Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Τα ηγεμονικά exempla στις historiae του De Architectura του Βιτρουβίου: αφηγηματική, ρητορική και ιδεολογική ανάλυση

Abstract

dc:description

Το De architectura (Περί Αρχιτεκτονικής) του Βιτρουβίου περιλαμβάνει μια σειρά ιστορικών αφηγήσεων (historiae) τις οποίες η έρευνα έχει αντιμετωπίσει επί το πλείστον είτε ως διακοσμητικό στοιχείο και μια απόδειξη της λογιοσύνης του συγγραφέα είτε ως μια πηγή πληροφοριών για τον αρχαίο κόσμο. Η παρούσα μελέτη υποστηρίζει ότι η επιλογή τους έχει ρητορικό χαρακτήρα και η κατανομή τους στο έργο είναι αποτέλεσμα αυτής. Με τον μηχανισμό που διαμορφώνεται, ο Βιτρούβιος προσπαθεί να εδραιώσει τη θέση του ως αρχιτέκτονα και συγγραφέα υπό το νέο καθεστώς του Principatus (Ηγεμονίας). Αρχικά, η historia προσδιορίζεται με αφηγηματικούς όρους, με κριτήρια την αυτοτέλεια και την ενότητα της αφήγησης. Με βάση τα κριτήρια αυτά καταρτίζεται ο κατάλογος των ιστορικών αφηγήσεων, ανεξάρτητα από το θεματικό τους περιεχόμενο. Σε δεύτερο στάδιο η θεματική ταξινόμηση αποκαλύπτει μια σαφή ασυμμετρία: το υλικό από την ελληνική παράδοση κυριαρχεί, το ρωμαϊκό υλικό περιορίζεται σε αφηγήσεις κυρίως τεχνικού χαρακτήρα και κανένας Ρωμαίος ηγέτης δεν πρωταγωνιστεί σε εκτενή αφήγηση. Η ρητορική και η ιδεολογική ανάλυση επικεντρώνεται στη συνέχεια στις πέντε εκτενείς ελληνικές historiae που έχουν ως κεντρικά πρόσωπα ηγεμόνες: τον Αλέξανδρο, τον Μαύσωλο, τον Πτολεμαίο Β΄, τον Ίωνα και τον Ιέρωνα Β΄. Οι αφηγήσεις αυτές ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της ρωμαϊκής θεωρίας του exemplum. Κοινά μοτίβα συνδέουν τις αφηγήσεις μεταξύ τους: κάθε ηγεμόνας αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα που απαιτεί εξειδικευμένη γνώση και αξιολογείται με βάση την ποιότητα της κρίσης του (iudicium) απέναντί της. Ο Αλέξανδρος αναγνωρίζει την εξειδικευμένη γνώση, ο Μαύσωλος την έχει εσωτερικεύσει και ο Πτολεμαίος υποχωρεί απέναντί της. Αντίθετα, ο Ιέρων λειτουργεί ως αντιπαράδειγμα, ενώ ο Ίων σηματοδοτεί το όριο του συγκεκριμένου σχήματος. Οι αφηγήσεις αυτές συγκροτούν ένα σώμα κειμένων, το οποίο ο Αύγουστος, ως αποδέκτης του έργου του Βιτρουβίου, καλείται να κρίνει ως εξωτερικός κριτής, και όχι να ταυτιστεί με κάποιο από τα προβαλλόμενα πρότυπα. Η απόσταση που δημιουργούν τα exempla externa επιτρέπει την αξιολόγηση χωρίς άμεση σύγκριση με τον Princeps. Το κύρος (η αυθεντία) του Βιτρουβίου στηρίζεται στον έλεγχό του πάνω στην επιλογή και την πλαισίωση του υλικού του. Το αποτέλεσμα είναι μια επαναδιαπραγμάτευση της θέσης του αρχιτέκτονα στο μοναρχικό καθεστώς και όχι μια αξίωση για ισότητα. Οι historiae όχι απλώς αναδεικνύουν έναν συγγραφέα με σημαντική μόρφωση και βαθιές γνώσεις της τέχνης του, αλλά λειτουργούν και ως πολιτικά εργαλεία, δομώντας τις προϋποθέσεις μέσα από τις οποίες η τεχνογνωσία μπορεί να συνομιλήσει με την εξουσία.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μπιρμπίλης Αλέξιος
  • Birmpilis Alexios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5462692

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μπιρμπίλης Αλέξιος; Birmpilis Alexios. Τα ηγεμονικά exempla στις historiae του De Architectura του Βιτρουβίου: αφηγηματική, ρητορική και ιδεολογική ανάλυση. 2026. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5462692