National and Kapodistrian University of Athens
Όψεις της Βυζαντινής Ναυτικής Πολιτικής τον 14ο αι. Μία τελευταία απόπειρα αναβίωσης της βυζαντινής ναυτικής ισχύος 1328-1354
Abstract
dc:descriptionΗ ναυτική πολιτική του ύστερου Βυζαντίου αποτελεί ένα από τα πλέον αφανή ζητήματα στη σύγχρονη έρευνα. Με θεμέλιο το ιστορικό έργο του Ιωάννη Καντακουζηνού επιχειρείται η διερεύνηση βασικών παραμέτρων που επηρέασαν την διάπλαση και χάραξη της ναυτικής πολιτικής των αυτοκρατόρων Ανδρονίκου Γ΄ Παλαιολόγου (1328-1341) και Ιωάννη Στ΄ Καντακουζηνού (1347-1354), στο πλαίσιο της στρατηγικής ανασυγκρότησης που ακολούθησαν οι Παλαιολόγοι τον πρώτο αιώνα διακυβέρνησής τους (1261-1354). Συστατικό στοιχείο της αξιοποίησης των ναυτικών δυνάμεων υπήρξε η σύλληψη και εφαρμογή ενιαίας πολιτικής από τις δύο ηγεσίες, σε διαφοροποιημένο ωστόσο πλαίσιο. Επί Ανδρόνικου Γ΄ στόχο αποτελούσε το ανατολικό Αιγαίο, ενώ επί Καντακουζηνού επικεντρώθηκε στην περιοχή των «Στενών». Οι βασικές παράμετροι της ναυτικής πολιτικής που αναδεικνύονται συνθέτουν την εικόνα μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής αντίληψης και την ευελιξία της βυζαντινής ηγεσίας να διαχειρίζεται κρίσεις σε διαφοροποιημένα περιβάλλοντα και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες σε διττό επίπεδο. Καταρχήν, η αναζήτηση επαρκούς χρηματοδότησης αποτέλεσε θεμέλιο της ανασυγκρότησης και αντιμετωπίστηκε ως άμεση προτεραιότητα με καινοφανείς λύσεις οδηγώντας σε νέους διαύλους, όπως η συνεργασία κράτους και ιδιωτών. Παράλληλα, στο επίκεντρο βρέθηκαν οι σχέσεις με τη Γένουα, την ευνοημένη ιταλική δύναμη, που απομυζούσε τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους, ελέγχοντας τις διεθνείς εμπορικές διαδρομές. Προκειμένου να θέσουν όρια στη δράση της οι Βυζαντινοί στράφηκαν σε άλλες δυνάμεις, όπως την Βενετία και τους Τούρκους. Οι τελευταίοι εξυπηρέτησαν εξαιρετικά τη βυζαντινή πολιτική όσο εκείνη βρισκόταν σε θέση να τους διατηρεί διαιρεμένους και να συντηρεί μία ισορροπία ισχύος μεταξύ των εμιράτων τους. Η ναυτική πολιτική εστιάστηκε στην διαχείριση του τουρκικού παράγοντα ως χρήσιμου εργαλείου έναντι των βαλκάνιων γειτόνων και της Γένουας, δίχως όμως να είναι απαλλαγμένη από δυσχέρειες. Τέλος, οι ναυτικές συγκρούσεις που έλαβαν τη συμβατική ονομασία «πόλεμος των Στενών» (1351/2) επηρέασαν καταλυτικά τις εξελίξεις οδηγώντας σε ανατροπή του ισχύοντος status quo και στην ανάδυση νέων πρωταγωνιστών που έμελλε να κυριαρχήσουν τους επόμενους αιώνες, ενώ το Βυζάντιο έπνεε τα λοίσθια, έχοντας απωλέσει το στρατηγικό του πλεονέκτημα. Η πρωτοτυπία έγκειται ακριβώς στην ανάδειξη της ναυτικής πολιτικής ως θεμελίου στρατηγικής επιβίωσης της αυτοκρατορίας. Αξιοποιώντας τη γεωγραφική του θέση ως ενδιάμεσου χώρου το Βυζάντιο ανέπτυξε πρωτοβουλίες σε διττό επίπεδο σχετικά με το ναυτικό σχεδιασμό: α) έναντι των ισχυρών ιταλικών εμπορικών και ναυτικών δυνάμεων· β) έναντι γειτονικών δυνάμεων μεσαίου βεληνεκούς δίχως ιδιαίτερη εξοικείωση με το θαλάσσιο στοιχείο (Οθωμανοί, Σέρβοι). Τα δύο επίπεδα εμπλέκονταν συχνά μεταξύ τους καταδεικνύοντας την πολυπλοκότητα αλλά και την ευελιξία μίας ναυτικής πολιτικής που επιχειρούσε να εμβολίσει τον εμπορικό και οικονομικό έλεγχο των Ιταλών και ταυτόχρονα να εξυπηρετήσει τη στρατηγική επιβίωση από ισχυρές χερσαίες δυνάμεις τις οποίες έστρεφε τη μία εναντίον της άλλης.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Αθανασίου Εμμανουήλ
- Athanasiou Emmanouil
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5455961