National and Kapodistrian University of Athens
H ερμηνευτική προσέγγιση της αναπηρίας στο πλαίσιο ενταξιακών πρακτικών κατά την προσχολική εκπαίδευση: απόψεις και εμπειρίες νηπιαγωγών
Abstract
dc:descriptionΣύμφωνα με την επιστημονική έρευνα και διεθνή πεδία εκπαιδευτικής πολιτικής, η ενταξιακή εκπαίδευση θεωρείται καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υψηλούς ποιότητας προσχολικής εκπαίδευσης, η οποία ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών για την πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των παιδιών στη μάθηση (UNESCO, 2022). Στην Ελλάδα, η ενταξιακή εκπαίδευση προωθείται μέσω του θεσμικού πλαισίου στη γενική εκπαίδευση˙ ωστόσο, η κατανόηση και η εφαρμογή της εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις (Fyssa et al., 2014˙Vlachou & Fyssa, 2016˙Warren et al., 2021˙Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024˙Soukakou et al., 2025). Στο πλαίσιο αυτό, το επιστημονικό πεδίο των «Σπουδών στην Αναπηρία» που σχετίζεται με την κοινωνική καταπίεση και την πολιτισμική κατασκευή της αναπηρίας, έχει δράσει ενδυναμωτικά στην ανάπτυξη ενταξιακών προσεγγίσεων και πρακτικών που στοχεύουν στην άρση κάθε μορφής εκπαιδευτικού και κοινωνικού αποκλεισμού (Ντεροπούλου-Ντέρου, 2024). Ο θεσμός του σχολείου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή της ποικιλομορφίας, ενώ οι εκπαιδευτικοί ως βασικοί/ές συντελεστές/στριές του είναι το «κλειδί» της αλλαγής και τις προόδου στην εκπαίδευση (Carrington, 1999, στο Ζώνιου-Σιδέρη και συν., 2012). Ο τρόπος, με τον οποίο οι ίδιοι/ιες κατανοούν την ενταξιακή εκπαίδευση και προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της τάξης κρίνεται καθοριστικής σημασίας είτε για την κατάρριψη είτε για τη διαιώνιση κανονικοποιητικών πρακτικών και αποκλεισμών στο εκπαιδευτικό μικρο-επίπεδο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης κατανοούν την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης και της αναπηρίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν ερμηνευτικά την έννοια της αναπηρίας, μέσω των εκπαιδευτικών πρακτικών που αναφέρουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναφερόμενες πρακτικές που αφορούν τις δραστηριότητες, τις οποίες σχεδιάζουν και υλοποιούν στην τάξη τους με θεματική την αναπηρία, καθώς και τις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή/και ερωτήματα των μαθητών/τριών που σχετίζονται με την αναπηρία και τις ατομικές διαφορές. Η μελέτη στοχεύει στην κάλυψη ενός κενού που εντοπίζεται στην ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σχετικά με τις απόψεις των νηπιαγωγών για την ενταξιακή προσχολική εκπαίδευση (Fyssa et al., 2014), καθώς και την εννοιολογική πλαισίωση της αναπηρίας. Ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή της εν λόγω διπλωματικής εργασίας ακολουθεί τη δομή και τα πρότυπα των διαδικασιών μιας ποιοτικής έρευνας. Κύρια ερευνητικά ερωτήματα αποτελούν: (α) «Πώς κατανοούν οι εκπαιδευτικοί την έννοια της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;» και (β) «Πώς προσεγγίζουν ερμηνευτικά την αναπηρία στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία;». Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιείται ένας προκατασκευασμένος οδηγός ημι-δομημένης συνέντευξης, ο οποίος είναι οργανωμένος σε τρεις θεματικούς άξονες, βάσει των ερευνητικών ερωτημάτων. Οι συνεντεύξεις διεξάγονται με δέκα νηπιαγωγούς γενικής εκπαίδευσης που εργάζονται σε δημόσια νηπιαγωγεία στην Ελλάδα και τα ερευνητικά δεδομένα αναλύονται μέσω της θεματικής ανάλυσης περιεχομένου. Από τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών είναι θετικά προσκείμενη ως προς την έννοια ενταξιακής εκπαίδευσης και την κατανοεί μέσω μιας μερικής προσέγγισης, δεδομένου ότι την προσδιορίζει αναφέροντας κάποιες μεμονωμένες πτυχές που αφορούν κυρίως αρχές και πρακτικές, ως προς το επίπεδο της τάξης. Την ίδια στιγμή διαπιστώνεται ότι πολλοί/ες συμμετέχοντες/ουσες, ίσως έχουν μια συγκεχυμένη άποψη για την έννοια, καθώς η ενταξιακή εκπαίδευση φαίνεται να πλαισιώνεται εννοιολογικά μέσω κάποιων προοπτικών που φαίνεται να συνδέουν την ενταξιακή εκπαίδευση με την ειδική αγωγή στο γενικό νηπιαγωγείο. Επιπροσθέτως, καταδεικνύεται ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών κατανοεί την έννοια της αναπηρίας μέσω μιας ελλειμματικής προσέγγισης, συμβαδίζοντας έτσι με τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις του ιατρικού και ατομικού μοντέλου ερμηνείας της αναπηρίας. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουν εννοιολογικά την αναπηρία, μέσω ιατροκεντρικών κατευθύνσεων, αντικατοπτρίζεται στις περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες που υλοποιούν, καθώς και στις παιδαγωγικές τους ανταποκρίσεις στα σχόλια ή ερωτήματα των μαθητών/τριών. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει και κάποιες πρακτικές, κυρίως σε σχέση με τις αναφερόμενες ανταποκρίσεις σε ερωτήματα και σχόλια των παιδιών, οι οποίες φαίνεται να προωθούν τον σεβασμό στις ατομικές διαφορές του συνόλου των παιδιών.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΣΥΡΡΗ ΔΑΝΙΗΛΙΣ
- SYRRI DANIILIS
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5323936