National and Kapodistrian University of Athens
Δενοσουμάμπη και άτυπα κατάγματα μηριαίου
Abstract
dc:descriptionΤα άτυπα κατάγματα μηριαίου αποτελούν σπάνια, υποτροχαντήρια ή διάφυσης μηριαίου κατάγματα τα οποία εμφανίζονται μετά από λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό ή χωρίς ιστορικό κάκωσης. Παρατηρείται συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ενώ παράγοντες κίνδυνου εμφάνισης τους είναι το πρώιμο άλγος στο μηριαίο για εβδομάδες ή μήνες, η χρόνια λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης, ο ασιατικός πληθυσμός. Ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία και στο ετερόπλευρο μηριαίο ενώ υπάρχει τάση εμφάνισης τους σε νεότερη ηλικία σε σχέση με τα τυπικά κατάγματα μηριαίου. Στην διάγνωση σημαντικό ρόλο έχει το ιστορικό λήψης αντιοστεοπορωτικών φάρμακων, η χωρά προέλευσης, οι συννοσηρότητες, η ύπαρξη πρώιμου άλγους στο μηρό. Ακτινολογικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται και στα δύο μηριαία ενώ το σπινθηρογράφημα οστού, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία μπορούν προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες. Στις βιοψίες από το σημείο του κατάγματος φάνηκε χαμηλή οστική εναλλαγή, έλλειψη οστεώδους και οστεοκλαστών, ενώ στα ατελή κατάγματα φάνηκε κενό με άμορφο νεκρωτικό μη επιμεταλλωμένο υλικό και ύπαρξη περιοστικού πόρου με υφαντό μη σταθερό οστό και μαλακό ιστό. Η συσσώρευση μικρορωγμών λόγω στην χρονιάς καταστολή της οστικής εναλλαγής από τα διφωσφονικά, η αυξημένη μηριαία κυρτότητα, οι διάφορες στην γεωμετρία του αυχένα του μηριαίου αλλά και οι διάφορες στην σύνθεση του κολλαγόνου συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην παθοφυσιολογία των άτυπων καταγμάτων του μηριαίου. Επιπλέον η ομογένεια της επιμετάλλωσης εξαιτίας της χρόνια λήψης των διφωσφονικών και την ανάπτυξη των μικροβλαβών, η αντιαγγειογενετική δράση των διφωσφονικών, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη της βιταμίνης D μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου. Τα πλήρη κατάγματα είναι μη συντριπτικά, εγκάρσια ή ελαφρώς λοξά, από την περιφέρεια του ελάσσονος τροχαντήρα έως την εγγύτερη υπερκονδύλιο περιοχή, εμφανίζουν πάχυνση και περιοστική αντίδραση στον έξω φλοιό. Στα ατελή κατάγματα η καταγματική γραμμή άφορα μόνο τον έξω φλοιό. Στην διαχείριση των ασθενών συμπεριλαμβάνονται η εύρεση των παθογενετικών παραγόντων, η αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού μεσώ των βιοδεικτών, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η διακοπή και αντικατάσταση της αντιοστεοπορωτικής αγωγής, η εκτίμηση του ετερόπλευρου μηριαίου. Ασθενείς με λιγότερο από δύο δόσεις δενοσουμάμπης και χαμηλό καταγματικό κίνδυνο μπορούν να διακόψουν την αγωγή χωρίς την αντικατάσταση της. Σε περίπτωση υψηλού κίνδυνου κατάγματος η τεριπαρατίδη ή αμπαλοπαρατίδη για δύο έτη, το romosozumab, οι εκλεκτικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs) αποτελούν θεραπεία επιλογής. Στην περίπτωση χειρουργημένου αμφοτερόπλευρου άτυπου κατάγματος μηριαίου δύναται η επανέναρξη διφωσφονικού ή δενοσουμάμπης. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σε περίπτωση ατελούς άτυπου κατάγματος χωρίς άλγος ή σε ασθενείς με συννοσηρότητες μαζί με την διακοπή της αντιοστεοπορωτικής θεραπείας. Επιπλέον συστήνεται τεριπαρατίδη, συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου και αποφυγή φόρτισης, με τα ποσοστά αποτελεσματικότητας να παραμένουν ωστόσο χαμηλά. Για την χειρουργική αντιμετώπιση του πλήρους άτυπου κατάγματος μηριαίου επιλέγεται η ενδομυελική ήλωση ενώ σε περίπτωση στενού άυλου ή μεγάλης μηριαίας κυρτότητας επιλέγεται η πλάκα με βίδες. Η προφυλακτική ενδομυελική ήλωση επιλέγεται σε ασθένειες με ατελές κάταγμα για την αποφυγή εξέλιξης σε πλήρες άτυπο κάταγμα. Η χρήση τεριπαρατίδης μετεγχειρητικά μείωσε τον χρόνο έως την πώρωση του κατάγματος. Διεγχειρητική επιπλοκή αποτέλεσε η λανθασμένη ανάταξη του κατάγματος η οποία οδήγησε σε μειωμένο ποσοστό επιτυχίας ενώ μετεγχειρητικά υπήρξαν περιπτώσεις θραύσης ήλου, καθυστέρησης ή απουσίας πώρωσης. Η θνησιμότητα των άτυπων καταγμάτων είναι 10% στο πρώτο έτος ενώ περίπου το 30% των χειρουργημένων άτυπων καταγμάτων εμφάνισε καθυστέρηση ή απουσία πώρωσης του κατάγματος. Η δενοσουμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αναστελει την οστεοκλαστογένεση και συμβάλει στην απόπτωση των οστεοκλαστών με αποτέλεσμα την αύξηση της οστική πυκνότητας και την μείωση του κίνδυνου κατάγματος. Τα 60 mg υποδορίως ανά εξάμηνο χορηγούνται για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ενώ τα 120 mg κάθε μηνά για την διαχείριση των οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου. Η αγωγή οδηγεί σε μείωση των δεικτών του οστικού μεταβολισμού, έχει ταχεία απορρόφηση, μεγίστη έκθεση παρατηρείται στις 9 ήμερες μετά την χορήγηση της και η συγκέντρωση της αυξάνεται ανάλογα με την δοσολογία. Ο χρόνος ημιζωης είναι οι 24,7 ήμερες για τα 60mg και οι 26 ήμερες για τα 120 mg. Αποτελέσματα δεκαετούς χορήγησης του φάρμακου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξαν συνεχή αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυική μοίρα και στο ισχίο, μείωση του οστικού μεταβολισμού και χαμηλά ποσοστά καταγμάτων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καθώς παρουσιάστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου (0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη) και ένας μικρός αριθμός ασθενών με οστεονέκρωση της γνάθου (5,2 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη). Η διακοπή της δενοσουμάμπης οδήγησε σε αύξηση του οστικού μεταβολισμού, απότομη οστική απώλεια και αύξηση του κίνδυνου κατάγματος κυρίως τους πρώτους 12 μήνες για αυτόν το λόγο απαραίτητη κρίνεται η αντικατάσταση με άλλη θεραπεία. Ασθενείς που δεν έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης εμφάνισαν πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα με επίπτωση που έφτασε το 10%. Το φαινόμενο υποτροπής ‘’rebound’’ μάλλον οφείλεται στην ανεξέλεγκτη απώλεια αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας, την μείωση της βιωσημότητας των οστεοκυττάρων, την πιθανή ανακύκλωση και διαχωρισμό των οστεοκλαστών σε ώριμους οστεοκλαστες. Η μεγαλύτερη διάρκεια θεραπεία με δενοσουμάμπη και το ιστορικό παλαιότερων σπονδυλικών καταγμάτων αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες κίνδυνου οστικής απώλειας μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης. Το ζολενδρονικό οξύ εμφάνισε την μικρότερη επίπτωση σπονδυλικών καταγμάτων σε σχέση με άλλες θεραπείες. Η μονή δόση ζολενδρονικού οξέος 5mg 6 μήνες μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης διατήρησε τα οφέλη που έλαβαν οι ασθενείς από την προηγούμενη θεραπεία, ελάττωσε την οστική απώλεια στην οσφυική μοίρα και το ολικό ισχίο και απέτρεψε την εμφάνιση σπονδυλικών καταγμάτων. Θετικά αποτελέσματα φάνηκαν με τον συνδυασμό της δενοσουμάμπης και τεπιπαρατίδης καθώς και με την χορήγηση romosozumab. Ενδείξεις της δενοσουμάμπης αποτελούν οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, η οστεοπόρωση λόγω γλυκοκορτικοειδών, η ιδιοπαθής οστεοπόρωση σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η πρόληψη των σκελετικών συμβαμάτων σε ασθενείς με ιστορικό διάφορων τύπων καρκίνου, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μεσώ της μείωσης της διάβρωσης, ο γιγαντοκυτταρικός όγκος, η ινώδης δυσπλασία και η υπερασβεστιαιμία. Δεν επιτρέπεται η χορήγησή δενοσουμάμπης σε περιπτώσεις όπως η υπασβεστιαιμία, η εγκυμοσύνη, η υπερευαισθησία στην δενοσουμάμπη και η υποφωσφατασία. Ως ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής αναφέρονται η ναυτία, η αναιμία, η κόπωση, η οσφυαλγία ενώ οι πιο ενδιαφέρουσες είναι η υπασβεστιαιμία, η οστεονέκρωση της γνάθου και τα άτυπα κατάγματα μηριαίου. Στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση εμφανίστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου και 13 περιστατικά οστεονέκρωσης της γνάθου. Η μακροχρόνια λήψη της αγωγής, η κακή στοματική υγιεινή, η εξαγωγή δοντιού και η χρήση οδοντιατρικών συσκευών αποτέλεσαν παράγοντες εμφάνισης οστεονέκρωσης της γνάθου. Η επίπτωση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου, στην τρίτης φάσης μελέτη FREEDOM EXTENSION σχετικά με την δεκαετή χορήγηση της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, ήταν 0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά τα έτη. Η επίπτωση σε ασθενείς με οστικές μεταστάσεις οι οποίοι έλαβαν 120 mg κάθε μηνά ήταν 1,8%. Η δεκαετής χορήγηση της δενοσουμάμπης συνέβαλε στην πρόληψη 281 καταγμάτων για κάθε εμφάνιση άτυπου κατάγματος μηριαίου. Οι αναφορές περιστατικών άτυπων καταγμάτων μηριαίου λόγω δενοσουμάμπης αφορούσαν ασθενείς με κάταγμα στην υποτροχαντήριο περιοχή είτε στην διάφυση του μηριαίου, ατραυματικά ή μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό. Αρκετοί από αυτούς ανέφεραν πρώιμο άλγος στο μηρό για μέρες ή μήνες. Τα ακτινολογικά χαρακτηριστικά πληρούσαν τα χαρακτηριστικά που όρισε η αμερικάνικη εταιρεία ερευνάς των οστών και μετάλλων το 2010. Έκτος της απλής ακτινογραφίας χρήσιμη φάνηκε η πραγματοποίηση σπινθηρογραφήματος οστού με ραδιοφάρμακο, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία. Οι πλειοψηφία των πλήρων άτυπων καταγμάτων αντιμετωπίστηκε με ενδομυελικό ήλο, ενώ τα ατελή άτυπα κατάγματα μηριαίου επιλέχθηκε η προφυλακτική ήλωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις ή δενοσουμάμπη διεκόπη. Λίγες είναι οι αναφορές συντηρητικής αντιμετώπισης. Περισσότερη μελέτη χρήζει η τοποθέτηση πλάκας συμπίεσης στον έξω φλοιό του κατάγματος σε συνδυασμό με την ενδομυελική ήλωση καθώς και η χρήση οστικών μοσχευμάτων. Η πρόληψη των άτυπων καταγμάτων μηριαίου μπορεί να επιτευχθεί μεσώ εκτεταμένης σάρωσης και των δύο μηριαίων μεσώ της διπλής φωτονιακής απορροφησιομέτρησης, μεσώ του συστήματος αξιολόγησης για την πρόβλεψη της εξέλιξης ενός ατελούς άτυπου μηριαίου σε πλήρες, μεσώ μοντέλων μηχανικής μάθησης τεχνίτης νοημοσύνης. Σημαντική είναι η εκπαίδευση των ασθενών και των ιατρών σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα των καταγμάτων η εύρεση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο για άτυπο κάταγμα μηριαίου καθώς και η ανάπτυξη νέων φάρμακων για την αποφυγή αυτού του τύπου καταγμάτων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Οικονομόπουλος Λάμπρος
- Oikonomopoulos Lampros
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5449227