National and Kapodistrian University of Athens
Όψεις της μονής του Τιμίου Προδρόμου Σερρών (1275-1372)
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα διπλωματική εργασία μελετά την παλαιολόγεια περίοδο της μονής του Τιμίου Προδρόμου Σερρών. Το σωζόμενο δια των αντιγραφών τμήμα του αρχείου της μονής, σε συνδυασμό με την εύρεση του τυπικού της παλαιολόγειας περιόδου και τις οικοδομικές φάσεις του μοναστικού συγκροτήματος, επιτρέπουν τη διάκριση της παλαιολόγειας περιόδου της μονής σε τρεις φάσεις που αντιστοιχούσαν στις μοναστικές διοικήσεις των κτητόρων Ιωαννίκιου και Ιωακείμ, καθώς και στις διάδοχες μορφές μοναστικής διοίκησης που τερματίστηκαν με την είσοδο της μονής στην οθωμανική της περίοδο, το 1372. Στη μοναστική διοίκηση Ιωαννίκιου (π. 1275-1300) πιστώνεται η επανίδρυση της μονής στο Μενοίκιο Όρος των Σερρών, κατόπιν στάθμισης των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της θέσης. Η ανάγκη αντιμετώπισης των μειονεκτημάτων καθόρισε τη διαμόρφωση στρατηγικών, οι όψεις των οποίων εδράζονταν στις τοπικές ιδιαιτερότητες και συγκυρίες. Βασικός στόχος ήταν η ανάπτυξη της περιουσίας της μονής εγγύτερα του αστικού κέντρου των Σερρών. Οι στρατηγικές πέτυχαν εν μέρει το βασικό αυτό στόχο, καθώς από τη μία πλευρά εξοικονόμησαν κεφάλαιο για την ανάπτυξη του μοναστικού συγκροτήματος, από την άλλη όμως δεν ξέφυγαν από ένα περιοριστικό πλαίσιο λιτότητας. Η μοναστική διοίκηση Ιωακείμ (π. 1300-1333) εκμεταλλεύτηκε τις ευνοϊκότερες συγκυρίες εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη πολιτική στήριξη και προσελκύοντας περισσότερες δωρεές. Τα παραπάνω της επέτρεψαν να αναπτύξει μια αυτόνομη, ενεργή και πολυδιάστατη κοινωνικοπολιτική στρατηγική. Η επιτυχία της παραπάνω στρατηγικής αποτέλεσε πρόκριμα για τη στροφή σε μια οικονομική στρατηγική επιθετικής επένδυσης του κεφαλαίου της μονής. Και οι δύο στρατηγικές ανταποκρίθηκαν με επιτυχία στο βασικό στόχο της μοναστικής διοίκησης για ανάπτυξη του κεφαλαίου και της περιουσίας της μονής. Οι μοναστικές διοικήσεις από το θάνατο του Ιωακείμ μέχρι την οθωμανική κατάκτηση (1333-1372) ήρθαν σε γόνιμο διάλογο με τη διοικητική κληρονομιά του δεύτερου κτήτορα της παλαιολόγειας περιόδου. Οι περισσότερες στρατηγικές της προηγούμενης μοναστικής διοίκησης συνέχισαν να εφαρμόζονται, γεγονός που οδήγησε σε περαιτέρω αύξηση των περιουσιακών στοιχείων της μονής. Ωστόσο, ο θάνατος των δύο κτητόρων και η έλλειψη μιας ηγετικής προσωπικότητας έδωσε χώρο σε νέες ιδέες και προτάσεις για τη διοίκηση της μονής. Οι ανακατατάξεις στο γεωπολιτικό σκηνικό και η μειούμενη βυζαντινή παρουσία στον μακεδονικό χώρο οδήγησαν τις μοναστικές διοικήσεις του Προδρόμου σε αναζήτηση συμμαχίας με τους Σέρβους. Η σερβική κατάληψη των Σερρών, το 1345, έδωσε παράταση ζωής στην αναπτυξιακή δυναμική της μονής. Ωστόσο, οι δομικές αδυναμίες των νέων στρατηγικών των μοναστικών της διοικήσεων είχαν ως αποτέλεσμα την είσοδό της σε μια πορεία γενικής παρακμής. Τελικά, η έλευση των Οθωμανών στην περιοχή το 1372 σηματοδότησε το τέλος της παλαιολόγειας περιόδου της μονής, του αυτοδιοίκητού της αλλά πολύ περισσότερο της ικανότητας των διοικήσεών της να αναπτύσσουν τις δικές τους στρατηγικές, γεγονός που αποτελούσε ένα ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας της μονής λόγω του έντονου αντιπαραθετικού στοιχείου που προηγείτο της διαμόρφωσής τους.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κασκαρέλης Αλκιβιάδης
- Kaskarelis Alkiviadis
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5456054