρίας και πράξης. Καταληκτικά, στόχος της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση προοπτικών για αποτελεσματικότερη εφαρμογή του ESG, προτείνοντας μέτρα για τη βελτίωση της συμμόρφωσης και της εποπτείας. Αναλύεται η σημασία ενός μεικτού ρυθμιστικού μοντέλου που συνδυάζει δεσμευτικούς κανόνες με εθελοντικές πρωτοβουλίες, ώστε να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο επίπεδο υποχρεωτικής συμμόρφωσης αλλά και να ενθαρρυνθεί η καινοτομία και η υπέρβαση των νομικών απαιτήσεων από πρωτοπόρες επιχειρήσεις. Συνολικά, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ESG, μολονότι δεν απαλλαγμένο από δυσχέρειες, καθίσταται σταδιακά αναπόσπαστο μέρος της νομικής και θεσμικής τάξης στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Μέσω του ESG, η βιώσιμη ανάπτυξη μετουσιώνεται από μια γενική θεωρητική αρχή σε ένα απτό πλαίσιο υποχρεώσεων και λογοδοσίας, μετατρέποντας την εταιρική ευθύνη από προαιρετική ηθική επιλογή σε ουσιαστική νομική επιταγή για ένα βιώσιμο μέλλον.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΖΕΡΒΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ-ΜΑΡΙΑ
- ZERVA ANGELIKI-MARIA
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5318653