National and Kapodistrian University of Athens
Τα επαναστατικά κινήματα στην ύστερη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, μέσα από γραπτές μαρτυρίες και κείμενα της εποχής. Ποια πολιτισμικά στοιχεία δεν υποδουλώθηκαν
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τα επαναστατικά κινήματα και τις εξεγέρσεις της ύστερης βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου εστιάζοντας στις αντιδράσεις των πληθυσμών απέναντι στην τουρκική και, κατ’ επέκταση, στη λατινική κυριαρχία, καθώς και στη σχέση μεταξύ πολιτικής υποταγής, κοινωνικής αντίδρασης και πολιτισμικής ανθεκτικότητας. Αφετηρία της μελέτης αποτελεί η διαπίστωση ότι οι εξεγέρσεις και τα κινήματα αντίστασης κατά της ξένης κυριαρχίας δεν εμφανίζονται για πρώτη φορά κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο, αλλά έχουν τις απαρχές τους ήδη στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα τελευταία χρόνια πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και στην περίοδο που ακολούθησε, κατά την οποία οι πληθυσμοί των πρώην βυζαντινών εδαφών εκδήλωσαν ποικίλες μορφές αντίστασης απέναντι στην τουρκική και λατινική κυριαρχία. Η κατάλυση της βυζαντινής πολιτικής εξουσίας και η υποδούλωση των χριστιανικών πληθυσμών στην οθωμανική αυτοκρατορία δεν οδήγησαν σε πολιτισμική απορρόφηση, αλλά σε σύνθετες διαδικασίες συνέχειας, προσαρμογής και μετασχηματισμού. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύεται η λειτουργία των κινημάτων, όχι μόνο ως εκδηλώσεων πολιτικής αντίστασης αλλά και ως εκφράσεων συλλογικών ταυτοτήτων που συγκροτούνται μέσα από τη διατήρηση πολιτισμικών στοιχείων. Κεντρική θέση κατέχουν η ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση ως φορέας θεσμικής και ιδεολογικής συνοχής, η διαχρονική παρουσία της ελληνικής γλώσσας ως φορέας έκφρασης και μνήμης, καθώς και η παιδεία ως φορέας πνευματικής και πολιτισμικής συνέχειας μέσω της διατήρησης και αναπαραγωγής της λόγιας παράδοσης και των γραμματειακών αξιών. Παράλληλα, εξετάζεται ο ρόλος των κοινοτικών δομών και της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και η σημασία της προφορικής παράδοσης και των λαϊκών πρακτικών στη διατήρηση της συλλογικής ταυτότητας. Στόχος της εργασίας είναι να αναδειχθεί ότι ο ελληνικός κόσμος δεν υποδουλώθηκε πολιτισμικά, παρά την απώλεια της κρατικής του υπόστασης, καθώς τα επαναστατικά φαινόμενα των εξεταζόμενων περιόδων εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτισμικής ανθεκτικότητας, εντός του οποίου η υποταγή δεν συνιστά παθητική αποδοχή, αλλά δυναμική διαδικασία διαπραγμάτευσης ταυτότητας. Μέσα από αυτήν την οπτική, αναδεικνύεται η σημασία των μηχανισμών πολιτισμικής αντίστασης που διασφάλισαν τη διατήρηση της συλλογικής ταυτότητας, η πολυπλοκότητα των αντιστάσεων και η συμβολή τους στη διαμόρφωση των προϋποθέσεων για τη μετάβαση προς τις νεότερες μορφές συλλογικής και εθνικής συγκρότησης. Ως στυλοβάτες του υπόδουλου Γένους προβάλλονται, μέσα από τις γραπτές πηγές της εποχής, η διατήρηση της μνήμης (παραδόσεις, ιστορική συνείδηση), η γλώσσα, η παιδεία, η θρησκευτική ζωή (κοινές εμπειρίες, μυστήρια) και η ιδεολογική παραγωγή (λόγιοι, Διαφωτισμός). Βάσει αυτών, οι άνθρωποι δεν έχασαν την ταυτότητά τους, την ικανότητα για σκέψη, για οργάνωση και αντίσταση, αλλά συσπειρώθηκαν εκ νέου θέτοντας σταδιακά τις βάσεις για την Εθνεγερσία του ’21. Οι μορφές πολιτικής αντίστασης, που εκφράστηκαν πριν από την Άλωση, συνδυαστικά με τη διατήρηση της γλώσσας, της παιδείας, της θρησκευτικής παράδοσης και της ιστορικής μνήμης, διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις της νεότερης εθνικής συγκρότησης, της πολιτισμικής, παιδευτικής και ιδεολογικής ωρίμασης.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Λευκαδίτη Μαρία
- Lefkaditi Maria
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5432831