National and Kapodistrian University of Athens
Σύνθεση και μελέτη των κρυσταλλικών και μικροδομικών ιδιοτήτων λεπτών υμενίων ημιαγωγών II-VI εναποτεθειμένων σε κρυσταλλικά και άμορφα υποστρώματα και υποβαλλόμενων σε θερμική επεξεργασία
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη σύνθεση και τη μελέτη λεπτών υμενίων σε διάφορες αναλογίες στόχου ZnO-ZnS.Συγκεκριμένα, οι στόχοι παρασκευάστηκαν με ανάμιξη κατάλληλων ποσοτήτων ZnO και ZnS, ώστε να προκύψουν οι αναλογίες 25–75, 50–50 και 75–25. Τα δείγματα εναποτέθηκαν σε υποστρώματα μονοκρυσταλλικού πυριτίου και άμορφου γυαλιού με τη μέθοδο της εξάχνωσης μέσω δέσμης ηλεκτρονίων (electron beam evaporation). Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε θερμική ανόπτηση στους 300°C, 400°C και 500°C, προκειμένου να διερευνηθεί η επίδραση της ανόπτησης στις δομικές και μικροδομικές τους ιδιότητες. Η μακροσκοπική εικόνα των δειγμάτων μετά την ανόπτηση έδειξε πως εμφανίζουν διαφορετικούς χρωματισμούς, οι οποίοι αποδίδονται κυρίως στο φαινόμενο συμβολής λεπτών υμενίων. Παράλληλα τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν ομοιόμορφο χρωματισμό σε όλη την επιφάνεια τους, γεγονός που υποδηλώνει ομοιογένεια πάχους. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS, στο οποίο παρατηρούνται διάσπαρτα λευκά στίγματα, τα οποία υποδηλώνουν πιθανές τοπικές ατέλειες ή ανομοιογένειες. Η δομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με περίθλαση ακτίνων Χ (XRD). Για τα δείγματα μετά την εναπόθεση, διαπιστώθηκε ότι το δείγμα καθαρού ZnO εμφανίζει κορυφές που αντιστοιχούν στην εξαγωνική δομή του ZnO, καθώς και ορισμένες κορυφές του Zn.Αντίστοιχα, το δείγμα καθαρού ZnS παρουσιάζει κυρίως κορυφές της κυβικής φάσης του ZnS. Στα ενδιάμεσα δείγματα δεν παρατηρήθηκαν κορυφές περίθλασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα υμένια είναι άμορφα και πιθανόν σχηματίζουν στερεό διάλυμα. Για τη μικροδομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις ανακλαστικότητας ακτίνων Χ (XRR). Από την προσαρμογή των πειραματικών καμπυλών προσδιορίστηκαν η πυκνότητα, το πάχος και η επιφανειακή τραχύτητα των λεπτών υμενίων. Οι τιμές της πυκνότητας για τα δείγματα ΖnO, ZnS βρίσκονται σε καλή συμφωνία με τις αντίστοιχες τιμές της βιβλιογραφίας για τα πυκνά υλικά, ενώ για τα στερεά διαλύματα οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Όσον αφορά το πάχος των υμενίων, παρατηρείται σημαντική μείωση με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ZnO, ενώ αντίθετα η τραχύτητα αυξάνεται. Για τα δείγματα μετά την ανόπτηση, τα αποτελέσματα των μετρήσεων XRD έδειξαν πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρατηρείται βελτίωση της κρυσταλλικότητας των δειγμάτων, όπως προκύπτει από την αύξηση της έντασης των κορυφών περίθλασης και τη μείωση του εύρους τους στο μισό του μέγιστου ύψους (FWHM). Στα δείγματα με τις ενδιάμεσες στοιχειομετρίες στόχου αρχίζουν να εμφανίζονται ευρείες κορυφές οι οποίες γίνονται πιο διακριτές με την αύξηση της θερμοκρασίας, υποδηλώνοντας διαχωρισμό φάσεων και απομάκρυνση από τη συμπεριφορά στερεού διαλύματος. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS το οποίο παραμένει άμορφο έως και τους 400°C. Μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται ευρείες κορυφές ZnO, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολή της κρυσταλλικής του φάσης. Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο καθαρό δείγμα ZnS, όπου μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται κορύφες που ταυτίζονται με αυτές του ZnO, γεγονός που υποδηλώνει οξείδωση του ZnS κατά τη διαδικασία της ανόπτησης. Τα περιθλασιγράμματα της τεχνικής περίθλασης ακτίνων Χ, υπό συνθήκες μικρής γωνίας πρόσπτωσης επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων ακτίνων Χ και για τα δείγματα μετά την ανόπτηση. Στη συνέχεια επιλέχθηκε το δείγμα 25%ZnO - 75%ZnS για τη σύγκριση των καμπυλών ανακλαστικότητας του, πριν την ανόπτηση και μετά από ανόπτηση έως τους 500°C. Παρατηρήθηκε μικρή μετατόπιση της κρίσιμης γωνίας προς μεγαλύτερες τιμές με την αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία συνδέεται και με αύξηση της πυκνότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δείγμα που ανοπτήθηκε στους 500°C,στο οποίο εμφανίζονται επιπλέον κροσσοί πάνω στους κύριους, συμπεριφορά που υποδηλώνει πιθανή ανομοιογένεια ως προς την πυκνότητα ή το πάχος του υμενίου. Η ανάλυση των προτύπων XRD με εφαρμογή της εξίσωσης Scherrer έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας ανόπτησης οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους των κρυσταλλιτών και βελτίωση της κρυσταλλικότητας τόσο στα υμένια ZnS όσο και στα υμένια ZnO. Στα υμένια ZnS, στους 500°C παρατηρήθηκε μερικός μετασχηματισμός σε ZnO, ενώ στα υμένια ZnO η ανάπτυξη των κρυσταλλιτών ήταν ιδιαίτερα έντονη στη θερμοκρασία αυτή.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Στρατίκη Μαρίνα
- Stratiki Marina
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5428312