Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Τροποποίηση της ομοιόστασης ερυθροκυττάρων σε αιματολογικά νοσήματα ως συνάρτηση των πρωταρχικών βλαβών και των θεραπευτικών σχημάτων

Abstract

dc:description

Τα μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα (myelodysplastic syndromes, MDS) αποτελούν ομάδα μυελοειδών νεοπλασμάτων που χαρακτηρίζονται από μη-αποτελεσματική ωρίμανση των αιμοποιητικών κυττάρων, με αποτέλεσμα τη μειωμένη παρουσία τους στο περιφερικό αίμα. Η διάγνωση των MDS προϋποθέτει ολοκληρωμένη αξιολόγηση μορφολογικών, κυτταρογενετικών και μοριακών ευρημάτων σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα, καθώς κανένα μεμονωμένο στοιχείο δεν επαρκεί για ασφαλή τεκμηρίωση της νόσου. Βασικό κριτήριο αποτελεί η παρουσία τουλάχιστον μίας κυτταροπενίας, ενώ τουλάχιστον το 10% των κυττάρων σε μία ή περισσότερες αιμοποιητικές σειρές πρέπει να εμφανίζει μορφολογική δυσπλασία. Παράλληλα, απαραίτητη είναι η εκτίμηση του ποσοστού των βλαστών στον μυελό των οστών καθώς και η αναζήτηση πιθανών γενετικών αλλοιώσεων, δεδομένου ότι περίπου στο 50% των ασθενών εντοπίζονται χρωμοσωμικές ανωμαλίες, αριθμητικές ή δομικές. Μετά την επιβεβαίωση της διάγνωσης, η ταξινόμηση των μυελοδυσπλαστικών συνδρόμων πραγματοποιείται σύμφωνα με δύο συστήματα, την αναθεωρημένη ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και τη Διεθνή Συναινετική Ταξινόμηση (ICC), τα οποία κατανέμουν τους ασθενείς σε υποτύπους με βάση μορφολογικά και κυτταρογενετικά χαρακτηριστικά. Η σημαντική ετερογένεια στο γενετικό και μοριακό υπόβαθρο των MDS, που αντικατοπτρίζεται και στη διαφορετική ταχύτητα εξέλιξης της νόσου, ανέδειξε την ανάγκη για εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις και για τη χρήση προγνωστικών συστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκε το Προγνωστικό Σύστημα Σταδιοποίησης (IPSS), το οποίο εν συνεχεία αναθεωρήθηκε στο IPSS‑R, ενσωματώνοντας παράγοντες όπως οι κυτταρογενετικές ανωμαλίες, το ποσοστό βλαστών και η έκταση των κυτταροπενιών, κατατάσσοντας τους ασθενείς σε πέντε ομάδες κινδύνου, ενώ το 2022 δημιουργήθηκε το IPSS‑M, το οποίο πρόσθεσε μοριακά δεδομένα και ενίσχυσε την προγνωστική ακρίβεια. Στη σύγχρονη κλινική πρακτική, οι ασθενείς κατηγοριοποιούνται σε δύο κύριες ομάδες: χαμηλού και υψηλού κινδύνου. Οι ασθενείς που κατατάσσονται στην κατηγορία υψηλού κινδύνου παρουσιάζουν επιβαρυμένη κλινική εικόνα, με παρουσία δυσμενών γενετικών αλλοιώσεων και σοβαρού βαθμού κυτταροπενίας, ενώ συνοδεύονται από ιδιαίτερα δυσμενή πρόγνωση και περιορισμένο προσδόκιμο επιβίωσης (περίπου 1 έτος). Για την ομάδα αυτή, οι βασικοί θεραπευτικοί στόχοι επικεντρώνονται στην παράταση της επιβίωσης, στον αποτελεσματικό έλεγχο της νόσου και στην αποτροπή της εξέλιξής της σε οξεία μυελογενή λευχαιμία. Αντίθετα, οι ασθενείς χαμηλού κινδύνου εμφανίζουν καλύτερη κλινική εικόνα και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, επομένως η θεραπευτική προσέγγιση σε αυτή την ομάδα στοχεύει κυρίως στη μείωση της εξάρτησης από μεταγγίσεις, στην αντιμετώπιση της κυτταροπενίας, στη σταθεροποίηση της νόσου και στη συνολική βελτίωση της κλινικής εικόνας και της καθημερινότητας των ασθενών. Η ερυθροποιητίνη (EPO) είναι μια γλυκοπρωτεΐνη, η οποία παράγεται στους νεφρούς και δεσμεύεται στον υποδοχέα ερυθροποιητίνης (EPO-R), ο οποίος εκφράζεται στα ερυθροειδή πρόδρομα κύτταρα του μυελού των οστών. Έχει κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο στην ερυθροποίηση καθώς ενεργοποιεί μονοπάτια που προάγουν τον πολλαπλασιασμό, τη διαφοροποίηση και την επιβίωση των ερυθροειδών προδρόμων. Για τους ασθενείς με μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα χαμηλού κινδύνου, η κύρια θεραπευτική πρακτική για την αντιμετώπιση της αναιμίας είναι οι παράγοντες διέγερσης της ερυθροποίησης (erythropoiesis‑stimulating agents, ESAs). Μεταξύ αυτών ανήκει η ανασυνδυασμένη ανθρώπινη ερυθροποιητίνη (rhEPO) η οποία μιμείται τη δράση της ενδογενούς EPO και προσδένεται στον υποδοχέα EPO‑R, ενισχύοντας την παραγωγή ερυθροκυττάρων. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η διερεύνηση των αιματολογικών, βιοχημικών και παθοφυσιολογικών παραμέτρων που χαρακτηρίζουν τα μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα χαμηλού κινδύνου, καθώς και η εκτίμηση της κλινικής επίδρασης της χορήγησης ερυθροποιητίνης σε βασικούς αιματολογικούς και βιοχημικούς δείκτες των ασθενών. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε ένα σύνολο μετρήσεων σε τρεις διακριτές και ισάριθμες ομάδες ατόμων: 15 υγιή άτομα ως ομάδα αναφοράς, 15 ασθενείς χαμηλού κινδύνου χωρίς θεραπευτική αγωγή και 15 ασθενείς χαμηλού κινδύνου υπό θεραπεία με EPO. Πέρα από τον βασικό αιματολογικό έλεγχο, πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση δεικτών οξειδωτικού στρες μέσω της μέτρησης των ενδοκυττάριων δραστικών μορφών οξυγόνου (ROS), της ολικής αντιοξειδωτικής ικανότητας πλάσματος και της αντοχής των ερυθροκυττάρων σε οξειδωτική αιμόλυση. Παράλληλα, εξετάστηκαν οι μηχανισμοί κυτταρικής γήρανσης και ερυθρόπτωσης, ενώ διερευνήθηκε και η ενζυμική ενεργότητα του πρωτεασώματος στο κυτοσόλιο και στην ερυθροκυτταρική μεμβράνη. Στους ασθενείς με MDS χαμηλού κινδύνου χωρίς θεραπεία, το αιματολογικό προφίλ χαρακτηρίστηκε από μη-αποτελεσματική ερυθροποίηση με γενικευμένη κυτταροπενία και σαφή διαταραχή της ωρίμανσης των ερυθροειδών προδρόμων. Η παραγωγή ερυθροκυττάρων εμφάνισε μορφολογική ανομοιογένεια, αυξημένη ετερογένεια μεγέθους, μειωμένη συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης και ατελή βιοχημική ωρίμανση, στοιχεία που συνδέονται με το δυσλειτουργικό μικροπεριβάλλον του μυελού και την αυξημένη οξειδωτική επιβάρυνση. Παρά την παρουσία οξειδωμένων μορφών αιμοσφαιρίνης, τα ερυθροκύτταρα διατήρησαν οριακή σταθερότητα χάρη στην ενεργοποίηση ενδογενών αντιοξειδωτικών μηχανισμών, γεγονός που υποδηλώνει μια κατάσταση λειτουργικής ισορροπίας υπό συνεχή μεταβολική και οξειδωτική πίεση. Στους ασθενείς χαμηλού κινδύνου υπό θεραπεία με EPO, εντοπίστηκε ενίσχυση της ερυθροποίησης με αύξηση των δικτυοερυθροκυττάρων. Ωστόσο, η επιταχυνόμενη παραγωγή οδήγησε σε πρόωρη απελευθέρωση κυττάρων με ατελή ωρίμανση και ακόμη μεγαλύτερη μορφολογική ανομοιογένεια. Η θεραπεία προκάλεσε αυξημένη οξειδωτική επιβάρυνση, η οποία όμως εξισορροπήθηκε από ισχυρή ενεργοποίηση αντισταθμιστικών μηχανισμών, όπως η αύξηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας του πλάσματος και η σημαντική ενίσχυση της πρωτεασωμικής δραστηριότητας, η οποία συμβάλλει στην απομάκρυνση των οξειδωμένων ή αλλοιωμένων πρωτεϊνών. Το συνολικό προφίλ υποδηλώνει ότι τα ερυθροκύτταρα υπό την επίδραση της EPO λειτουργούν σε καθεστώς επιταχυνόμενης παραγωγής και αυξημένου στρες, διατηρώντας όμως τη βιωσιμότητά τους μέσω ενισχυμένων μηχανισμών κυτταρικής προσαρμογής.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Τζάφα Γεωργία
  • Tzafa Georgia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5422887

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Τζάφα Γεωργία; Tzafa Georgia. Τροποποίηση της ομοιόστασης ερυθροκυττάρων σε αιματολογικά νοσήματα ως συνάρτηση των πρωταρχικών βλαβών και των θεραπευτικών σχημάτων. 2026. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5422887