National and Kapodistrian University of Athens
Υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα: Δυνητικοί κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία / Pesticide residues in consumer products: Potential risks to human health
Abstract
dc:descriptionΗ χρήση φυτοφαρμάκων, αν και αναγκαία για τη διασφάλιση της αγροτικής παραγωγικότητας και την προστασία των καλλιεργειών από βιοτικές απειλές, εγείρει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιας υγείας, στον βαθμό που τα υπολείμματά τους ενδέχεται να παραμένουν σε τρόφιμα, ζωοτροφές και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα εργασία διερευνά την παρουσία και τη συμπεριφορά υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα, καθώς και τους δυνητικούς κινδύνους που απορρέουν για τη δημόσια υγεία. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνίσταται σε κριτική αφηγηματική ανασκόπηση (critical narrative review) της διεθνούς βιβλιογραφίας, με δομημένη - αλλά μη συστηματική υπό την τεχνική έννοια του όρου - στρατηγική αναζήτησης σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science), συμπληρούμενη από κριτική αποτίμηση εκθέσεων και επιστημονικών γνωμοδοτήσεων αρμόδιων φορέων, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η Επιτροπή του Codex Alimentarius, για την περίοδο αναφοράς 2000-2025. Η δομή της εργασίας οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες: (α) τη φυσικοχημική φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων, (β) τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και τις οδούς μεταφοράς τους στην τροφική αλυσίδα, (γ) τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις και (δ) το θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο διαχείρισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αν και το κεντρικό αντικείμενο της μελέτης εστιάζεται στα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα και πόσιμο νερό, εξετάζονται παράλληλα οι περιβαλλοντικές και ζωοτροφικές διαδρομές μεταφοράς, καθώς και μη διατροφικές οδοί έκθεσης, εφόσον αυτές επηρεάζουν καθοριστικά την τελική έκθεση του καταναλωτή. Τα ευρήματα της ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό τροφίμων της ευρωπαϊκής αγοράς, χωρίς ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων να υπερβαίνουν τα νομοθετικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (Maximum Residue Levels, MRLs). Εντούτοις, η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών δραστικών ουσιών σε μεμονωμένα δείγματα εξακολουθεί να δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου: παρότι έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί μεθοδολογίες σωρευτικής αξιολόγησης για ορισμένα τελικά σημεία, η κάλυψή τους παραμένει μερική και οι υποκείμενες παραδοχές προσθετικότητας δεν αποτυπώνουν το σύνολο των πιθανών τοξικοκινητικών και τοξικοδυναμικών αλληλεπιδράσεων. Η εργασία αναδεικνύει, περαιτέρω, τη στρατηγική σημασία της πρόληψης στην πηγή μέσω της εφαρμογής Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (Good Agricultural Practices, GAP) και της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (Integrated Pest Management, IPM), ενώ παράλληλα διερευνά τις προοπτικές ανάπτυξης βιολογικών και οικολογικών εναλλακτικών που περιορίζουν την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα. Προτείνεται η συστηματική ενίσχυση της βιοπαρακολούθησης πληθυσμών, η αξιοποίηση προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και η ενσωμάτωση της έκθεσης σε μείγματα ουσιών στις διαδικασίες τοξικολογικής αξιολόγησης. Συνολικά, η παρούσα εργασία τεκμηριώνει ότι η ρύπανση από φυτοφάρμακα συνιστά σύνθετο συστημικό φαινόμενο, απόρροια αλληλεπιδράσεων μεταξύ περιβάλλοντος, αγροδιατροφικού τομέα και δημόσιας υγείας. Η διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων προϋποθέτει ολιστική και προληπτική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής συνεργούν για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αειφόρο διαχείριση της αγροτικής παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες, κατανεμημένους ως εξής: ο πρώτος άξονας (φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων) στο Κεφάλαιο 1· ο δεύτερος (περιβαλλοντική συμπεριφορά και οδοί μεταφοράς) στα Κεφάλαια 2 και 4· ο τρίτος (επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία) στο Κεφάλαιο 3· και ο τέταρτος (θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο) στο Κεφάλαιο 5. Το Κεφάλαιο 6 συνθέτει τα ευρήματα και διατυπώνει τα συμπεράσματα. Λέξεις-κλειδιά: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, Δημόσια υγεία, Διατροφική έκθεση, Σωρευτικός κίνδυνος, Αειφόρος γεωργία, Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σουλιώτη Χριστίνα
- Soulioti Christina
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5432452