National and Kapodistrian University of Athens
Η θέση των γυναικών στο αρχαίο μεσοποταμιακό δίκαιο από την περίοδο της 3ης Δυναστείας της Ur έως τη Μεσοασσυριακή περίοδο
Abstract
dc:descriptionΑντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η νομική θέση των γυναικών στην αρχαία Μεσοποταμία από την περίοδο Ur ΙΙΙ έως τη μεσοασσυριακή εποχή (3η και 2η χιλιετία π.Χ.). Μέσα από τη συστηματική μελέτη επιλεγμένων διατάξεων των κυριότερων νομικών συλλογών (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες), αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο ενός δικαίου με περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. Με βάση τη σύγχρονη διάκριση μεταξύ ποινικού, αστικού και οικογενειακού δικαίου, η οποία υιοθετείται για μεθοδολογικούς σκοπούς, εξετάζονται αδικήματα με τη γυναίκα ως θύτη ή θύμα, η δικαιοπρακτική της ικανότητα σε επαγγελματικές δραστηριότητες (πανδοχέας, τροφός), οι θεσμοί του οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου (γάμος, διαζύγιο, προίκα šeriktum, γαμήλιες παροχές nudunnû) και η νομική μεταχείριση ειδικών κατηγοριών γυναικών (ιέρειες, χήρες, ḫarimtu, δούλες) υπό το καθεστώς της συλλειτουργίας της δημόσιας με την ιδιωτική δικαιοσύνη. Από τη συγκριτική αξιολόγηση και τη σύνθεση των πηγών προκύπτει μια πολυεπίπεδη εικόνα, στην οποία η γυναικεία υπόσταση καθοριζόταν από την αλληλεπίδραση του φύλου, της κοινωνικής τάξης και του βαθμού ένταξης στον πατρογονικό Οίκο (bītum), τη θεμελιώδη, δηλαδή, οικονομική και κοινωνική μονάδα της αρχαίας μεσοποταμιακής κοινωνίας. Μολονότι οι νόμοι δεν αποσκοπούσαν στην ατομική εξασφάλισή της αλλά στην προστασία και τη διαιώνιση του Οίκου, η γυναίκα διαδραμάτιζε στην πράξη ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη νομιμοποίηση των οικογενειακών δεσμών, τη μεταβίβαση της περιουσίας και τη διατήρηση της κοινωνικής ευταξίας. Σε ιστορικό επίπεδο, ωστόσο, η διαπιστωμένη αυστηροποίηση των ποινών που παρατηρείται στις μεταγενέστερες νομοθεσίες («κώδικας» Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες) δεν επαληθεύει την υπόθεση περί γραμμικής και σταδιακής επιδείνωσης της θέσης της γυναίκας στο πλαίσιο μιας «ενιαίας νομικής κουλτούρας». Αντίθετα, καταδεικνύεται ότι οι ρυθμίσεις προσαρμόζονταν στις ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής εκείνης της εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ποικίλες θεσμικές ιδιότητες της γυναίκας συνεπάγονταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κανόνες συμπεριφοράς, ενώ η εφαρμογή των νόμων αναπαρήγε τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις προς όφελος των αναγκών του κράτους. Παράλληλα, χωρίς να εφαρμόζονται με απόλυτη αυστηρότητα —καθώς δεν συμβάδιζαν υποχρεωτικά με τα έγγραφα της καθημερινής νομικής πρακτικής— τα εν λόγω κείμενα διαμόρφωναν καθοριστικά τους κοινωνικούς ρόλους, τις έμφυλες ταυτότητες και τη γενικότερη αντίληψη περί δικαίου. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανοίγουν νέες ερευνητικές προοπτικές για τη μελέτη του υλικού αυτού μέσα από την οπτική του φύλου, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διεκδικούσαν τη θέση τους στην πραγματική ζωή.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Μπισμπίκη Μαργαρίτα
- Bisbiki Margarita
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5456783