National and Kapodistrian University of Athens
Η ευθύνη από διακινδύνευση: Η νομολογιακή διάπλαση ενός γενικού πραγματικού έναντι της αποσπασματικότητας της νομοθετικής ρύθμισης
Abstract
dc:descriptionΗ καθιέρωση της ευθύνης από διακινδύνευση συνδέεται συχνά, αλλά όχι πάντα, με την αλματώδη εξέλιξη του τεχνικού πολιτισμού του ανθρώπου, από την οποία εκπορεύεται ένα εντελώς καινοφανές «ζημιογόνο δυναμικό», το οποίο αυξάνεται διαρκώς ως προς την έκταση και την καταστροφικότητα που περικλείει. Πράγματι, η τεχνολογική πρόοδος, ιδίως από τη βιομηχανική επανάσταση και εξής, κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη και ευρεία διάδοση δραστηριοτήτων και λειτουργιών οι οποίες, μολονότι ανταποκρίνονται σε σημαντικές ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας, είναι παράλληλα συνυφασμένες με τη δημιουργία αυξημένων κινδύνων για τα έννομα αγαθά τρίτων. Σε πολλές από τις περιπτώσεις αυτές, ο νομοθέτης ανταποκρίθηκε στην ανάγκη ειδικής ρύθμισης των νέων αυτών μορφών κινδύνου, καθιερώνοντας ειδικό καθεστώς ευθύνης από διακινδύνευση. Η λειτουργία του αυτοκινήτου, η χρήση της πυρηνικής ενέργειας και η εκτόξευση αντικειμένων στο διάστημα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα δραστηριοτήτων που συνδέονται με την τεχνολογική πρόοδο και ανέδειξαν ένα νέο «ζημιογόνο δυναμικό», έναντι του οποίου ο νομοθέτης προέβη στη θέσπιση ειδικών κανόνων ευθύνης. Ωστόσο, η ευθύνη από διακινδύνευση ρυθμίζεται στο ελληνικό δίκαιο περιπτωσιολογικά, καθώς ο νομοθέτης έχει επιλέξει να ρυθμίσει ορισμένες μόνο μορφές κινδύνου, περιοριζόμενος στη θέσπιση ειδικών κανόνων για συγκεκριμένες δραστηριότητες ή καταστάσεις. Ως εκ τούτου, αναγκαίως ορισμένες άλλες μορφές κινδύνου, ακόμη και ίδιας ή μεγαλύτερης έντασης, καταλείπονται εκτός της ειδικής νομοθετικής ρύθμισης. Η επιλογή αυτή δύναται να δημιουργήσει, εντός του συστήματος της αστικής ευθύνης, μία εντελώς παράδοξη νομική πραγματικότητα αφού ενδέχεται να αντιστοιχεί ελαφρότερο καθεστώς (υποκειμενικής) ευθύνης σε πηγές που ενέχουν μεγαλύτερους κινδύνους, ενώ, αντιστρόφως, πηγές μικρότερης επικινδυνότητας να υπάγονται σε αυστηρότερο καθεστώς ευθύνης, στο οποίο δεν προϋποτίθεται ούτε πταίσμα ούτε συγκεκριμένη ανθρώπινη συμπεριφορά. Για παράδειγμα, ο κάτοχος μοτοποδηλάτου, σε περίπτωση κατά την οποία προκληθεί ζημία από τη λειτουργία του μοτοποδηλάτου, ευθύνεται στη βάση της αρχής της διακινδύνευσης, δυνάμει του ν. ΓπΝ/1911, δηλαδή ανεξαρτήτως πταίσματος και παρανομίας. Από την άλλη πλευρά, ο κάτοχος τρένου, τραμ ή τελεφερίκ ευθύνεται στη βάση των γενικών διατάξεων του ΑΚ, κατ’ άρθρο 914 ΑΚ. Ομοίως, ο κάτοχος ενός καναρινιού ευθύνεται στη βάση της αρχής της διακινδύνευσης κατά το άρθρο 924 παρ. 1 ΑΚ, ενώ ο κάτοχος ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης ευθύνεται, καταρχήν, με βάση τις γενικές διατάξεις, αφού η αστική ευθύνη του κατόχου τεχνητής νοημοσύνης δεν ρυθμίζεται ειδικά στην έννομη τάξη. Το αντικείμενο της παρούσας αφορά την εξέταση των δυνατοτήτων νομικής αντιμετώπισης των αρρύθμιστων μορφών κινδυνώδους δραστηριότητας, ιδίως υπό το πρίσμα της αναλογικής επέκτασης των λόγων ευθύνης από διακινδύνευση στις αρρύθμιστες περιπτώσεις. Το ζήτημα αυτό βρίσκεται στην αιχμή της νομικής επικαιρότητας τα τελευταία χρόνια, καθώς από το 2022 μέχρι και σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη μία εξόχως ενδιαφέρουσα σειρά αποφάσεων του Αρείου Πάγου, με κεντρικό ζήτημα τη δυνατότητα αναλογικής εφαρμογής του καθεστώτος ευθύνης από διακινδύνευση στην περίπτωση της δραστηριότητας διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Μάλιστα, λίαν προσφάτως, το εν λόγω ζήτημα παραπέμφθηκε, δυνάμει της 138/2026 απόφασης του Αρείου Πάγου (Τμήμα Α3), ενώπιον της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, ως ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΤΣΑΝΑΚΤΣΙΔΗΣ ΜΙΧΑΗΛ
- TSANAKTSIDIS MICHAIL
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5456557