Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

H λειτουργία του δικαίου με αφορμή τις θέσεις των Luhmann και Fischer – Lescano

Abstract

dc:description

Στον πυρήνα της παρούσας εργασίας τίθεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με έμφαση στο «επιχειρησιακό κλείσιμο» στη συστημική θεωρία του Niklas Luhmann και το διαπιστούμενο εκ μέρους του «παράδοξο» στο πλαίσιο αυτής της λειτουργίας, (μολονότι πρόκειται, για μια, επί της αρχής, εμφαινόμενη ως θετικιστική θεωρία), το οποίο παραμένει πάντοτε «ανοικτό», σταθεροποιούμενο μόνον προσωρινά. Συναφώς, εξετάζεται το πώς αυτό, αλλά και η εν γένει θεωρία του Luhmann συνδέεται με τα ψυχικά συστήματα, όχι μόνον σε συλλογικό επίπεδο, αλλά ενδεχομένως και σε ατομικό, μολονότι έχει κατηγορηθεί ως αντι – ανθρωπιστική και συντηρητική, σκοπός, για τον οποίον μελετάται τόσο η χαιντεγγεριανή, όσο και η χουσερλιανή επίδραση στο Luhmann, καθώς και οι παρσονικές επιδράσεις, ιδίως της επικοινωνίας και της διαντίδρασης στη σύγχρονη υψηλά διαφοροποιημένη λειτουργικά κοινωνία του 20 και 21ου αιών., σε σχέση με την ευρύτερη έμφαση του Luhmann στη λειτουργία του δικαίου ως σταθεροποιητικού παράγοντα προσδοκιών και στα όρια μάθησης. Ταυτοχρόνως, εξετάζεται, αλλά και επιδιώκεται να καταρριφθεί μια θεώρηση της λουμανιανής θεωρίας, ως προάγουσας το δίκαιο υπό τη μορφή απλής κοινωνικής τεχνολογίας, άλλως ιστορικής μηχανής, νομιμοποιούμενη απλώς διαδικαστικά, όπως ιδίως υποστηρίζει ο Habermas. Εκ παραλλήλου δε, εξετάζεται το ζήτημα της λειτουργίας του δικαίου, με αφορμή τη θέση του Andreas Fischer – Lescano για τη λειτουργία του δικαίου στο σύγχρονο διεθνοποιημένο περιβάλλον της, κατά Luhmann, «παγκόσμιας κοινωνίας» («world society») μέσα από προσπάθειες διεθνούς συνταγματισμού και υβριδικές δικαιικές μορφές, που καθιστούν επιτακτική τη συγκρότηση ενός χειραφετητικού αιτήματος για το δίκαιο και τη μετεξέλιξη της λουμανιανής συστημικής θεώρησης - ιδίως διά της χρήσης του «παραδόξου» - σε κριτική συστημική θεώρηση. Στο πλαίσιο αυτό, εντοπίζονται συνδέσεις με την κριτική που ασκείται εκ μέρους της Σχολής της Φραγκφούρτης στο διαφωτιστικό πρόταγμα ενός ορθού Λόγου και με τις επιδράσεις που μοιράζονται οι θεωρήσεις αυτές και με τη φουκωική κριτική ως προς την κανονικοποίηση που γεννά μια νέα αληθολογία της αγοράς. Επιπλέον αυτών, στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται αποδομητικά η σύνδεση της κατά τα ως άνω λειτουργίας του δικαίου, κατά το Luhmann, και ιδία της θέση του παραδόξου και της βίας σε αυτό με θεωρίες τόσο του κοινωνικού συμβολαίου, όσο και με τη φουκωική ανάλυση της μικροφυσικής της εξουσίας στις πειθαρχικές κοινωνίες και τη ντελεζιανή οπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας του ελέγχου, ενώ αναλύονται οι συνδέσεις της λουμανιανής συστημικής θεωρίας, όσο και της θεωρίας του Fischer – Lescano, κατ’ αρχάς με θετικιστικές επιδράσεις και ιδία με τη βεμπεριανή ορθολογικότητα και γραφειοκρατία κυριότερα, όμως, με σύγχρονες θεωρίες στάθμισης συμφερόντων, διαβουλευτικού χαρακτήρα του δικαίου και ιδίως του νομικού ρεαλισμού και των Κριτικών Νομικών Σπουδών. Πάντα ταύτα υλοποιούνται μέσα από μια πορεία που στοχεύει στο να ανασυνθέσει το ρόλο της λουμανιανής θεωρίας της αυτοποίησης και του ταυτόχρονου παραδόξου, αποκαλύπτοντας συνδέσεις μέσα από σύγχρονες κοινωνιο – νομικές κατευθύνσεις με υλικά της ψυχολογίας και της πολιτικής και ανευρίσκοντας ως κυρίαρχο σε όλα αυτά το κριτικό πρόταγμα της απομάγευσης, συναφώς το ρόλο της εμμένειας και του υπερβατικού και να αναδείξει τα πιθανά ριζοσπαστικά στοιχεία της σκέψης του Luhmann που συνάδουν προς μια κριτική θεώρησή του από το Fischer – Lescano. Για το σκοπό αυτό, στην παρούσα εργασία γίνεται χρήση τόσο των υλικών της ιστορίας ιδεών, όσο και ιστορικών αναφορών στο ρωμαϊκό δίκαιο και στην κοινωνία του Μεσαίωνα και την απομάγευση που επέφερε ο Διαφωτισμός, ώστε να ανασυντεθεί η πορεία που οδήγησε στην κρίσιμη κοινωνική μεταβολή της σύγχρονης «παγκόσμιας κοινωνίας» και την εντός αυτής διαμόρφωση του δικαίου. Εν κατακλείδι, η αναζήτηση αυτή ολοκληρώνεται με την, κατόπιν αποδόμησης των στοιχείων εκ των οποίων συντίθεται η λουμανιανή θεωρία και η θεωρία του Fischer – Lescano και εξέτασης της διαδικασίας της αποπαραδοξοποίησης του δικαίου στη συστημική θεωρία, ανεύρεση των στοιχείων εκείνων που μπορούν να ανανοηματοδοτήσουν το δίκαιο και να το οριοθετήσουν ως τέτοιο σε μια εποχή προϊούσας τεχνοκρατίας και κατακερματισμένης ορθολογικότητας εντός της «παγκόσμιας κοινωνίας». Στο πλαίσιο αυτό, διενεργείται ένας αναστοχασμός ως προς τη λειτουργία της σύμβασης και τα όρια λειτουργίας αυτής, την αναγκαία απορρόφηση της αβεβαιότητας που προκύπτει εκ της συγκρούσεως προσδοκιών και την αναζήτηση της θέσης του εμμενούς και του υπερβατολογικού στο συντιθέμενο τοπίο της κοινωνίας του 21ου αιώνα, αλλά και ως προς τη λειτουργία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΒΑΡΕΛΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ
  • VARELTZI VASILIKI

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5324381

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΒΑΡΕΛΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ; VARELTZI VASILIKI. H λειτουργία του δικαίου με αφορμή τις θέσεις των Luhmann και Fischer – Lescano. 2026. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5324381