Spelling suggestions: "subject:"ζολεδρονικό"" "subject:"ζολενδρονικού""
1 |
Βιοχημική, κυτταρική και μοριακή μελέτη της επίδρασης του ζολενδρονικού οξέος σε κυτταρικές σειρές από καρκίνο του μαστού και σε οστικά κύτταραΔέδες, Πέτρος 20 October 2010 (has links)
Το οστό αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον για μετάσταση, καθώς η συνεχής και
δυναμική ανάπλασή του παρέχει μια γόνιμη βάση για την παλιννόστηση και τον
πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Ο μεταβολισμός του οστού αποτελείται
από το στάδιο της απορρόφησης (bone resorption), το στάδιο του σχηματισμού (bone
formation) και το στάδιο της ηρεμίας. Το 65-75% των γυναικών με καρκίνο του
μαστού εμφανίζουν οστικές μεταστάσεις, καθώς τα καρκινικά κύτταρα του μαστού
εμφανίζουν αυξημένο οστεοτροπισμό. Τα καρκινικά κύτταρα του μαστού όταν
μεταναστεύουν στο οστό εκκρίνουν διάφορους αυξητικούς παράγοντες και
κυτταροκίνες, οι οποίοι μέσω των οστεοβλαστών, υπερενεργοποιούν τους
οστεοκλάστες με αποτέλεσμα την διατάραξη της φυσιολογικής ομοιοστασίας του
οστού. Η αυξημένη οστεολυτική δραστηριότητα έχει ως αποτέλεσμα την
απελευθέρωση αυξητικών παραγόντων που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στο οστό, οι
οποίοι συμβάλλουν στην επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών
κυττάρων στο περιβάλλον του οστού. Έτσι εγκαθιδρύεται ένας ‘φαύλος κύκλος’
μεταξύ την ενεργοποίησης των οστεοκλαστών και την ανάπτυξης του όγκου στο
περιβάλλον του οστού. Η οστική νόσος στον καρκίνο έχει σημαντικές κλινικές
εκδηλώσεις που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του ασθενή. Αυτές περιλαμβάνουν
πόνο στον σκελετό, εξασθένηση της κινητικότητας, υπερασβεστιαιμία, συχνά
κατάγματα, συμπίεση των νευρικών ριζών και του νωτιαίου μυελού, καθώς και
διαταραχές αιμοποίησης.
Για την αντιμετώπιση των εκδηλώσεων της οστικής νόσου και γενικότερα των
ασθενειών με αυξημένη οστεοκλαστική δραστηριότητα έχει εγκριθεί από τον FDA η
χορήγηση διφωσφονικών. Τα διφωσφονικά είναι συνθετικά ανάλογα του
πυροφωσφορικού (PPi), όπου οι δύο φωσφονικές ομάδες ενώνονται μέσω
φωσφοαιθερικού δεσμού με ένα κεντρικό άτομο άνθρακα (P–C–P) στο οποίο είναι
ομοιοπολικά συνδεδεμένες δύο πλευρικές αλυσίδες. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες
τα αμινο-διφωσφονικά και τα μη αμινο-διφωσφονικά με διαφορετικούς μηχανισμούς
δράσης. Το ζολενδρονικό ανήκει στην κατηγορία των αμινο-διφωσφονικών και δρα
αναστέλλοντας την συνθάση του πυροφωσφορικού φαρνεσυλίου (FPP) στο μονοπάτι
του μεβαλονικού. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της σύνθεσης
των ισοπρενοϊδών λιπδίων FPP και πυροφωσφορικό γερανυλγερανύλιο (GGPP). Τα
FPP και GGPP είναι απαραίτητα για την πρενυλίωση δηλαδή την λιπιδική
τροποποίηση των μικρών GTPασων. Η πρενυλίωση είναι απαραίτητη για την
«αγκυροβόληση» τους στην κυτταροπλασματική πλευρά τις κυτταρικής μεμβράνης
274
και ως εκ τούτου στην λειτουργία των σηματοδοτικών αυτών πρωτεϊνών που είναι
επίσης απαραίτητη για την λειτουργία των οστεοκλαστών.
Αρχικός σκοπός της διατριβής ήταν να εξετάσει την επίδραση του ζολενδρονικού
σε βασικές ιδιότητες των καρκινικών κυττάρων, όπως είναι ο ανεξέλεγκτος
πολλαπλασιασμός και η διήθηση σε γειτονικούς ιστούς. Για τα πειράματα που
πραγματοποιήθηκαν χρησιμοποιήθηκαν δύο καρκινικές επιθηλιακές κυτταρικές
σειρές από ανθρώπινο μαστό, με διαφορετική μεταστατική ικανότητα και
διαφορετική έκφραση οιστρογοϋποδοχέων. Οι πειραματικές μελέτες που
πραγματοποιήθηκαν σε θρεπτικό υλικό παρουσία ορού, ώστε να υπάρχει διέγερση
των κυττάρων από μίγμα αυξητικών παραγόντων που υπάρχει στον ορό, έδειξαν ότι
το ζολενδρονικό ανέστειλε στατιστικώς σημαντικά των κυτταρικό πολλαπλασιασμό
και των δύο κυτταρικών σειρών. Επίσης αξιοσημείωτο είναι ότι το ζολενδρονικό
ανέστειλε σε σημαντικό βαθμό την διήθηση και των δύο καρκινικών σειρών είτε
χρησιμοποιήθηκε ως χημειοτακτικό ορός είτε εθισμένο υλικό καλλιέργειας από
ινοβλάστες μαστού.
Για την περαιτέρω μελέτη της ανασταλτικής δράσης του ζολενδρονικού στην
διηθητική ικανότητα των καρκινικών κυττάρων, μελετήθηκε η δράση του σε βασικές
διεργασίες των καρκινικών κυττάρων που συμβάλλουν στην διηθητική τους
ικανότητα, την ικανότητα προσκόλλησης τους στον ECM και την κινητικότητά τους.
Η επώαση των καρκινικών κυττάρων με ζολενδρονικό είχε ως αποτέλεσμα την
σημαντική αναστολή της ικανότητας προσκόλλησης τους σε όλα τα συστατικά του
ECM για την MDA-MB-231 σειρά, ενώ για την MCF-7 παρατηρήθηκε αναστολή της
προσκόλλησης σε όλα τα συστατικά του ECM με μόνη διαφορά ότι η αναστολή αυτή
δεν ήταν στατιστικώς σημαντική για τα κολλαγόνα τύπου Ι και IV.
Η μελέτη της κινητικότητας των καρκινικών κυττάρων μελετήθηκε με δύο
τρόπους, έτσι ώστε να έχουμε μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για την δράση του
ζολενδρονικού. Και από τις δύο πειραματικές τεχνικές παρατηρήθηκε ότι η κυτταρική
κινητικότητα αναστέλλεται σημαντικά υπό την επίδραση του ζολενδρονικού για τα
MDA-MB-231 κύτταρα. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η ανασταλτική δράση
του ζολενδρονικού στην κυτταρική κινητικότητα παρατηρήθηκε και στην
συγκέντρωση των 3μΜ.
Ο εξωκυττάριος χώρος δεν είναι ένα απλό υποστηρικτικό σύστημα μορίων του
συνδετικού ιστού, αλλά αποτελεί μια δομική μονάδα η οποία λαμβάνει μέρος σε
φυσιολογικές αλλά και παθολογικές διεργασίες. Η σημαντικότητα της δομής και
Περίληψη
275
λειτουργικότητας των μορίων του εξωκυττάριου χώρου στις παθοφυσιολογικές
διαδικασίες τον καθιστούν ως ένα από τα σημαντικότερα προς μελέτη πεδία. Είναι
ευρέως γνωστό ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ καρκινικών κυττάρων και των
συστατικών του εξωκυττάριου χώρου, εκτός από την επαγωγή του κυτταρικού
πολλαπλασιασμού, είναι σημαντικές για την πρόοδο του καρκίνου, την
αγγειογέννεση και τη μετάσταση. Με βάση τη σύγχρονη βιβλιογραφία, αλλά και την
μακροχρόνια εμπειρία και το δημοσιευμένο έργο του εργαστηρίου μας, είναι γνωστό
ότι αλλαγές στην έκφραση τριών ο σημαντικών κατηγοριών μορίων του
εξωκυττάριου χώρου, των PGs των MMPs και των ιντεγκρινών, μπορεί να έχουν
σημαντικές συνέπειες στην ανάπτυξη και την πρόοδο του καρκίνου του μαστού. Για
το σκοπό αυτό έγινε εκτενής μελέτη στο επίπεδο της δράσης του ζολενδρονικού στις
κατηγορίες αυτών των μορίων.
Η χορήγηση του ζολενδρονικού στα κύτταρα είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή
της έκφρασης, ενός σημαντικού για την οστική μετάσταση μορίου, της συνδεκάνης-1
τόσο σε γονιδιακό όσο και σε πρωτεϊνικό επίπεδο και στις δύο καρκινικές σειρές.
Επίσης ανέστειλε την γονιδιακή έκφραση της συνδεκάνης -2 στην MCF-7 και MDAMB-
231 παρατηρήθηκε μια τάση αναστολής της. Για την συνδεκάνη-4 δεν επηρέασε
την γονιδιακή της έκφραση στην MDA-MB-231, ενώ στην MCF-7 την ανέστειλε.
6στόσο σε πρωτεϊνικό επίπεδο αύξησε την έκφραση της και στις δύο καρκινικές
σειρές, γεγονός που υποδεικνύει πως καταστέλλει τον μηχανισμό αποικοδόμησής της.
Βάσει πρόσφατων μελετών η αύξηση της έκφρασης της συνδεκάνης-4 έχει ως
αποτέλεσμα την καταστολή της κινητικότητας των κυττάρων, γεγονός που εξηγεί την
παρατηρούμενη από το ζολενδρονικό μείωση στην κινητικότητα των κυττάρων.
Η μελέτη της δράσης του ζολενδρονικού στην έκφραση των MMPs και των
TIMPs έδωσε σημαντικά στοιχεία για την παρατηρούμενη αναστολή της διηθητικής
ικανότητας των καρκινικών κυττάρων, καθώς η έκφραση της των MMPs που
μελετήθηκαν και στις δύο καρκινικές σειρές μειώθηκε σημαντικά, ενώ η έκφραση
των TIMPs αυξήθηκε σημαντικά. Όσον αφορά τις ιντεγκρίνες, των οποίων ο ρόλος
στην κυτταρική προσκόλληση είναι γνωστός, στα κύτταρα MDA-MB-231 το
ζολενδρονικό προκάλεσε στατιστικά σημαντική αναστολή στην έκφραση των
υπομονάδων α1, α4, α5, β1, β2, β6 των ιντεγκρινών, καθώς και στις ιντεγκρίνες αvβ3
και α5β1, προκάλεσε σχεδόν πλήρη αναστολή στην έκφραση των β3 και αvβ5,
επαγωγή στις αv και β4 υπομονάδες και δεν επηρέασε την έκφραση των α2 και α3.
Αντίστοιχα, στα MCF-7 το ζολενδρονικό προκάλεσε αναστολή στην έκφραση των
276
υπομονάδων α2, α3, α5, αν, αvβ3, β1, β2, β3, β6 και των ιντεγκρινών αvβ5 και α5β1.
Προκάλεσε επίσης επαγωγή στην υπομονάδα α1, ενώ δεν επηρέασε την έκφραση των
υπομονάδων α4 και β4. Αξιοσημείωτη είναι η αναστολή της αvβ3, καθώς το
ετεροδιμερές αυτό παίζει σημαντικό ρόλο στην μετάσταση των καρκινικών κυττάρων
στο οστό. Συγκρίνοντας τα πειράματα της κυτταρικής προσκόλλησης και της
έκφρασης των ιντεγκρινών παρατηρείται συμφωνία μεταξύ τους.
Σημαντική επίσης για την αντικαρκινική και αντιμετασταστική δράση του
ζολενδρονικού είναι η παρατηρούμενη αναστολή της έκκρισης του HA και της
έκφρασης του υποδοχέα του, του CD44, καθώς το και τα δύο μόρια ξεχωριστά αλλά
και ως σύμπλοκο διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόοδο του καρκίνου και
στην μετάσταση του στα οστά.
Επόμενος σκοπός της διατριβής ήταν να μελετηθεί η επίδραση του ζολενδρονικού
εκεί που κυρίως δίνει μετάσταση ο καρκίνος του μαστού, δηλαδή στα οστά. Για το
λόγο μελετήθηκε η δράση του στην ενεργοποίηση των πρώιμων οστεοκλαστων σε
υπόστρωμα οστού, χρησιμοποιώντας ως δείκτες την TRAP 5b και το NTx, και
διαπιστώθηκε πως το ζολενδρονικό μπορεί να επάγει την αναστολή της
οστεοκλαστογένεσης με μηχανισμό ο οποίος δεν βασίζεται στην υπερέκκριση της
OPG. Επίσης ανέστειλε την έκφραση της ΜΜP-9, η οποία πέρα από την
αποικοδομητική της δράση, αποτελεί και δείκτη της οστεοκλαστικής σειράς. Στην
συνέχεια μελετήθηκε η ενεργοποίηση των οστεοκλαστών σε ένα πειραματικό
μοντέλο που περιλάμβανε την συν-καλλιέργεια πρώιμων οστεοκλαστών και
καρκινικών κυττάρων της σειράς MDA-MB-231 παρουσία και απουσία αυξητικών
παραγόντων που επάγουν την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών. Και στις δύο
περιπτώσεις η ωρίμανση των οστεοκλαστών αναστάλθηκε δοσο-εξαρτώμενα.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι τα καρκινικά κύτταρα μπορούν από μόνα τους να
επάγουν την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών καθώς και ότι ζολενδρονικό
αναστέλλει την ενεργοποίηση των οστεοκλαστων στην χαμηλή συγκέντρωση των
οστεοκλαστών. Επίσης και στις δύο περιπτώσεις το ζολενδρονικό μείωσε σημαντικά
το φορτίο των ζελατινασών στο περιβάλλον του οστού μειώνοντας έτσι και την
λυτική τους δραστηριότητα.
Όπως είναι γνωστό όταν τα καρκινικά κύτταρα μεταναστεύουν στο περιβάλλον
του οστού ουσιαστικά εκμεταλλεύονται του μηχανισμούς αποικοδόμησης έτσι ώστε
να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον ευνοϊκό για την επιβίωσή τους. Για το λόγο αυτό
μελετήθηκε η δράση του ζολενδρονικού στην δραστικότητα ενεργών οστεοκλαστών
Περίληψη
277
καθώς και σε μόρια, όπως η TRAP, η β3 ιντεγκρίνη, η καθεψίνη Κ και οι MMP-1, -9,
-14, που παίζουν σημαντικό ρόλο στην λειτουργία τους. Τα αποτελέσματα από την
μέτρηση του NTx έδειξαν πως το ζολενδρονικό καταστέλλει την δραστικότητα των
οστεοκλαστών. Όσον αφορά τα μόρια που μελετήθηκαν το ζολενδρονικό ανέστειλε
την έκφραση τους στην συγκέντρωση των 15 μΜ, ενώ στην συγκέντρωση των 3 μΜ
είτε ανέστειλε την έκφραση τους (ΜΜP-1, MT1-MMP, ιντεγκρίνη β3) είτε δεν την
επηρέασε (καθεψίνη Κ, TRAP) είτε την αύξησε (MMP-9). Η μελέτη της πρωτεϊνικής
έκφρασης της ΜΜP- 9 εμφάνισε το ίδιο μοτίβο με την γονιδιακή της έκφραση.
Όπως είναι γνωστό η χημειοθεραπεία στον καρκίνο δεν έγκειται στην χορηγία
ενός μόνο φαρμάκου αλλά σε συνδυασμούς φαρμάκων. Για το λόγο αυτό
αξιολογήθηκε η δράση του ζολενδρονικού με άλλα γνωστά αντικαρκινικά μόρια
(λετροζόλη και STI571), των οποίων η δράση τους έχει μελετηθεί και αξιολογηθεί
από το εργαστήριο Βιοχημείας. Τα μόρια αυτά είναι η λετροζόλη και ο μοριακός
αναστολέας STI571. Παρουσία των δύο ειδικών αναστολέων παρατηρήθηκε
ενίσχυση της ανασταλτικής δράσης του ζολενδρονικού στον κυτταρικό
πολλαπλασιασμό, χωρίς ωστόσο να παρατηρείται συνεργιστική δράση τους.
Συνοψίζοντας το ζολενδρονικό φαίνεται να έχει σημαντική in vitro αντικαρκινική
δράση, καθώς εμφανίζει ανασταλτική δράση στον πολλαπλασιασμό των καρκινικών
κυττάρων και στα επιμέρους βήματα της μεταστατικής διαδικασίας. Επιδρά σε μόρια
που παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση του όγκου και φαίνεται να μπορεί να
διακόψει το ‘φαύλο κύκλο’ της οστικής νόσου στον καρκίνο του μαστού. Η
χρησιμοποίηση του μαζί με άλλα αντικαρκινικά μπορεί να αυξήσει την ανασταλτική
του ικανότητα. Περαιτέρω μελέτες θα βοηθήσουν στην in vivo επιβεβαίωση των
παραπάνω και συγκεκριμένα ότι το ζολενδρονικό εν δυνάμει θα μπορούσε να
χρησιμοποιηθεί ως αντικαρκινικός παράγοντας σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού,
έτσι ώστε να αποφευχθούν οι πιθανές μεταστάσεις στα οστά. / In this doctoral thesis the effect of zoledronic acid (zol) on human MDA-MB-
231 and MCF-7 breast cancer cell lines on cell proliferation, invasion, adhesion and
migration were examine. The obtained results demonstrated that zoledronate
effectively reduced cell growth for both cancer cell lines. Moreover the effect of zol
on key matrix molecules that implicated in cell migration, invasion and metastasis,
such as Proteoglycans, Metalloproteinase and integrins were studied. In both cell lines
the inhibition of expression of both protein and gene levels were demonstrated. In
order to evaluated the effect of zol on the activation of osteoclasts, bone particles with
the appropriate growth factors were co-cultured with MDA-MB-231 cells.
Conclusively the result of this thesis demonstrated that zol inhibits migration and
invasiveness of breast cancer cells, which is of crucial importance in preventing the
spread in bone inviroment.
|
Page generated in 0.0282 seconds