National and Kapodistrian University of Athens
Detector Response Modelling and Characterisation of Proton Pitch-Angle Distributions above the South Atlantic Anomaly
Abstract
dc:descriptionΗ μέτρηση φορτισμένων σωματιδίων στο διαστημικό περιβάλλον κοντά Γης είναι θεμελιώδης για τη μελέτη της φυσικής της μαγνητόσφαιρας και του διαστημικού καιρού, καθώς και για την εκτίμηση των κινδύνων ακτινοβολίας σε διαστημικά συστήματα και ανθρώπινες δραστηριότητες στο διάστημα. Η γνώση των χωρικών, χρονικών και γωνιακών κατανομών των ενεργητικών σωματιδίων συμβάλλει στην κατανόηση των μηχανισμών επιτάχυνσης, μεταφοράς και απωλειών στις ζώνες ακτινοβολίας της Γης, ενώ παράλληλα βελτιώνει την αξιοπιστία των μοντέλων του περιβάλλοντος. Οι ανιχνευτές σωματιδίων παρέχουν επιτόπιες μετρήσεις ροών σε ευρύ φάσμα ενεργειών και κατευθύνσεων. Η ερμηνεία των μετρήσεων αυτών βασίζεται στον ακριβή προσδιορισμό της γωνιακής συνάρτησης απόκρισης του ανιχνευτή, η οποία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο το όργανο μετατρέπει τα προσπίπτοντα σωματίδια σε καταμέτρηση. Η απόκριση εξαρτάται από τη γεωμετρία, τα υλικά, τη θωράκιση, τα ηλεκτρονικά κατώφλια, τη λογική καταμέτρησης, αλλά και από τις ενεργειακές και γωνιακές κατανομές των σωματιδίων. Συνεπώς, αβεβαιότητες στη μοντελοποίηση της απόκρισης μεταφέρονται στις εκτιμήσεις των ροών, των ενεργειακών φασμάτων και των κατανομών γωνίας κλίσης. Συχνά, οι συναρτήσεις απόκρισης προσεγγίζονται με απλουστευμένα μοντέλα για λόγους υπολογιστικής ευχέρειας. Αν και αυτό μπορεί να είναι επαρκές για ισότροπες κατανομές σωματιδίων, σε περιβάλλοντα με έντονες ανισοτροπίες οι προσεγγίσεις αυτές μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκείς. Το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για αποστολές διαστημικής φυσικής, και κατ' επέκταση μελέτης των ζωνών ακτινοβολίας, όπου ο προσανατολισμός του διαστημοπλοίου επιβάλλει σημαντικούς γεωμετρικούς περιορισμούς. Η αποστολή Sentinel-6 (S6) αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πρόκειται για δορυφόρο παρατήρησης της Γης, με κύριο στόχο την ακριβή μέτρηση του ύψους της επιφάνειας της θάλασσας και την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής. Έτσι, ο προσανατολισμός του είναι βελτιστοποιημένος για όργανα παρατήρησης της Γης και όχι για πανκατευθυντικές μετρήσεις σωματιδίων των ζωνών ακτινοβολίας. Ο ανιχνευτής Next Generation Radiation Monitor (NGRM) είναι τοποθετημένος σε σταθερό προσανατολισμό ως προς το διαστημόπλοιο, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα πλήρους προσδιορισμού των κατανομών γωνίας κλίσης. Σε αντίθεση με αποστολές αφιερωμένες στις ζώνες ακτινοβολίας, το NGRM μετρά το περιβάλλον σωματιδίων σε περιορισμένο εύρος γωνιών κλίσης καθώς το διαστημόπλοιο διαγράφει στην τροχιά του. Αυτό σημαίνει ότι οι μετρούμενες ροές επηρεάζονται έντονα από τη θέση του δορυφόρου, τον προσανατολισμό του ανιχνευτή και την τοπική γωνιακή κατανομή των σωματιδίων. Οι δυσκολίες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές στην ανάλυση των κατανομών γωνίας κλίσης (Pitch Angle Distributions – PADs), οι οποίες παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για τις διεργασίες που διέπουν τη συμπεριφορά των σωματιδίων στην εσωτερική μαγνητόσφαιρα. Απλουστευμένες προσεγγίσεις της γωνιακής απόκρισης μπορούν να εισαγάγουν σημαντικά σφάλματα στις εκτιμήσεις των παραμέτρων των PADs, ιδιαίτερα σε περιοχές μετάβασης μεταξύ διαφορετικών καθεστώτων. Στην περίπτωση του S6, η περιορισμένη γεωμετρία του NGRM καθιστά απαραίτητη την ακριβή μοντελοποίηση της ενεργειακής και γωνιακής απόκρισης για αξιόπιστη ανακατασκευή των PADs. Μία περιοχή ιδιαίτερου ενδιαφέροντος είναι η Ανωμαλία του Νοτίου Ατλαντικού (South Atlantic Anomaly – SAA), όπου τα σωματίδια των ζωνών ακτινοβολίας <<κατεβαίνουν>> σε χαμηλότερα υψόμετρα λόγω της μετατόπισης του γεωμαγνητικού πεδίου. Η περιοχή αυτή χαρακτηρίζεται από αυξημένες ροές ενεργητικών πρωτονίων και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά (Low Earth Orbit - LEO). Η σχεδόν πολική τροχιά του S6 επιτρέπει εκτενή κάλυψη της SAA, καθιστώντας το κατάλληλο για τη μελέτη χωρικών μεταβολών των πρωτονικών PADs. Με βάση τα παραπάνω, η παρούσα εργασία αναπτύσσει ένα υψηλής πιστότητας μοντέλο απόκρισης του ανιχνευτή NGRM μέσω προσομοιώσεων Monte Carlo. Χρησιμοποιούμε το λογισμικό GRAS (GEANT4 Radiation Analysis for Space) της European Space Agency, βασισμένο στην εργαλειοθήκη GEANT4, ώστε να αναπαρασταθούν με λεπτομέρεια η γεωμετρία, τα υλικά και τα ηλεκτρονικά του ανιχνευτή. Μέσω προσομοιώσεων πρωτονικών αλληλεπιδράσεων σε ευρύ φάσμα ενεργειών και γωνιών, παράγεται μια πλήρης γωνιακή συνάρτηση απόκρισης. Στη συνέχεια, το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται στην ανάλυση των δεδομένων του S6 και συγκρίνεται με μια απλοποιημένη top-hat συνάρτηση γωνιακής απόκρισης, ώστε να εκτιμηθούν οι αβεβαιότητες που εισάγει η απλούστευση. Οι πρωτονικές PADs παραμετροποιούνται ως μια συνάρτηση sin^n(α), όπου n ο δείκτης ανισοτροπίας και α η γωνία κλίσης, επιτρέποντας τη μετατροπή των μετρήσεων σε πανκατευθυντικές (omnidirectional) ροές. Παράγονται υψηλής ανάλυσης χωρικοί χάρτες των εκθετών των ροών, με στόχο την αποτύπωση των χωρικών και χρονικών μεταβολών, ιδιαίτερα στην περιοχή της SAA. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ενίσχυση της ζώνη πρωτονίων που παρατηρήθηκε μετά τη γεωμαγνητική καταιγίδα του Μαΐου 2024, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της ακριβούς μοντελοποίησης της απόκρισης των ανιχνευτών σε συνθήκες έντονου διαστημικού καιρού. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναμένεται να βελτιώσουν την ακρίβεια του χαρακτηρισμού του ακτινοβολιακού περιβάλλοντος, να ενισχύσουν την κατανόηση της δυναμικής των σωματιδίων στη SAA και να προσφέρουν ένα ισχυρό πλαίσιο για τη μοντελοποίηση της απόκρισης ανιχνευτών σε μελλοντικές διαστημικές αποστολές.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ
- CHRISTODOULOU EVANGELIA
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5429859