Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η συνταγματική απαγόρευση της απονομής και αναγνώρισης τίτλων ευγενείας ή διακρίσεως κατ' άρθρο 4 παρ. 7 του Συντάγματος

Abstract

dc:description

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη συνταγματική απαγόρευση της απονομής και αναγνώρισης τίτλων ευγενείας ή διακρίσεως κατ' άρθρο 4 παρ. 7 του Συντάγματος, αναλύοντας την ιστορική της πορεία, το εννοιολογικό της περιεχόμενο και την πρακτική της εφαρμογή στη σύγχρονη ελληνική έννομη τάξη. Οι τίτλοι ευγενείας αποτελούσαν χαρακτηριστικό γνώρισμα των φεουδαρχικών και των μοναρχικών καθεστώτων, λειτουργώντας ως θεσμικά και κοινωνικά εργαλεία ιεραρχικής διακρίσεως. Στην κορυφή της ιεραρχίας βρίσκονταν οι Δούκες, Μαρκήσιοι, Κόμητες και Βαρώνοι, ενώ η Γαλλική Επανάσταση υπήρξε σημείο καμπής, καθώς οι τίτλοι καταργήθηκαν δια νόμου. Στην Ελλάδα, η απαγόρευση τίτλων ευγενείας εισάγεται ρητά ήδη από το Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827, με το πνεύμα αυτό να διατηρείται σε όλα τα μετέπειτα Συντάγματα. Στο Σύνταγμα του 1844 προβλεπόταν ρητώς ότι ο βασιλεύς δεν δύναται να χορηγή τίτλους ευγενείας και διακρίσεως, ενώ το Σύνταγμα του 1864 ένταξε για πρώτη φορά την απαγόρευση στην ίδια διάταξη με την αρχή της ισότητας. Το Σύνταγμα του 1927 επέκτεινε την απαγόρευση και στην απονομή παρασήμων. Το ισχύον Σύνταγμα του 1975, στο άρθρο 4 παρ. 7, προβλέπει ρητώς ότι «Τίτλοι ευγενείας ή διάκρισης ούτε απονέμονται ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες». Η διατύπωση είναι λιτή αλλά απόλυτη, με τη διάταξη αυτή να ανήκει στα θεμελιώδη δικαιώματα πρώτης γενιάς και να βρίσκεται στις μη αναθεωρητέες διατάξεις του άρθρου 110 παρ. 1 του Συντάγματος, καθιστώντας την στοιχείο της συνταγματικής ταυτότητας του ελληνικού πολιτεύματος. Ως τίτλοι ευγενείας νοούνται εκείνοι οι κληρονομικοί τίτλοι που απονέμονται στους αρχηγούς του στρατεύματος, στους βασιλείς και στους απογόνους αυτών, όπως οι τίτλοι του κόμη, του βαρώνου και του πρίγκιπα. Αντιθέτως, ως τίτλοι διακρίσεως νοούνται οι τίτλοι δια των οποίων υποδηλώνεται η κατοχή υπερέχουσας θέσης έναντι των λοιπών πολιτών. Η εργασία αναλύει δύο θεωρίες για τον προσδιορισμό των τίτλων διακρίσεως. Πρώτον, τη θεωρία της αξιοκρατίας, σύμφωνα με την οποία απαγορεύονται τίτλοι που σχετίζονται με ταξική προέλευση και όχι με προσωπική αξία, και δεύτερον, τη θεωρία της εντυπώσεως, κατά την οποία απαγορεύεται κάθε τίτλος που δίδει την εντύπωση προνομίων καταγωγής ή κοινωνικής θέσεως. Φορείς του δικαιώματος είναι οι Έλληνες πολίτες, ενώ αποδέκτης είναι πρωτίστως το κράτος σε όλες του τις εκφάνσεις. Η διάταξη αυτή επιτελεί δύο σημαντικές λειτουργίες. Πρώτα, συμπληρωματική λειτουργία προς τη γενική αρχή της ισότητας, διασφαλίζοντας την κοινωνική ισότητα, και δεύτερον, εγγυητική λειτουργία, διασφαλίζοντας τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως Προεδρευομένης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας. Η ΕΣΔΑ δεν εμπεριέχει ρητή διάταξη για την απαγόρευση τίτλων ευγενείας, ωστόσο το ΕΔΔΑ στην υπόθεση Künsberg Sarre κατά Αυστρίας του 2023 δέχθηκε ότι η απαγόρευση εξυπηρετεί θεμιτό σκοπό, αλλά έκρινε παράβαση του άρθρου 8 ΕΣΔΑ λόγω της πολυετούς χρήσης του επιθέτου. Το ΔΕΕ έχει κρίνει ότι η άρνηση αναγνώρισης τίτλων ευγενείας δικαιολογείται βάσει της δημοσίας τάξεως και της αρχής της ισότητας, εφόσον είναι κατάλληλη και αναγκαία, με την εξαίρεση να αφορά περιπτώσεις πολυετούς χρήσης επιθέτου. Στον ευρωπαϊκό χώρο υπάρχει πολυμορφία προσεγγίσεων. Το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί τίτλους με συμβολικό χαρακτήρα, ενώ η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Αυστρία τους απαγορεύουν ρητά. Η εργασία εξετάζει δύο κρίσιμες υποθέσεις πρακτικής εφαρμογής του άρθρου 4 παρ. 7. Η πρώτη αφορά το έτος 1994, όταν με τον νόμο 2215/1994 απαλείφθηκαν όροι όπως «τέως Βασιλεύς» και ορίστηκε ότι ένδικα βοηθήματα απορρίπτονται ως απαράδεκτα αν ο διάδικος χρησιμοποιεί τίτλους ευγενείας ή ονομασία πολιτειακού αξιώματος. Η δεύτερη υπόθεση αφορά το 2024, όταν στις 20.12.2024 αναγνωρίσθηκε η ελληνική ιθαγένεια στα μέλη της πρώην βασιλικής οικογένειας με το επίθετο «ΝΤΕ ΓΚΡΕΣ», γεγονός που προκάλεσε έντονη συζήτηση και άσκηση αίτησης ακυρώσεως. Τα επιχειρήματα κατά της συνταγματικότητας υποστηρίζουν ότι το επίθετο δηλώνει επίκληση μνήμης, καθώς μεταφράζεται «της Ελλάδος», ότι το πρόθεμα «ΝΤΕ» δίδει πάντοτε την εντύπωση τίτλου ευγενείας και ότι υποδηλώνει προνόμια καταγωγής. Αντιθέτως, τα επιχειρήματα υπέρ της συνταγματικότητας υποστηρίζουν ότι το άρθρο 4 παρ. 7 απαγορεύει μόνο προϋφιστάμενους τίτλους και ότι η επιλογή εκφράζει οικογενειακή καταγωγή. Η απαγόρευση τίτλων ευγενείας συνιστά θεμελιώδη διάταξη που εδράζεται σε ιστορική και ιδεολογική συνέχεια από τα επαναστατικά Συντάγματα και δεν αποτελεί τυπικό κατάλοιπο, αλλά συστατικό στοιχείο του δημοκρατικού κράτους δικαίου, διασφαλίζοντας την κοινωνική ισότητα και την πολιτειακή συνοχή.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΝΤΟΒΙΝΟΣ ΑΓΓΕΛΗΣ-ΜΑΡΙΟΣ
  • NTOVINOS ANGELIS-MARIOS

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5320749

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΝΤΟΒΙΝΟΣ ΑΓΓΕΛΗΣ-ΜΑΡΙΟΣ; NTOVINOS ANGELIS-MARIOS. Η συνταγματική απαγόρευση της απονομής και αναγνώρισης τίτλων ευγενείας ή διακρίσεως κατ' άρθρο 4 παρ. 7 του Συντάγματος. 2026. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5320749