National and Kapodistrian University of Athens
Διερεύνηση του γεωθερμικού δυναμικού γύρω από την καλδέρα Pico Alto, στη νήσο Terceira (Αζόρες, Πορτογαλία), με τριδιάστατη αντιστροφή μαγνητοτελλουρικών δεδομένων
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα εργασία διερευνά το γεωθερμικό δυναμικό της καλδέρας Pico Alto, στη νήσο Terceira (Αζόρες, Πορτογαλία), μέσω τριδιάστατης αντιστροφής μαγνητοτελλουρικών δεδομένων. Ειδικότερα, επικεντρώνεται στην αποτύπωση της γεωηλεκτρικής δομής και στην ερμηνεία της, με βάση τα γεωλογικά και τεκτονικά στοιχεία της περιοχής, αξιοποιώντας παλαιότερα μαγνητοτελλουρικά, καθώς και άλλα γεωφυσικά και γεωλογικά δεδομένα. Στόχος είναι η κατανόηση του γεωθερμικού καθεστώτος και των μηχανισμών κυκλοφορίας των γεωθερμικών ρευστών, ώστε να εντοπιστούν οι δομές και οι παράγοντες που ελέγχουν τη μεταφορά και την ταμίευσή τους. Η νήσος Terceira βρίσκεται σε περιοχή μεγάλης γεωδυναμικής πολυπλοκότητας, κείμενη νοτιοανατολικά του τριπλού κόμβου μεταξύ των λιθοσφαιρικών πλακών της Βόρειας Αμερικής, Ευρασίας και Αφρικής. Το γεωδυναμικό καθεστώς της άμεσης περιοχής μελέτης καθορίζεται από την επαφή της Ευρασιατικής και Αφρικανικής πλάκας, η οποία λαμβάνει χώρα κατά μήκος της μεσωκεάνειας Ράχης της Terceira που διατρέχει το συνώνυμο νησί και συναντά τη Μεσατλαντική Ράχη στα βορειοδυτικά του. Στην περιοχή του αρχιπελάγους των Αζορών και εκατέρωθεν της ράχης της Terceira αναπτύσσεται ενεργή ζώνη θερμής κηλίδας (hotspot), η οποία συμβάλλει στην δημιουργία του νησιωτικού συμπλέγματος και προκαλεί πάχυνση του φλοιού μέσω ασβεσταλκαλικής ηφαιστειακής δραστηριότητας. Το γεωτεκτονικό καθεστώς της άμεσης περιοχής μελέτης σχετίζεται με τρεις οικογένειες ρηγμάτων. Η πρώτη αντιστοιχεί σε κανονικά ρήγματα ΒΔ – ΝΑ τα οποία σχετίζονται με την Ράχη της Terceira, η δεύτερη με κανονικά ρήγματα διεύθυνσης ΒΒΔ – ΝΝΑ που εντοπίζονται στο κεντρικό τμήμα της Terceira και η τρίτη με δεξιόστροφα ρήγματα οριζόντιας ολίσθησης διεύθυνσης ΒΑ – ΝΔ. Στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής διερευνάται ο βαθμός κατά τον οποίο οι προαναφερθείσες τεκτονικές δομές είναι ενεργές και συμβάλλουν στην κυκλοφορία υδροθερμικών ρευστών. Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιήθηκαν 17 μαγνητοτελλουρικές μετρήσεις, οι οποίες συλλέχθηκαν κατά το χρονικό διάστημα 21 Οκτωβρίου – 7 Νοεμβρίου 1993 στο κεντρικό-βόρειο μέρος της Terceira, στην περιοχή και περιμετρικά του ηφαιστείου Pico Alto. Για τη συλλογή των δεδομένων, χρησιμοποιήθηκε το σύστημα SPAM (Short Period Automatic Magnetotellouric) MKIIb το οποίο αναπτύχθηκε από το πανεπιστήμιου του Εδιμβούργου, σε ονομαστική συχνότητα 128 Hz – 40 s. Για την καταγραφή των οριζόντιων συνιστωσών του ηλεκτρικού πεδίου χρησιμοποιήθηκαν αντιπολωτικά ηλεκτρόδια Pb/PbCl2, ενώ για την καταγραφή των συνιστωσών του μαγνητικού πεδίου επαγωγικά πηνία CM-11E. Η εκτίμηση των στοιχείων του τανυστή εμπέδησης σε κάθε θέση μέτρησης έλαβε χώρα με τυπική διαδικασία ελαχίστων τετραγώνων επί μεγάλου πληθυσμού μετρήσεων και σώρευση (επίσης κατά την έννοια των ελαχίστων τετραγώνων) για την απόληψη αμερόληπτων αναμενόμενων τιμών. Οι προκύψαντες τανυστές εμπέδησης ελέγχθηκαν για την εγκυρότητα τους, δηλ. για την συμβατότητά τους με τις αναμενόμενες αναλυτικές ιδιότητες αιτιατών συναρτήσεων μεταφοράς, άρα και για την ύπαρξη υλοποιήσιμης γεωηλεκτρικής δομής η οποία να τους παράγει. Η εργασία αυτή έλαβε χώρα με έλεγχο της συμμόρφωσής τους με αναπαράσταση Cauer, της οποία η θεωρητική βάση παρουσιάζεται στα μέρη 3.3 και 3.4 της διατριβής. Πρόσθετο πλεονέκτημα της αναπαράστασης Cauer είναι η δυνατότητα αναλυτικής εξομάλυνσης και παρεμβολής των στοιχείων του τανυστή εμπέδησης, πράγμα που επέτρεψε/διευκόλυνε την αντιστροφή και ερμηνεία ποιοτικά ακέραιων και ελευθέρων παραμόρφωσης δεδομένων. Ακολούθησε, η 3-Δ αντιστροφή των αναλυτικά εξομαλυμένων τανυστών εμπέδησης με χρήση του λογισμικού ModEM των Egbert and Kelbert (2012) και Kelbert et al. (2014), το οποίο βασίζεται στην μέθοδο συζυγών βαθμίδων με ταυτόχρονη παραλληλοποίηση της εκτέλεσης του ευθέος προβλήματος. Ως δεδομένα εισόδου χρησιμοποιήθηκαν τα αντιδιαγώνια στοιχεία του τανυστή εμπέδησης (Zxy, Zyx) 17 σταθμών, αναλυτικά παρεμβεβλημένα σε 12 ίδιες περιόδους λογαριθμικά κατανεμημένες στην ζώνη περιόδων 0,01 έως 80s. Η 3-Δ γεωηλεκτρική δομή προσεγγίστηκε με ένα κυβοειδές απαρτιζόμενο από 68 × 82 × 70 ορθογώνιες κυψελίδες κατά τις διαστάσεις Β – Ν, Δ – Α και κατακόρυφα αντίστοιχα, το οποίο περιλαμβάνει πληροφορία για την τοπογραφία και βαθυμετρία της περιοχής μελέτης κάθε κυψελίδα έχει φυσικές διαστάσεις 300 m x 300 m. To τελικό γεωηλεκτρικό μοντέλο αναδεικνύει τις πλευρικές και κατακόρυφές μεταβολές της ειδικής αντίστασης και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται με τη μορφή τομών (Β – Ν και Δ – Α), κατόψεων μεταβολής της ειδικής αντίστασης και ισοεπιφάνειες που απεικονίζουν την κατανομή της ειδικής αντίστασης. Η γεωηλεκτρική δομή είναι συμβατή με το γεωτεκτονικό πλαίσιο της περιοχής, καθώς χαρτογραφούνται σχετικά αγώγιμες ζώνες με διευθύνσεις ΒΑ – ΝΔ, ΒΔ – ΝΑ και ΒΒΔ – ΝΝΑ, οι οποίες ερμηνεύονται ως ρηξιγενείς ζώνες που λειτουργούν ως δίαυλοι κυκλοφορία υπόγειων ρευστών. Παρατηρήθηκε ότι, και στις τρεις περιπτώσεις, τμήματα των ρηξιγενών ζωνών παρουσιάζουν διαφορετικό βαθμό διαπερατότητας, με ορισμένα να εμφανίζονται σχετικά πιο αντιστατικά και άλλα σχετικά πιο αγώγιμα. Η διάρρηξη με διεύθυνση ΒΔ – ΝΑ, εντοπίζεται στην περιοχή μεταξύ των ηφαιστείων Santa Bárbara και Pico Alto, και πιθανόν σχετίζεται με την ροή υδροθερμικών ρευστών, λόγω τεκτονικών διεργασιών που απορρέουν από την Ράχη της Terceira. Οι διαρρήξεις ΒΑ – ΝΔ, αποτελούν τις κύριες ρηξιγενείς δομές που λειτουργούν ως δίαυλοι κυκλοφορίας ρευστών καθώς σχετίζονται με τις πλέον αγώγιμες ζώνες και είναι πιθανό να σχετίζονται με διείσδυση θαλασσινού νερού ή και την απορροή ρευστών στη βόρεια παράκτια περιοχή της Agualva. Οι διαρρήξεις ΒΒΔ – ΝΝΑ, σχετίζονται με σχετικά αγώγιμη περιοχή που εντοπίζεται στην περιοχή Portal Das Rosas και φαίνεται να τροφοδοτείται από βαθύτερες ζώνες με την ίδια διεύθυνση. Η παρούσα εργασία προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα του σύνθετου γεωτεκτονικού και γεωθερμικού καθεστώτος του Pico Alto, αποτελώντας μια πολύτιμη βάση για μελλοντικές γεωθερμικές έρευνες στην περιοχή.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΖΑΝΕΣΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
- ZANESIS IOANNIS
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek, English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5320192