National and Kapodistrian University of Athens
Νεότερα δεδομένα στη μέτρηση και χρήση του βιοδείκτη Lp(a)
Abstract
dc:descriptionΗ Lp(a) είναι μία σύνθετη λιποπρωτεΐνη του αίματος, αποτελούμενη από ένα σφαιρίδιο LDL, του οποίου η ApoB είναι ομοιοπολικά συνδεδεμένη με την απολιποπρωτεΐνη (α) [apo(a)]. Συντίθεται στο ήπαρ και εκτός από τις πρωτεΐνες, τη χοληστερόλη, τα τριγλυκερίδια και τα φωσφολιπίδια, φέρει σάκχαρα και οξειδωμένα φωσφολιπίδια (OxPL). Το γονίδιο LPA για την apo(a) εξελίχθηκε από το γονίδιο του πλασμινογόνου, για αυτό και οι πρωτεΐνες αυτές μοιράζονται κοινά δομικά στοιχεία, όπως οι δακτύλιοι KIV και KV και μία πρωτεάση σερίνης [ανενεργή στην apo(a)]. Στην Lp(a) ο KIV απαντάται σε 10 υπότυπους. Η μεγάλη ετερογένεια που τη διακρίνει οφείλεται, κυρίως, στον γενετικά καθορισμένο διαφορετικό αριθμό αντιγράφων του υπότυπου KIV2, ενώ υπάρχουν και πολλοί μονονουκλεοτιδικοί πολυμορφισμοί. Μη γενετικοί παράγοντες έχουν μικρότερη συμβολή. Η έκφρασή της ολοκληρώνεται σε νεαρή ηλικία και παραμένει σταθερή, εκτός από την αύξηση που παρατηρείται στην εμμηνόπαυση. Καταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ μέσω των υποδοχέων της LDL. Η συγκέντρωσή της στο πλάσμα είναι αντιστρόφως ανάλογη του αριθμού των επαναλήψεων του KIV2 δακτυλίου. Τα επίπεδά της διαφέρουν τόσο μεταξύ των εθνικοτήτων όσο και μεταξύ των φύλων. Οι Μαύροι εμφανίζουν υψηλότερες τιμές συγκριτικά με τις άλλες πληθυσμιακές ομάδες, όπως και οι γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Οι συνήθεις ανοσοχημικές μέθοδοι για τον προσδιορισμό της χρησιμοποιούν πολυκλωνικά αντισώματα έναντι επιτόπων του δακτυλίου KIV2, οδηγώντας σε αναλυτικά σφάλματα λόγω της ετερογένειας του αριθμού των επαναλήψεών του. Η μέτρηση της μάζας της και η έκφραση της συγκέντρωσής της σε mg/dL ενισχύει την αβεβαιότητα των μετρήσεων, διότι αντικατοπτρίζει το συνολικό μοριακό της βάρος αντί του αριθμού των σφαιριδίων στο πλάσμα. Έως ότου ολοκληρωθούν οι διαδικασίες παραγωγής ανώτερων υλικών αναφοράς για τη μετρολογική ιχνηλασιμότητα των υλικών αναφοράς των εμπορικών εταιρειών, η χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι μοναδικού επιτόπου και η μέτρηση της συγκέντρωσης σε nmol/L μειώνει την αβεβαιότητα. Ως παθολογικά επίπεδα θεωρούνται οι τιμές Lp(a) >50 mg/dL (> 105-125 nmol/L). Η υψηλή συγκέντρωσή της θεωρείται ανεξάρτητος αιτιολογικός παράγοντας για αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο και στένωση αορτικής βαλβίδας, ενώ συνδέεται και με περιφερειακή αρτηριακή νόσο και ίσως, με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ. Η ομοιότητά της με την LDL-χοληστερόλη και το πλασμινογόνο τής προσδίδουν την παθογονικότητά της, που συνίσταται στην προ-αθηρωματική, την προ-φλεγμονώδη και την πιθανή αντι-ινοδωλυτική της δράση. Σε επίπεδο σφαιριδίων, η αθηρογονικότητα της Lp(a) είναι μεγαλύτερη από της LDL. Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος από την υψηλή Lp(a) είναι υπαρκτός ακόμα και μετά από μείωση των παραδοσιακών παραγόντων κινδύνου, όπως της LDL-χοληστερόλης. Αρκεί μία μέτρηση των επιπέδων της Lp(a) για να διαπιστωθεί αν υπάρχει κίνδυνος. Η θεραπευτική προσέγγιση περιορίζεται στην πλασμαφαίρεση και τα αντιλιπιδικά φάρμακα, όπως οι αναστολείς PCSK9i και η εζετιμίμπη. Οι στατίνες δεν προκαλούν μείωση της Lp(a). Νέα υπό ανάπτυξη φάρμακα βρίσκονται στο στάδιο των κλινικών μελετών. Πρόκειται για τέσσερα ενέσιμα και ένα από του στόματος σκεύασμα. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν συνθετικά ολιγονουκλεοτίδια που στοχεύουν το mRNA της apo(a), καταστέλλοντας τη μετάφρασή του. Είναι συζευγμένα με το σάκχαρο GalNAc3 για τη εκλεκτική πρόσληψή τους από τα ηπατοκύτταρα. Τα lepodisiran, olpasiran και zerlasiran είναι δίκλωνα short interfering RNAs, ενώ το pelacarsen είναι ένα μονόκλωνο antisense oligonucleotide. Χορηγούμενο από το στόμα, το muvalaplin, είναι ένα μικρό συνθετικό μόριο, το οποίο συνδέεται με την apo(a) εμποδίζοντας τη σύνδεσή της με την ApoB και άρα, τον σχηματισμό της Lp(a). Μέχρι στιγμής, οι μελέτες έδειξαν ότι τα νέα φάρμακα είναι καλά ανεκτά και έχουν δοσοεξαρτώμενη δράση. Με τις υψηλές δόσεις επιτεύχθηκε σημαντική μείωση της Lp(a) για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μείωση σημειώθηκε και στην LDL, την ApoB και τα OxPL. Η εις βάθους μελέτη της παθολογικής δράσης της Lp(a), σε συνδυασμό με την πρόοδο της φαρμακευτικής προσέγγισής της, θα συμβάλλει στην πρόληψη και θεραπεία των καρδιαγγειακών νοσημάτων που προκαλεί.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σταθοπούλου Ελένη
- Stathopoulou Eleni
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5433349